Tuesday, February 28, 2012

გიორგი XII საქართველოს უკანასკნელი მეფე და მისი შემოერთება რუსეთთან

(წერილი წარმოადგენს ამ ნიკოლოზ დუბროვინის ამავე სახელწოდების წიგნის შესაბამისი თავის თარგმანს)

(დასასრული)

თავი XII
კნორინგის აზრი საქართველოს საშინაო და საგარეო მდგომარეობის შესახებ. _ სახელმწიფო საბჭოს 1801 წ. 8 აგვისტოს სხდომა. _ მისი წევრების აზრი საქართველოს რუსეთთან შემოერთების შესახებ. _ მანიფესტი საქართველოს შემოერთების შესახებ. – დებულება საქართველოს საშინაო მმართველობის შესახებ.

ოცდაორ დღეს იმყოფებოდა კნორინგი საქართველოში.

15 ივნისს იგი უკვე იყო კავკასიის ხაზზე და ემზადებოდა ს.-პეტერბურგში გამომგზავრებისთვის.

მისი აზრით, საქართველოს საშინაო და საგარეო მდგომარეობა ისეთი იყო, რომ მხოლოდ თავისი ძალებით იგი ვერ შეძლებდა ვერც წინააღმდეგობის გაწევას სპარსეთის ძალაუფლებისმოყვარე პრეტენზიებისადმი, და ვერც მისი გარემომცველი მთიელი ხალხების თავდასხმების მოგერიებას. აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის შემდეგ საქართველო იმდენად სუსტი იყო, რომ 61.000 ოჯახიდან, რომლებიც მოითვლებოდა შემოსევამდე, ახლა მასში ძლივს თუ მოიძებნებოდა 35.000 ოჯახი (Рапортъ Кноринга государю императору 28-го iюля 1801 г. Арх. мин. внутр. делъ по деп. общ. делъ. Дела грузинскiя. Кн. I. См. также акты кавк. археогр. ком. Т. I, стр. 425).
საქართველოს გარეშე მტრების მოქმედებანი და საქციელი არ შეიძლებოდა რომ საგანგებო ყურადღებით არ ყოფილიყო მიღებული ჩვენი მთავრობის მიერ. სამეფო ემიჯნებოდა: აღმოსავლეთში ავარებს, ლეკებსა და სხვა დაღესტნელ ეხალხებს; დასავლეთში ესაზღვრებოდა თურქულ საფლობელოებსა და იმარეთს; სამხრეთში ემიჯნებოდა განჯისა და ერევნის სახანოებს; ჩრდილოეთში გარშემორტყმული იყო სხვადასხვა კავკასიელი ხალხებით, ჩვენი კავკასიის ხაზის მეზობლებით.

ჩრდილოეთიდან საქართველოს არ გააჩნდა დიდი საფრთხე; მაგრამ აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მხრიდან მას ჰქონდა განუწყვეტელი თავდასხმების მუქარა დაღესტნელი ხალხებისა და განჯის ხანის მხრიდან. უკანასკნელი ეძიებდა თავის უფლებებს შამშადილის პროვინციაზე, რომელიც დიდი ხანია ქართველებს ჰქონდათ შეძენილი იარაღის ძალით. ავარებისა და ლეკების მრავალრიცხოვანი ძალები ყოველთვის მავნე იყო საქართველოსთვის. ცხოვრობდნენ რა ძარცვითა და თარეშით, და შეუჩერებლად იყვნენ რა დაკავებულნი ომით – ან დაქირავებულად, ან კიდევ ნადავლის მიღებაზე დაიმედებით – ეს ხალხები მრავალრიცხოვანი ბრბოებით იჭრებოდნენ საქართველოში, რომლის ღია საზღვრებიც ამას ვერანაირ სიძნელეებს ვერ უქმნიდა. მთები და ტყეები ქვეყნის შიგნით და მზადმყოფი ჯარების არყოლა ახალისებდა ლეკების ქურდულ შემოჭრებს. მაცხოვრებლებს, რომელთაც ჰქონდათ დამაკმაყოფილებელი იარაღი, თავად უნდა მოეგერიებინათ თარეშები. განჯის მხრიდან საქართველო ასევე ვერ წარმოადგენდა დაბრკოლებებს, ვერც ბუნებრივსა და ვერც ხელოვნურს. გზა სპარსელებისთვის იმდენად მოსახერხებელი და ღია იყო, რომ ისინი ერთ დღეღამეში შესაძლო იყო განჯიდან გამოცხადებულიყვნენ ტფილისის კედლებთან. განჯის ხანი ითვლებოდა სპარსელთა საუკეთესო მეგზურად: მან ტფილისთან მოიყვანა აღა-მაჰმად-ხანი საქართველოში მისი შემოჭრისას.

თურქები თუმცა კი თავად არ ახდენდნენ თავდასხმებს, მაგრამ მოსაზღვრე ფაშები, რომლებიც უფროსობდნენ ოლქებში მემკვიდრეობითად და ინახავდნენ თავიანთ საკუთარ ჯარებს, აკომპლექტებდნენ მათ ლეკებითა და სხვა დაღესტნელი ხალხებით. თავიანთი ბუნებრივი თვითნებობისა და მოუთვინიერებლობის გამო, ლეკები ზოგჯერ თავს ესხმოდნენ ახალციხის მხრიდან ქართლს და არბევდნენ მის სოფლებს. მათ მოგერიებაში საქართველოს არ შეიძლება ჰქონოდა თვით თავიანთი თანატომელების, იმერლების იმედიც კი, რომლებიც მათ უფრო მეტ მავნებლობას აყენებდნენ, ვიდრე სარგებელი მოჰქონდათ. იმერელთა საქციელი აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევისას, რაზედაც დასაწყისში მოგითხრეთ, მოწმობს, თუ რამდენად შეეძლო საქართველოს რომ დაყრდნობილი ყოფილიყო მათ თანადგომაზე.

თავად ქართველებს კი არ შეეძლოთ წინ აღდგომოდნენ მოწინააღმდეგეს. ხალხი უკიდურესად იყო დამონებული თავადაზნაურობის მიერ, რომელიც მხოლოდ საკუთარი სარგებლისთვის ზრუნავდა. თავადთა და აზნაურთა უმრავლესობა გაყოფილი იყო ორ მტრულ პარტიად. ბატონიშვილები იულონი და დავითი გახლდნენ ამ ორი პარტიის წარმომადგენლები, რომელთაგან უფრო მრავალრიცხოვნად მოჩანდა იულონის პარტია. ორივე მხარეს არ სურდა დაეთმო ერთი-მეორისთვის, და საქართველოს, როდესაც ერთერთ ამ ბატონიშვილთაგანს მიეცემოდა ტახტი, მოუხდებოდა წინასწარ სასტიკი სისხლისღვრისა და ძმათაშორისი ომის გადატანა, და მხოლოდ ამის შემდეგ “თავისი სამწუხარო ნარჩებებისგან უნდა შეედგინა სუსტი აჩრდილი თვითმყოფადი სამეფოსი”, იმისთვის, რათა დაქვემდებარებოდა ან სპარსელთა თვითმპყრობელობას, ან კიდევ სხვა მტაცებელი ხალხების ძარცვა-რბევას.

გასაკვირი არ არის, რომ მოწინავე ადამიანებს, ქართველი ხალხის წარმომადგენლებს, დიდი ხანია სურდათ გადმოეცათ ქვეყანა რუსეთის დაცვის ქვეშ. ერეკლე II გახლდათ ერთერთი პირველთაგანი, რომელმაც წინასწარ განჭვრიტა თავისი საეფოს დაღუპვა. იგი სთხოვდა ჯერ კიდევ იმპერატრიცა ეკატერინე II-ს ნებართვას, რომ პირადად ენახა გრაფი გუდოვიჩი, რათა განმარტებანი მიეცა და მოესმინა საქმეებზე, რომლებიც შეეხებოდა რუსეთისა და “კავკასიის ქვეყნის” ინტერესებს. აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის გამო ეს პაემანი ვეღარ შედგა. ერეკლე II-ის მენაცვალე, მისი ვაჟი გიორგი, იზიარებდა თავისი მამის სურვილებსა და შეხედულებებს და, კარგად იცოდა რა ქვეყნის მდგომარეობა, თავისი ხალხის თვისებები, უთანხმოებანი, რომლებმაც უკვე თავი იჩინეს სამეფო ოჯახში, ესმოდა, რომ საქართველო გარედან დახმარების გარეშე ჩაიღრჩობა ძმათა სისხლის ნაკადებში. გიორგიმ ამჯობინა, რომ არ მიეტანა საერთო კეთილდღეობა მსხვერპლად თავისი ძმებისა და ნათესავების ძალაუფლების მოყვარულობისთვის, არამედ მოეცა ქვეყანა რუსეთის ქვეშევრდომობაში. მოუწოდა რა თავის ახლობელთაგან საიდუმლოდ, თავადებს ჭავჭავაძეს, ავალიშვილსა და ფალავანდიშვილს, მან გადასცა მათ თავისი გულითადი სურვილი, მოქმედებათა ინსტრუქცია და გამოგზვნა ისინი პეტერბურგში...

და თავად ბატონიშვილებსაც კარგად ჰქონდათ შეგნებული როგორც თავიანთი მაშინდელი მდგომარეობა, ასევე ქვეყნის მდგომარეობაც, რომლებსაც ისინი არბევდნენ. ჯერ კიდევ 1801 წლის დასაწყისში ვახტანგ ბატონიშვილი, რომელმაც შეიტყო იმპერატორის სურვილის შესახებ, რათა არავინ არ ყოფილიყო დამტკიცებული საქართველოს მეფედ, სხვათა შორის წერდა კნორინგს, “რომ ასეთი სურვილი მისთვის მეტად სასიამოვნოა”. “და ამის გარეშეც – დაუმატა მან – რუსეთის იმპერატორი არის ჩვენი ხელმწიფე, ჩვენ კი მისი ქვეშევრდომები და მონები ვართ, და მე ჩემთვის დიდ ბედნიერებად მივითვლი იმას, რომ არავინ არ იქნება საქართველოს მეფედ” («И безъ того – прибавилъ онъ – русскiй императоръ есть наш государь, а мы его подданные и рабы, и я считаю за большое себе счастiе, чтобы никому не быть въ Грузiи царёмъ»).

ბატონიშვილი მიუთითებდა იმაზე, რომ თუკი იგი იქცევა კიდეც იმპერატორის ნების საწინააღმდეგოდ, საამისოდ მას აიძულებენ მისი მოწინააღმდეგენი, დავით ბატონიშვილი და მისი ნათესავები.

“ეს რომ არ ყოფილიყო – წერდა იგი – და ჩვენ რომ გვცოდნოდა საგანთა ნამდვილი მდგომარეობა, მე არ გავუწევდი წინააღმდეგობას არაფერში, არამედ, პირიქით, მოხარული ვიქნებოდი ამ საქმისა; და ჩემი სხვა ძმებიც, ვფიქრობ, ასევე მიიღებენ თქვენს მიერ შეტყობინებულ უზენაეს ნებას” (Изъ письма царевича Вахтанга Кнорингу 7-го февраля 1801 г. Акты кавк. археогр. ком. Т. I, стр. 263).
“მე ვერ გავბედავ ვამტკიცო – მოახსენებდა კნორინგი (Арх. мин. внутр. делъ по деп. общ. делъ. Дела Грузiи. Кн. I) – რომ უმაღლესი წოდების ყველა ადამიანი იმპერიისადმი საქართველოს შემოერთებას უწინ და ახლა უყურებდეს გულგრილად. საქართველოს თავადაზნურობაში აღმოჩნდება ნახევარი, რომელთაც სურვილი აქვთ, რომ იხილონ თავიანთ თავზე მეფე და თავიანთი უწინდელი მმართველობის წესი, რათა მხოლოდ შეინარჩუნონ ის უფლებები, მემკვიდრეობითად მიღებული ღირსება და მასთან შეუღლებული შემოსავლები, რომლებითაც ერთის მხრივ აცდუნებდნენ მათ ბატონიშვილები, ხოლო მეორეს მხრივ კი მოჩვენებითად აშინებდნენ მოსალოდნელი ცვლილებებით, მაგრამ ესენი საქართველოში მთელი ჩემი ყოფნის დროს თავიანთ გრძნობებს უსიტყვოდ ინახავდნენ (…чувствованiя свои хранили безмолвно). მაგრამ ყველა დანარჩენს, რომლებიც უფრო საფუძვლიანად ფიქრობენ, ხედავენ თავიანთი სამშობლოს საშინაო და საქარეო მდგომარეობას, და იციან, თუ რამდენად არამყარია თითოეულის მონაპოვარი ასეთ მმართველობაში, რომელშიც არ არის არც მყარი საფუძვლები, არც მოწყობის შენახვის ხერხები (…ни способовъ къ содержанiю устройства), ფიქრობენ, რომ უმჯობესია დათმონ ნაწილი თავიანთი უპირატესობებიდან და იყვნენ განუხრელი კეთილდღეობის ჩრდილქვეშ, ვიდრე, ყოველწუთიერად იმყოფებოდნენ შიშში, მოელოდნენ სიცოცხლისა და საკუთრების დაკარგვას ან საშინაო მღელვარებების და ან კიდევ მტაცებელი მეზობლებისგან, – გულწრფელად სურთ იყვნენ თქვენი იმპერატორობითი უდიდებულესობის ქვეშევრდომობაში.

ასე რომ, თუკი თავიანთი სამშობლოსათვის არაკეთილისმოსურნეთა ნაწილს – რომელშიც ვგულისხმობ ზოგიერთ ბატონიშვილსა და თავადაზნაურს – პირისპირ დავუყენებთ მეორეს, რომელიც უკეთესად მსჯელობს თავის და საკუთარი სამშობლოს სარგებელზე, და ამას მივუმატებთ მთელ ხალხს, რომელსაც სწყურია სრულიად რუსეთის იმპერიის კანონების ქვეშ ყოფნა, მაშინ ამ უბედურ ადამიანთა გულითადი სურვილი, რომლებიც მთელ თავიანთ სასოებას ამყარებენ თქვენი იმპერატორობითი უდიდებულესობის დიდსულოვნებაზე, იმსახურებს პატივისცემას”.

კნორინგის სიტყვები მალევე გამართლდა. პირველი ცნობებისთანავე იმის შესახებ, რომ საქართველო შემოდის რუსეთის ქვეშევრდომობაში, 17-მდე ქართული ოჯახი, რომლებსაც დროებით დატოვებული ჰქონდათ თავიანთი სამშობლო, მოვიდა ლაზარევთან თხოვნით, რომ დაესახლებინათ ისინი საქართველოში და გამოეყოთ მათთვის მიწა. იმპერატორმა ალექსანდრემ ნება მისცა, რომ მიეღოთ და მიწა გამოეყოთ არა მხოლოდ მათთვის, არამედ ყველა იმისთვისაც, ვინც მომავალშიც დაბრუნდებოდა სამშობლოში (Рескриптъ Кнорингу 28-го августа 1801 г. Акты кавк. археогр. ком. Т. I, стр. 431).
ამრიგად კნორინგის მიერ ადგილზე დაკვირვება მეტყველებდა საქართველოს შემოერთების აუცილებლობის შესახებ. იგი არ მოიხსენიებდა ამ დროს არც სარგებლისა და არც მოუხერხებლობათა შესახებ, რომლებიც შესაძლო იყო დამდგარიყო რუსეთისთვის, რომელიც ღებულობდა ახალ ქვეშევრდომებს. კნორინგმა ჩვენი საკუთარი ინტერესები გვერდზე დატოვა. ამის საწინააღმდეგოდ, გრაფმა მუსინ-პუშკინმა, რამდენიმე დღით ადრე, მიართვა ახალი წერილი (Письмо гр. Мусина-Пушкина Беклешову 11-го iюля 1801 г. Арх. мин. внутр. делъ по деп. общ. делъ. Дела грузинскiя. Кн. I), რომელშიც ცდილობდა წინ წამოეწია ყველა სარგებელი შემოერთებისა რუსეთის შინაგანი კეთილდღეობისთვის.

მისი აზრით, მოსახერხებლობა შეტყობინებისა, მდინარეების ვოლგის, დონის, დნეპრისა და ურალის გავლით შავ და კასპიის ზღვებთან, და ამ უკანასკნელთა სიახლოვე საქართველოსთან იძლეოდა იმედს ჩვენი ვაჭრობის მნიშვნელოვან გაფართოებაზე, განსაკუთრებით სპარსეთთან და საერთოდ აზიასთან კასპიის ზღვის გავლით.

გასული საუკუნის დასაწყისში მთელი აბრეშუმი, რომელიც მოდიოდა აზიიდან ევროპაში, მიდიოდა აუცილებლობის და მიხედვით, არხანგელსკის გავლით, რომელიც თავისი გეოგრაფიული მდებარეობის მთელი მოუხერხებლობის მიუხედავად, გადაქცეულ იქნა სავაჭრო ქალაქად. არხანგელსკის გავლით შეტყობინების მოუხერხებლობამ აიძულა იმპერატორი პეტრე I ეძია სხვა გზა – კასპიის ზღვის სიახლოვეში. ინგლისელებიც ასევე თანაუგრძნობდნენ რუსეთის დიდი გარდამქმნელის აზრებს, თანაც ცდილობდნენ მისი მეშვეობით მოეძებნათ უსაფრთხო გზა კასპიის ზღვის ფარგლებამდე, რათა შემდეგ ვოლგითა და ბალტიის ზღვით ჰქონოდათ უმოკლესი სავაჭრო გზა აზიაში. მათმა წარუმატებელმა მცდელობებმა ამ მიმართებით დასაწყისი დაუდეს ინდოეთის კომპანიას და გამოიწვიეს უზარმაზარი ხარჯები ჯარების შენახვაზე ინდოეთში* (“რუსეთის ისტორიისა და სიძველეთა საზოგადოების საკითხავებში” /1862 წ., წიგ. 2/ მოთავსებულია წერილი სათაურით: “იმერეთის, სამეგრელოს, გურიისა და აფხაზეთის პოლიტიკური მდგომარეობა და ცვლილება, რომელიც შედეგად მოჰყვა რუსეთის ჯარების მოსვლას”. ასეთი ვრცელი სათაურის ქვეშ მოთავსებულია შვიდი გვერდი ტექსტისა, რომელიც შეადგენს ექსტრაქტს, თუმცა კი ძალზედ ზედაპირულს, ლიტვინოვის ჩანაწერებისგან, რომელიც გაგზავნილ იქნა თავად ციციანოვის მიერ იმერეთსა და სამეგრელოში იმერეთის მეფესა და სამეგრელოს დადიანს შორის შუამავლობისთვის. /იხ. «Закавказье отъ 1803 до 1806 года»./

ლიტვინოვი მსახურობდა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, გაგზავნილ იქნა საქართველოში, თავად ციციანოვის თხოვნით, მისი კანცელარიის გასაძლიერებლად, იყო ამ კანცელარიის მმართველი, ხოლო შემდგომში კი დანიშნულ იქნა საქართველოს მმართველად. მან თავის შემდეგ დატოვა მეტად საყურადღებო ჩანაწერები, რომელთა კარგი ასლიც ინახება მთავარი შტაბის არქივში. ამ ჩანაწერების ორიგინალი მე ხელთ არა მქონია. “საკითხავებში” მოთავსებული წერილი, მასში აღწერილი მოვლენების სიმოკლისა და არათანამიმდევრულობის გამო, არ შეიძლება გამოდგეს დამაკმაყოფილებელ წყაროდ, მაგრამ სასარგებლოა პირთა გარკვეული დახასიათებისთვის. როგორც ჩანს, ეს გახლდათ ლიტვინოვის მიერ შავად გაკეთებული ჩანაწერები.

შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ “საკითხავების” იმავე წიგნაკში მოთავსებული შემდეგი წერილიც: “მსჯელობა საქართველოს, იმერეთისა და ოდიშის (სამეგრელოს) შეძენის სარგებლისა და წამგებიანობის თაობაზე მთელი მოსაზღვრე ხალხებით”, ეკუთვნის ასევე ლიტვინოვს. ამ სათაურის ქვეშ, ასევე მეტად ვრცელისა, შვიდ გვერდზეა განთავსებული უარყოფა გრაფ მუსინ-პუშკინის მოსაზრებისა საქართველოს რუსეთისადმი შემოერთების სარგებლიანობის შესახებ. პუშკინის მოსაზრება მირთმეულ იქნა ორჯერ: პირველად იმპერატორ პავლე I-სადმი 1800 წ., ხოლო მეორედ კი – ალექსანდრე I-დმი 1801 წ. უარყოფა, შინაარსის მიხედვით თუ ვიმსჯლებთ, დაწერილია 1808 წელზე უფრო მოგვიანებით. შუალედმა მათ შორის ბევრი რამ აგვიხსნა ჩვენ, ბევრი რამ გვასწავლა, და იმ ქვეყნებშიც მოხდა მეტად მნიშვნელოვანი მოვლენები, რომელთა შესახებაც მე იმედი მაქვს მოვყვები შემდგომში. საქართველოს რუსეთისადმი შემოერთების შესახებ საკითხის გადაწყვეტისას კი არავის არ შეეძლო უარეყო გრაფ მუსინ-პუშკინის მოსაზრება, იქაური საქმეებისა და ხალხების სრულებით არცოდნის გამო).

თუკი, ერთის მხრივ, იყვნენ პირები, გატაცებულნი სარგებლით, რომელიც სინამდვილეში არ ყოფილა, თუკი საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობა და მისი სიმდიდრენი ძალზედ იყო გადიდებული და შემდგომში აღმოჩნდა არც იმდენად მნიშვნელოვანი, როგორც ვარაუდობდნენ, მეორეს მხრივ, იყვნენ მოწინააღმდეგენიც, რომლებიც უარყოფდნენ ასეთ სარგებელს. გრაფები ვორონცოვი (ს. რ.), კოჩუბეი და თავადი ჩარტორიისკი იყვნენ საქართველოს შემოერთების წინააღმდეგ. ამ შემთხვევის გამო მათ მიერ შედგენილი მოხსენება იმპერატორ ალექსანდრეს მიერ გადაცემულ იქნა განსახილველად სახელმწიფო საბჭოსთვის კნორინგის ანგარიშთან ერთად.

ხმაურიანი გახლდათ სახელმწიფო საბჭოს 1801 წლის 8 აგვისტოს სხდომა. წევრთა უმრავლესიბა გახლდათ საქართველოს რუსეთისადმი შემოერთების მხარეზე. გრაფები ვორონცოვი, კოჩუბეი და თავადი ჩარტორიისკი არა მხოლოდ უარყოფდნენ ახალი შენაძენის სარგებლიანობას, არამედ ამბობდნენ, რომ საქართველოს იმპერიისადმი შემოერთება რუსეთის სარგებლიანობის საწინააღმდეგოაო. ჩარტორიისკი ამბობდა, რომ ქვეყნის ქვეშევრდომობაში მიღებით კიდევ უფრო მეტად გაიზრდება რუსეთის ისედაც ძალზედ ვრცელი საზღვრები, რომ მათ დასაცავად საჭირო იქნება მეტად მნიშვნელოვანი ხარჯები და სახსრები.

იცოდნენ რა, რომ საქართველო უშუალოდ არ ებჯინებოდა რუსეთის საზღვრებს, არამედ, ამის საპირისპიროდ, იმყოფებოდა ჩვენდამი მტრული მოსახლეობის შუაგულში, შეეძლოთ დათანხმებოდნენ მისი შემოერთების მოწინააღმდეგეთა მოსაზრებას იმაში, რომ ქვეყნის დაცვა რუსეთს ითრევდა (вовлекала) მნიშვნელოვან ხარჯებში. ხოლო მათ მიერ ამის სანაცვლოდ შემოთავაზებული ზომები კი ვერ უძლებდა კრიტიკას.

ვიცე-კანცლერი (ე. ი. გრაფი ს. რ. ვორონცოვი) უხსნიდა, რომ ასეთი შემოერთება მიაჩნია უსამართლოდ, იმიტომ რომ ბაგრატიონთა საგვარეულო მეფობს საქართველოში არა არჩევითი წესით, არამედ მემკვიდრეობითად, რომ ამიტომ სამეფოს შემოერთებას ექნება ძალადობის შესახედაობა.

თავადი ჩარტორისკი უარყოფდა ხალხის სამართლიან სურვლებს; იგი არ აღიარებდა მისთვის ხმის უფლებას, არ აქცევდა ყურადღებას მის უბედურ მდგომარეობას. ამბობდა რა, რომ მნიშვნელოვანი საზღვარი მოითხოვს მნიშვნელოვან სახსრებს თავდაცვისთვის, იგი სთავაზობდა საქართველოს შენარჩუნებას ვასალობაში, რომელშიც იგი მიღებულ იქნა იმპერატრიცა ეკატერინე II-ის მიერ; სთავაზობდა დაეტოვებინათ იქ ყველა ის ჯარები, რომლებიც ამ დრომდე იქ იმყოფებოდნენ, და დაენიშნათ ტფილისში სრულუფლებიანი წარმომადგენელი, რათა მას გაეწია უფროსობა საქართველოში განლაგებული ჯარებისთვისაც. ახალგაზრდა და გამოუცდელი დიდგვაროვანი ადვილად მსჯელობდა ხალხის ბედის შესახებ და, უარყოფდა რა ერთ წინადადებას, როგორც უვარგისს, სთავაზობდა თავისას კიდევ უფრო მეტი ნაკლოვანებებით.

არ ვიტყვით რა იმის შესახებ, თუ რა სახსრები დაუჯდებოდა რუსეთს, თუკი აღიარებდა საქართველოს ვასალურ ქვეყნად, დაეცვა იგი შინაგანი მოუწყობლობისა და გარეშე შემოჭრებისგან, ჩვენ მოვიყვანთ ჩარტორიისკის სიტყვებს, რომლებიც თავად მიგვითითებენ მისი მოსაზრების მცდარობაზე. იგი სთავაზობდა, რათა ჩვენს რწმუნებულს ჰქონოდა “მეურვეობა კეთილ თანხმობაზე სამეფო საგვარეულოს წევრებს შორის და ყველა მცხოვრების დაცვაზე თვითნებობათა და მეფეთა სასჯელისგან (отъ самопроизвольныхъ подвиговъ и взысканiй царей). ხოლო დავით ბატონიშვილსა და მის ბიძებს, ერეკლე მეფის შვილებს შორის არსებული მტრობა დაეწყნარებინათ ერეკლეს ანდერძის აღსრულებით, რომელიც მისი ოჯახისა და ქვეყნისთვის კეთილსასურველია, ვინაიდან მის მიხედვით მემკვიდრეობის წესზე, რომელიც მასშია გამოხატული, ჯერ კიდევ მისი სიცოცხლის დროს, საქართველოს ყველა ჩინოსანმა საზეიმოდ დადო ფიცი”.

საბჭოს წევრებს არ შეეძლოთ დათანხმებულიყვნენ ასეთ მოსაზრებაზე. დატოვებდნენ რა საქართველოს დამოუკიდებლად, შეუძლებელი იქნებოდა ისეთი საშუალებების მოძიება, რომლებსაც შეეძლებოდათ შეერიგებინათ სამეფო საგვარეულოს წევრები როგორც ურთიერთ შორის, ისე ხალხთანაც. ხალხს, რომელმაც გამოხატა სურვილი რომ იყოს რუსეთის ქვეშევრდომი და ამით საკუთარი თავის წინააღმდეგ განაწყო ბატონიშვილები, უნდა ჰქონოდა კიდევ უფრო მეტ შევიწროვებათა მოლოდინი. შეძლებდა კი ჩვენი რწმუნებული, რომ მხოლოდ სიტყვებით, ძალაუფლების გარეშე დაეცვა იგი ძარცვისა და რბევისგან? შეეძლო კი რუსეთის იმპერატორს, რომელმაც ერთხელ განაცხადა თანხმობა ქვეყნის თავის ქვეშევრდომობაში მიღებაზე, უარი ეთქვა ხალხზე, რომელიც ელოდებოდა მხოლოდ ერთგულებაზე ფიცის დადებას? მისი უარყოფითი პასუხი ხალხის ყველაზე უფრო მრავალრიცხოვან და უკეთეს ნაწილს მისცემდა ბატონიშვილთა შურისძიებისა და ძმათაშორის ომის მსხვერპლად.

ერთის მხრივ კნორინგის მოხსენება და გრაფ მუსინ-პუშკინის წერილი, რომელიც დაფუძნებული გახლდათ ფაქტებზე, თუმცა კი მცდარსა და გაზვიადებულზე, ხოლო მეორეს მხრივ საქართველოს რუსეთისადმი შემოერთების მოწინააღმდეგეთა უსაფუძვლო მოსაზრებანი გულდასმით იქნა განხილული სახელმწიფო საბჭოს მიერ. პირველთა მოსაზრებამ უპირატესობა მიიღო მეორეთა წინაშე.

სახელმწიფო საბჭოს მიაჩნდა, რომ პროტექციამ, რომელსაც აღმოუჩენდა რუსეთი საქართველოს 1783 წლიდან, “ჩაითრია ეს უბედური ქვეყანა ბოროტებათა უფსკრულში, რომლებითაც იგი მოყვანილია სრულ დაუძლურებაში, და ამის გაგრძელება იმავე საფუძვლებზე გარდაუვალად ჩააგდებს მას სრულ დაღუპვაში”. («вовлекла сiю несчастную землю въ бездну золъ, которыми она приведена въ совершенное изнеможенiе, и продолженiе оной на техъ же основанiяхъ неминуемо ввергнетъ её въ совершенную погибель».)

“თუკი საქართველოს გადარჩენისთვის – ნათქვამია საბჭოს ჟურნალში (Отъ 8-го августа 1801 г. Госуд. арх.) – უნდა გვყავდეს იქ იმდენივე ჯარი, რამდენიც იქ ახლა იმყოფება, ამისგან რუსეთს მოუწევს მნიშვნელოვანი და სრულებით უსარგებლო ხარჯი. ხოლო მისი მცირე ლაშქრით კი როგორც შინაგანი მოუწყობლობისგან, ისე გარეშე მტრებისგანაც მისი დაცვა შეუძლებელია. საჭირო იქნება მივცეთ მას მეფე, დავატკიცებთ რა ტახტზე ერთერთ ბატონიშვილს, რომელიც თვლის რომ ამაზე უფლება გააჩნია. პირველი ბატონიშვილი, იულონი, დადგენილია ერეკლე თეიმურაზის ძის ანდერძის მიხედვით; მეორე ბატონიშვილი, დავითი, მისი ვაჟის გიორგის ანდერძის მიხედვით. მართალია, რომ გიორგიმ დაარღვია მშობლის ანდერძი, მაგრამ, შესაძლოა ბატონიშვილებმა, მისმა ძმებმა მისცეს მას საამისოდ მიზეზი, და, უფრო მეტიც, დავით ბატონიშვილი, დანიშნული მის მიერ საქართველოს სამეფოს მემკვიდრედ, დამტკიცებულია გარდაცვლილი იმპერატორის მიერ, რომელსაც ჰქონდა ასეთი დამტკიცების უფლება. ამრიგად, არჩევანი ამ ორ კანდიდატს შორის საკუთარ თავში იანახავს, ერთის მხრივ, წინააღმდეგობას დავით ბატონიშვილის სასარგებლოდ უკვე მომხდარ დამტკიცებასა და, მეორეს მხრივ კი, ხალხის უკმაყოფილებას ერეკლე მეფის ანდერძის დარღვევითა და სამეფო ტახტზე იმ თავადის (მთავრის) აყვანით, რომელმაც თავისი საქციელით ხალხი თავის წინააღმდეგ აამხედრა. თუმცა კი, საქართველო ვერც ერთი მათგანისგან თავის გადარჩენას ვერ იმედოვნებს, და თავად მეფემ გიორგი ერეკლეს ძემაც, ითვალისწინებდა რა მთელ უბედურებებს, რომლებიც სამეფო საგვარეულოს გახრწნისგან ხალხს უნდა დასტყდომოდა თავზე, სხვა ხსნა მისთვის ვერ გამოძებნა, თუ არა ის, რომ დაემკვიდრებინა იგი რუსეთის ქვეშევრდომობაში, მიჰყვებოდა რა თავისი მშობლის შეხედულებებს, რომელსაც ასეთივე განზრახვა ჰქონდა, როდესაც თხოულობდა თავისი ელჩის თავად ჭავჭავაძის მეშვეობით, 1795 წელს, ნებართვას, რათა შეხვედროდა მოზდოკში ან რომელიმე სხვა ადგილას კავკასიის ხაზზე ჯარების სარდალს გენერალ გრაფ გუდოვიჩს, რაც ვლინდება იმდროინდელი ქაღალდებიდან. მთელი ეს ხელახლა გამოვლენილი გარემოებანი ვერ წარმოუდგენს საბჭოს საქართველოს შემოერთებაში ვერანაირ უსამართლობას, და ხედავს იგი (საბჭო – ი. ხ.) მასში მთელი იმ მხარის გადარჩენას, რუსეთისთვის კი არსებით სარგებელს მისი საზღვრების საიმედოდ მოზღუდვაში (დაცვაში) მტაცებელი მთიელი ხალხებისგან, რომელთა ალაგმვაც უფრო მოსახერხებელი იქნება, ხოლო მომავალი დროისთვის კი თვით თავად თურქებისგანაც, რომ არაფერი ვთქვათ უკვე სპარსელებზე, რომლებიც, ეჭვს გარეშეა, როგორც კი დატოვებული იქნება საქართველო, მას თავს დაესხმიან და დაეუფლებიან”.

სამეფო საგვარეულოს პირებთან და მათ შენახვასთან მიმართებაში სახელმწიფო საბჭო ვარაუდობდა დაეტოვებინა საქართველოში მათგან ისინი, რომლებიც, “მოკრძალებული ზნითა და საქციელით არ მოგვცემენ ეჭვის საბაბს, რომ დაიწყებენ მეზობლების აღელვებას ან სხვა არეულობათა მოწყობას; ყველა დანარჩენი კი გამოგზავნილ იქნას რუსეთში, სადაც თითოეულისთვის მისი ოჯახის შესაბამისად პენსიის განსაზღვრით ადვილად შეიძლება იქნას მოწყობილი მათი ხვედრი”.

საბჭოს აზრი ამჯერად მიღებულ იქნა იმპერატორ ალექსანდრეს მიერ ისეთი გადამჭრელობით, რომ მისი გადარწმუნება უკვე არაოფიციალური კომიტეტის თვით ყველა წევრსაც კი აღარ შეეძლო.

პატივს სცემდა რა იმპერიის პატივსა და ღირსებას, ჩამოდიოდა რა ქართველი ხალხის თხოვნამდე, იმპერატორმა გაბედა და გადაწყვიტა, რომ “საქართველოს სამეფოში, საკუთრივ მისი სიკეთისთვის, დაემყარებინა მმართველობა და წესრიგი” (Рескриптъ Кнорингу 12-го сентября 1801 г. Арх. мин. внутр. делъ).
გენერალი კნორინგი დანიშნულ იქნა მთავარსარდლად იმ მხარეში. მას დაავალეს ახალი მმართველობის მოწყობა და საპოლიციო ნაწილისაც ისე, რომ ხალხს შეძლებოდა “არა მხოლოდ მორჩილება მისდამი, არამედ მისი შეყვარებაც”, ხოლო მმართველობის შექმნისას კი ურჩევდნენ შესაბამისობაში ყოფილიყო ხალხის ზნეობასთან, წეს-ჩვეულებებთან და “გონება-განწყობილებასთან” («умоначертанiя») და ეზრუნა სასულიერო სასწავლებლების დაარსებაზე, იმისთვის, რათა მათი მეშვეობით “შეეტანა იქ საწყისი განათლება” ხალხისა.

ტფილისში საქმეს სხვანაირად უყურებდნენ. თავადთაგან ზოგიერთმა, რომლებიც რუსეთის მომხრეები იყვნენ, შეატყობინა ლაზარევს, რომ დავით ბატონიშვილთან საიდუმლოდ არის გამოგზავნილი პეტერბურგიდან მანიფესტი, რომლის მიხედვითაც საქართველო შეადგენს გუბერნიას და ასეთი სახით იქნება შეერთებული რუსეთთან.

მიიღო რა ეს ცნობები, დავით ბატონიშვილი, თავისი ძმის იოანეს რჩევით, რომელიც იმ დროს ჩვენს დედაქალაქში იმყოფებოდა, აგროვებდა თავადების ბეჭდებს (ხელმოწერებს) (Донесенiе Лазарева Кнорингу 18-го и 19-го ноября 1801 г.) სათხოვარზე იმპერატორისადმი ქართველთა საყოველთაო სურვილის შესახებ, რომ მეფედ ჰყოლოდათ დავითი. არა მხოლოდ იოანე ბატონიშვილი, არამედ ბევრი თავადთაგანიც, რომელიც პეტერბურგში იმყოფებოდა ჩქარობდა შეეტყობინებინა თავისი მეგობრებისთვის ამ მნიშვნელოვანი მოვლენის შესახებ. თავადი ზაალ ანდრონიკაშვილი წერდა (Письмо Кн. Андроникова къ Iоанну Орбелiани и Соломону Тарханову 12-го октября 1801 г. Константиновъ, ч. I, стр. 210 /рукопись/), რომ საქმე სამშობლოს ხვედრის შესახებ მათ მიერ მოწყობილი იყო ჩინებულად, მაგრამ უეცრად გამოცხადდა კნორინგი და დაარწმუნა იმპერატორი, რომ თითქოს და ხალხს არ სურს მეფის ყოლა.

“ამ შემთხვევის გამო – წერდა იგი – საქმე გაჩერდა და გამოგვიცხადეს, რომ საქართველოში არ უნდა იყოს მეფე, და არც რუსეთის ქვეშევრდომი არ უნდა იყოს. იფიქრეთ, რა იქნებით და ვისად იქნებით წოდებული? მანდაურმა უსაქმო ლაყბობამ აი რა შეგძინათ თქვენ! განა თქვენ იქ არ იყავით? რისთვის დაიდეთ ხალხის ცოდვა კისერზე და საკუთარ თავსაც ეს რატომ გაუკეთეთ? განა არა რცხვენიათ მათ, რომლებმაც ეს ჩაიდინეს, და დარჩნენ სივრცეში: არც ბატონი არა გვყავს, და არც პატრონი”.

იგი ამბონდა, რომ როდესაც საქართველოს წარგზავნილთათვის გამოცხადებულ იქნა ეს განსაზღვრება, მაშინ ყველამ მათ, არ დაეთანხმნენ რა ამას, სათხოვარი მიართვეს იმპერატორს. თავადი ანდრონიკაშვილი აიმედებდა თავის ტფილისელ მეგობრებს საქმის კეთილსასურველი შემობრუნებით და მხოლოდ ურჩევდა, რომ რაიმენაირი კითხვის შემთხვევაში ეპასუხათ იმით, რომ ჰყავთ პეტერბურგში თავიანთი წარგზავნილები და ბატონიშვილები, რომელთაც დაეთანხმებიან ყველაფერ იმაში, რასაც ისინი აღიარებენ სასარგებლოდ.

ქვეყნის მდგომარეობა ითვლებოდა იმდენად ცნობილად და ნათლად, რომ ჩვენმა მთავრობამ საჭიროდ ვერ ჰპოვა რაიმენაირი შეკითხვის დასმა. იგი მიიჩნევდა საქართველოს ერთადერთ სიკეთედ და სარგებლად მის შემოერთებას რუსეთთან და სამეფო სახლის ხელისუფლებისა და თვითნებობის მოსპობას (Оно признавало единственнымъ благомъ и пользою Грузiи присоединенiе ея къ Россiи уничтоженiе власти и своеволiя царскаго дома).

იმპერატორ ალექსანდრეს, ღებულობდა რა საქართველოს ქვეშევრდომობაში, თავიდან აუცილებლად მიაჩნდა, “რათა ორივე დედოფალი და ყველა ბატონიშვილი გამოძახებულნი ყოფილიყვნენ რუსეთში”, და უბრძანა კნორინგს გამოეცხადა მათთვის, რომ ისინი მიიღებენ სრულ უზრუნველყოფას და შენარჩუნებული ექნებათ ყველა პატივი, მათი საგვარეულოსადმი შესაფერისი, რომ მათ დაენიშნებათ პენსიები, საქართველოში მათ მიერ თავიანთი მამულებიდან მიღებული შემოსავლების ტოლად. ამ მიზნით მთავარსარდალს საქართველოში დაევალა გაერკვია და ცნობილი გაეხადა ქვეყნის შემოსავალი და ხარკი (подати), რომელსაც ამ დრომდე იხდის ხალხი. ანაკრეფებისა და ხარკის მრავალნაირობამ აიძულა ჩვენი მთავრობა ესურვა, რომ ხარკის ყველა სახეობა გადაყვანილი ყოფილიყო ფულად და პურით გადასახადში.

საქართველოს უმნიშვნელო მოსახლეობა, რომელმაც ბევრი დაკარგა უკანასკნელი შემოჭრებისგან, იყო მიზეზი იმისა, რომ ქვეყნის საკუთარი კეთილდღეობისთვის აღიარებულ იქნა აუცილებლად მისი მოსახლეობის გაზრდა მოწოდებით გადმოსახლებისკენ უპირატესად ქრისტიანებისა მეზობელი სახანოებიდან. კნორინგს მიეცა რწმუნება, რომ გამოეყო მათთვის მიწის საკმარისი რაოდენობა და აღმოეჩინა მატერიალური დახმარება საშინაო მეურნეობის პირველად მოწყობისას.

ამასთან ერთად კნორინგს უნდა ეზრუნა კავკასიის ხაზის უსაფრთხო შეტყობინების მოწყობისთვის საქართველოსთან, მისი უზრუნველყოფისთვის გარეშე თავდასხმებისგან და ერევნის, განჯის, შაქის, შირვანის, ბაქოსა და სხვა ხანების გადმოხრისთვის რუსეთის მხარეზე, რომლებზედაც ბაბა-ხანის ძალაუფლება ჯერ კიდევ არ იყო განმტკიცებული.

მათგან იმათთან ურთიერთობების მეშვეობით, რომელთა სამფლობელოებიც იდო არაქსის მარცხენა ნაპირზე და ებჯინებოდა მდინარე მტკვარს, ჩვენი მთავრობა ფიქრობდა მიეღწია იმ შესაძლებლობისთვის, რომ მიეწოდებინა პროვიანტი და მძიმე ტვირთები ჯარებისთვის წყლით, ასტრახანის გავლით, და არა მშრალი გზით, კავკასიონის მთებზე გადავლით. ამ შემთხვევაში ყველაზე უფრო მეტ ყურადღებას იქცევდა ბაქოს ხანი, რომელიც ფლობდა როგორც მდინარე მტკვრის შესართავს, ისე საუკეთესო პორტსაც კასპიის ზღვაში. უწინარეს ყოვლისა სწორედ მისი დაყოლიება იყო საჭირო ჩვენს მხარეზე. წარუმატებლობის შეთხვევაში პეტერბურგის კაბინეტი კნორინგის ყურადღებას აქცევდა შეტყობინების შესაძლებლობაზე შავი ზღვით და შემდეგ იმერეთის გავლით მდინარე რიონის გაყოლებაზე.

“იმერეთის მეფესთან – წერდა იმპერატორი ალექსანდრე კნორინგს (тамъ же) – და ოდიშის ოლქის მფლობელ დადიანთან (სამეგრელოსი) თქვენ უნდა გქონდეთ კარგი (прiязненное) ურთიერთობა, მაგრამ ამავე დროს არ უნდა მისცეთ ეჭვის საბაბი ოტომანის პორტას მოხელეებს, რომლებიც იმ მხარეში უფროსობენ”.

შეაერთა რა კნორინგის სახით სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლება, იმპერტორმა დაავალა მას თვალი ედევნებინა, რათა კავკასიაში მომსახურე ყველა რუსს “საკუთარი საქცილით გამოეხატა უანგარობა, პატიოსნება, სიმართლის სიყვარული, მიუკერძოებლობა, თავისუფლად ხელმისაწვდომი ყოფილიყო მთხოვნელთათვის, ალერსიანი, ყოფილიყო შემწყნარებელი და მზად ყოფილიყო ყველასთვის ეჩვენებინა, თუ სად უნდა ეძება მას სამართალი”.

თავის ახალ ქვეშევრდომებს კი იმპერატორმა მიმართა მანიფესტის ასეთი სიტყვებით (П. С. З. Т. XXVI, стр. 782, № 20.007).
“მფარველობა და უმაღლესი ძალაუფლება რუსეთის იმპერიისა საქართველოს სამეფოზე ყოველთვის აკისრებდა რუსეთის მონარქებს დაცვის მოვალეობას. 1796 წელს, აღა-მაჰმად-ხანის თქვენზე ძლიერი თავდასხმის წინააღმდეგ, въ Бозе почивающая დიდმა ხელმწიფემ იმპერატრიცა ეკატერინემ ალექსის ასულმა გამოგზავნა თავისი ჯარების ნაწილი. ასეთი წარმატებული მაშინ არა მხოლოდ გადარჩენა საქართველოს სამეფოსი, არამედ ყველა მხარისა და ხალხის ბედნიერი დამორჩილებაც კასპიის ზღვიდან მდინარე მტკვრამდე და არაქსამდე გიცავდნენ თქვენ ყველანაირ საფრთხეთაგან. რჩებოდა მხოლოდ შინაგანი ცხოვრების კეთილად მოწყობით თქვენი კეთილდღეობა დამკვიდრებულიყო საუკუნოდ. მაგრამ რუსეთის ჯარების მოულოდნელმა და სწრაფმა უკანდახევამ სპარსეთიდან, სომხეთიდან და თქვენი საზღვრებიდნ ქვე დაამხო თქვენი სამართლიანი მოლოდინები. თქვენს მიერ შემდეგ გადატანილი მთელი უბედურებანი: ურჯულო და უცხოტომელი ხალხების შემოსევა, ქალაქებისა და სოფლების დარბევა, თქვენი მამების, დედების, ცოლებისა და შვილების დამონება და ტყვედ წყვანა, დაბოლოს, უთანხმოება სამეფო სახლში და ხალხის გაყოფა სამეფო ღირსების სხვადასხვა მაძიებელთა შორის გითრევდნენ თქვენ ძმათაშორის ომებში. თქვენი გარემომცველი მტაცებელი ხალხები მზად იყვნენ თავს დასხმოდნენ თქვენს სამეფოს და დაუსჯელად გაეძიძგნათ მისი ნარჩენები. მთელ ამ ბოროტებათა შეერთებით არა მხოლოდ ხალხი, არამედ სახელიც კი ქართველი ხალხისა, რომელიც უწინ სიმამაცით გახლდათ სახელგანთქმული მთელს აზიაში, აღიგვებოდა პირისაგან მიწისა. იდექით რა ამ უფსკრულის პირას, არაერთხელ მოგიწოდებიათ თქვენ რუსეთის მფარველობისთვის. ჩვენი ჯარების შემოსვლამ და ავარელი ომარ-ხანის დამარცხებამ შეაჩერა თქვენი დაღუპვა, დააშინა რა ყველა მტაცებელი, რომლებიც ავსებენ კავკასიის მთებს, და ისინიც, რომლებიც სძიძგნიან სპარსეთისა და დიდი სომხეთის მხარეს. დაწყნარდა ბრძოლებიც თქვენს შორის, და თქვენ ყველამ ერთსულოვნად და საზეიმოდ მოუწოდეთ რუსეთის ხელისუფლებას, რათა უშუალოდ დაეწყო თქვენი მმართველობა. ჩვენ, ავედით რა სრულიად რუსეთის ტახტზე, საქართველოს სამეფო ვპოვეთ შემოერთებულად რუსეთისადმი, რის შესახებაც უკვე 1801 წლის 18 იანვრის მანიფესტი გამოცემული იყო სრულიად სახალხოდ გაცნობისთვის. ვსწავლობდით რა თქვენს მდგომარეობას და ვხედავდით, რომ მხოლოდ რუსეთის ჯარების მეშვეობა და ყოფნა საქართველოში აქამომდეც აკავებს ჩვენი ერთორწმუნე ხალხის სისხლის დაღვრასა და საბოლოო დაღუპვას, რომელიც გამზადებული აქვთ თქვენთვის თქვენს მომიჯნავე მტაცებელ და ურწმუნო ხალხებს, გვსურდა ჩვენ კიდევ გამოგვეცადა, ხომ არ არის შესაძლებლობა, რათა აღდგენილ იქნას პირველი მმართველობა ჩვენი მფარველობის ქვეშ და შეგინარჩუნოთ თქვენ სიმშვიდესა და უსაფრთხოებაში. მაგრამ ამ საკითხში უახლოესმა გამოძიებამ დაგვარწმუნა ჩვენ, რომ ქართველი ხალხის სხვადასხვა ნაწილები, რომლებიც თანაბრად ძვირფასი არიან ჩვენთვის ადამიანობის გულისთვის, სამართლიანად შიშობენ დევნისა და შურისძიების გამო იმისგან, ვინც სამეფო ღირსების მაძიებელთაგან შეძლებდა ამ ძალაუფლებისთვის მიეღწია, რამდენადაც ყველა მათგანის წინააღმდეგ ხალხის უდიდესმა ნაწილმა ასე აშკარად გამოავლინა საკუთარი თავი. მხოლოდ ეჭვი და შიში ამ შედეგების გამო, წარმოშობდა რა შეშფოთებას, გარდაუვალად იქნებოდა ურთიერთშორის ბრძოლისა და სისხლისღვრის წყარო. ამაზე ზევით, ყოფილ მმართველობას, თვითონ ერეკლე მეფის მეფობის დროსაც კი, რომელმაც თავისი სულისკვეთებითა და ღირსებით შეაერთა ყოველივე თავისი ძალაუფლების ქვეშ, არ შეეძლო არც საგარეო, არც საშინაო უსაფრთხოების დამკვიდრება. პირიქით, ამდენად მრავალჯერ ჩაუთრევიხართ ბოროტებათა უფსკრულში, რომლის პირას ახლაც დგეხართ, და რომელშიც, ყველა მოსაზრების მიხედვით, უნდა იქნათ ჩაცვენილი, თუკი ძლიერი ხელი სამართლიანი ხელისუფლებისა ამ დაცემისგან თქვენ არ შეგაკავებთ. ამ გარემოებათა ძალამ, ამაზე თქვენმა საერთო გრძნობამ და ქართველი ხალხის ხმამ განგვაწყო ჩვენ რომ არ მივატოვოთ და უბედურებას მსხვერპლად არ მივცეთ ერთმორწმუნე ხალხი, რომელმაც თავისი ხვედრი ჩააბარა რუსეთის დიდსულოვან დაცვას. აგზნებული იმედი თქვენი ამჯერად მოტყუებული არ იქნება. არა ძალის მომატებისთვის, არა ანგარებისთვის, არა დედამიწაზე ისედაც უვრცელესი იმპერიის საზღვრების გაფართოებისთვის ვღებულობთ ჩვენ საკუთარ თავზე საქართველოს სამეფოს მმართველობის ტვირთს. მხოლოდ ღირსება, პატივი და ადამიანობა გვაკისრებს ჩვენ წმინდა მოვალეობას, ყური ვუგდოთ რა ტანჯულთა ვედრებას მათი წუხილის თავიდან აცილებაზე, დავაარსოთ საქართველოში მმართველობა, რომელიც შეძლებდა მართლმსაჯულების, პირადი და ქონებრივი უსაფრთხოების დამკვიდრებასა და თითოეულისთვის კანონის მიერ დაცვის მიცემას. და ამიტომ, ავირჩიეთ რა ჩვენი გენერალ-ლეიტენანტი კნორინგი, რომ იყოს მთავარსარდალი თქვენს შორის, მივეცით ჩვენ მას სრული დარიგებანი, რათა გახსნას ეს მმართველობა ჩვენი სახელით გაკეთებული საგანგებო გამოცხადებით და ძალასა და მოქმედებაში მოიყვანოს ჩვენს მიერ წინასწარ მოხაზული დადგენილება, რომლის აღსრულებისთვისაც მოიწვევს თქვენგან ღირსებითა და საერთო ნდობით არჩეულ პირებს, ვიმედოვნებთ, რომ თქვენ, მიენდობით რა ამ მმართველობას, უეჭველად მისი ჩრდილქვეშ დასაწყისშივე სიმშვიდესა და უსაფრთხოებას ჰპოვებთ, ხოლო შემდეგ კი კეთილდღეობასა და სიუხვესაც.

ჩვენ ვბრძანეთ, რომ მთელი ხარკი თქვენი მიწიდან მოხმარებულ იქნას თქვენს სასარგებლოდ, და რაც ჯარების შენახვის შემდეგ დარჩება, გამოყენებულ იქნას დარბეული ქალაქებისა და სოფლების აღდგენისთვის. თითოეული იქნება თავისი წოდების უპირატესობებში, საკუთარი სარწმუნოების თავისუფლად აღსარებასა და თავის საკუთარ ხელშეუხებლობაში. ბატონიშვილები შეინარჩუნებენ თავიანთ სამემკვიდრეო მამულებს, წასულების გარდა, ხოლო ამათ კი წლიური შემოსავალი მათი მამულებიდან ყოველწლიურად მიეცემათ ფულით, სადაც არ უნდა იყვნენ ისინი, ოღონდ კი ინარჩუნებდნენ ფიცით დაკისრებულ მოვალეობას. ჩვენი ამ დიდსულოვანი მზრუნველობის სანაცვლოდ თქვენგან ყველას და თითოეულის სიკეთის შესახებ, ჩვენ მოვითხოვთ, რათა თქვენ, თქვენს თავზე დაყენებული ხელისუფლების დამტკიცებისთვის, მოგვცეთ ერთგულების ფიცი ამასთან დართული ფორმის მიხედვით. სასულიერო წოდებამ, როგორც როგორც სულიერმა მწყემსებმა, პირველებმა უნდა მისცენ მაგალითი.

დაე საბოლოოდ თქვენც შეიცანით კეთილი მმართველობის ფასი, დამყარებულ იქნას თქვენს შორის მშვიდობა, მართლმსაჯულება, დაჯერებულობა (დარწმუნებულობა) როგორც პირადი, ისე ქონებრივიც. დაე აღმოიფხვრას თვითნებობანი და საშინელი ტანჯვა-წამებანი, დაე მიუბრუნდეს თითოეული უკეთეს სარგებელს, საკუთარსაც და საზოგადოებრივსაც, თავისუფლად და დაუყვედრებლად იქნება რა დაკავებული მიწათმოქმედებით, რეწვით, ვაჭრობით, ხელსაქმით, კანონების ჩრდილქვეშ, რომლებიც ყველას თანაბრად გაუწევენ მფარველობას. თქვენი შეძლება და კეთილდღეობა იქნება ჩვენთვის ყველაზე უფრო სასიამოვნო და ერთიანი (ერთადერთი, единый) საჩუქარი”.

მანიფესტთან ერთად დაწესებულ იქნა საქართველოს უმაღლესი მთავრობა, და საქართველომ მიიღო თავისი ახალი დაყოფა. იგი დაყოფილ იქნა ხუთ მაზრად, რომელთაგან სამი იყო ქართლში: გორის, ლორესა და დუშეთის, ორიც კახეთში: თელავისა და სიღნაღის. მმართველობა იყოფოდა ოთხ ექსპედიციად (Высочайше постановленное внутреннее въ Грузiи правленiе. П. С. К. Т. XXVI): პირველი სააღმსრულებლო საქმეებისთვის ანუ მმართველობისა; მეორე სახაზინო და ეკონომიკური საქმეებისთვის; მესამე სისხლის სამართლის საქმეებისთვის; მეოთხე სამოქალაქო საქმეებისთვის. დაწესებულ იქნა სამედიცინო გამგეობა (управа). თითოეულ მაზრაში დაარსდა სამაზრო სასამართლო, საერო პოლიციის გამგეობა, კაპიტან-ისპრავნიკით სათავეში. ქალაქებში დანიშნულ იქნა ხაზინადარები (казначеи или хазнадары), კომენდანტები და მათ დასახმარებლად პოლიცმაისტერები ანუ ნაცვლები. პირველები დანიშნული იყვნენ რუსი მოხელეებისგან, უკანასკნელნი კი ქართველი აზნაურებისგან. საქართველოში მცხოვრები თათრებისთვის: ყაზახისა, ბორჩალოსი და ბამბაკისა, განსაზღვრულ იქნა თითო-თითო პრისტავი ანუ მოურავი, ქართველი თავადებისგან, ხოლო ხევსურების, ფშავლებისა და თუშების ტომთათვის ერთი (მოურავი) ყველაზე. თითოეულ მოურავთან დაინიშნა თანაშემწე რუსი მოხელეებისგან. ყარაბაღიდან ახლად გამოსული სომხები დატოვებულ იქნენ თავიანთი მელიქების მმართველობის ქვეშ.

საქართველოს მმართველი, ექსპედიციების უფროსები და მრჩევლები* (ოთხი ექსპედიციიდან თითოეულში თავმჯდომარეობდნენ: პირველში – საქართველოს მმართველი და ორი მრჩეველი ანუ მდივან-ბეგი, ერთი რუსი მოხელეებისგან და ერთი ქართველი თავადებისგან; მეორეში – უფროსი რუსი მოხელეებისგან, ოთხი მრჩეველი ქართველი თავადებისგან /ორი ქართლელისა და ორიც კახელის/, საგუბერნიო ხაზინადარი ანუ სალთხუცესი; მესამესა და მეოთხეში – უფროსი რუსი ოფიცრებისგან და ოთხი მრჩეველი ქართველი თავადებისგან) გახლდნენ საქართველოს უმაღლესი მთავრობის წევრები. ქართველი თავადების თანამდებობაზე დანიშვნა, მმართველობის გახსნისას, გადასაწყვეტად მიეცა კნორინგს, ხოლო ერთი წლის გავლის შემდეგ იმპერატორმა ალექსანდრემ ამ არჩევანის გაკეთების უფლება გადასცა თვითონ თავადებსა და აზნაურებს.

სამოქალაქო საქმეები უმაღლესად ებრძანათ ეწარმოებინათ “ამჟამინდელი ქართული წეს-ჩვეულებებისა” და ვახტანგ მეფის მიერ გამოცემული სამართლის წიგნის მიხედვით, როგორც ძირეული ქართული კანონისა. ამ კანონებისა და ხალხური წეს-ჩვეულებების საფუძველზე, კნორინგს, მმართველ კოვალენსკისთან ერთად უნდა მოემარაგებინათ მთელი სამთავრობო ადგილები და პირები დაწვრილებითი დარიგებებითა და ინსტრუქციებით, თუ როგორ მოქცეულიყვნენ ისინი თავიანთი თანამდებობების აღსრულებისას.

თავად მთავარსარდალს დაეკისრა მოვალეობად “ფხიზლად ადევნოს თვალყური, რათა ყველა მხარეში, რომლებიც იმართება იმპერატორობითი უდიდებულესობის სახელითა და ძალაუფლებით, აღკვეთილ იქნას ყველანაირი ბოროტად გამოყენებანი, უსამართლობა, ჩაგვრა, ყაჩაღობა, მკვლელობა და ასევე წამებანი სისხლის სამართლის საქმეებზე. “მთავარსარდლის მოვალეობაა – შეამციროს თავად ბოროტმოქმედთა ხვედრიც კი რუსეთის კანონების წყალობით და მოსპოს წამება და სიკვდილით დასჯა” (Арх. мин. внутр. делъ по деп. общ. делъ. Дела Грузiи. Кн. I).
გადაწყვიტა რა საკითხი საქართველოს რუსეთისადმი შემოერთების შესახებ, იმპერატორ ალექსანდრეს, თავისი დიდსულოვნების მიხედვით, არ შეეძლო არ გადახრილიყო ბატონიშვილთა თხოვნებისკენ პეტერბურგიდან საქართველოში გამგზავრების თაობაზე.

გამოთქვა რა თავიდან კნორინგთან თავისი სურვილი, რომ გამოეწვიათ საქართველოდან სამეფო სახლის ყველა დანარჩენი წევრიც, იმპერატორმა ახლა დაუთმო მათ თხოვნებს სამშობლოში დაბრუნების თაობაზე. სახელმწიფო საბჭომ, რომლის მიერ დასამტკიცებლადაც იქნა შეტანილი წერილი ბატონიშვილთა საგზაო ხარჯებისთვის აუცილებელი სახსრების დანახარჯის შესახებ, შეუძლებლად მიიჩნია ნებართვის მიცემა მათთვის უკან საქართველოში გამგზავრებაზე. 28 ნოემბრის სხდომაზე (Протоколъ государственнаго совета 28-го ноября 1801 г. Госуд. арх.) დაადგინეს გაეჩერებინათ ბატონიშვილები რუსეთში, მისცემდნენ რა მათგან თითოეულს 10.000 მანეთს წელიწადში. უკეთესი მატერიალური უზრუნველყოფისთვის კი თითოეულ ბატონიშვილს ეძლეოდა ნება აერჩია ერთერთი საგუბერნიო ქალაქებიდან, როგორებიც იყო: კიევი, კალუგა, კურსკი, ვორონეჟი, ხარკოვი ან ასტრახანი, სადაც ცხოვრება არ შეიძლებოდა ყოფილიყო ისე ძვირი, როგორც დედაქალაქში. ხაზინიდან დანიშნული ანაზღაურება შეუნარჩუნდეს მათ შემდგომშიც შემოსავლების განსაზღვრამდე, რომელსაც ღებულობდა თითოეული ბატონიშვილი საქართველოში. აუცილებლობის შემთხევაში დაიმედებულ იქნან, რომ იმ საგუბერნიო ქალაქებში, რომლებშიც ისინი მოისურვებენ დასახლებას, მოძიებულ იქნება სახლები და მომზადებულ მათი პირველი მოწყობილობა. ბატონიშვილთა ამალას კი მიეცეს ნება დარჩეს რუსეთში ან დაბრუნდეს საქართველოში და უკანასკნელ შემთხვევაში მიეცეთ სახსრენი მგზავრობისთვის.

სახელმწიფო საბჭოს განსაზღვრება დამტკიცებულ იქნა იმპერატორის მიერ და ბატონიშვილები დატოვეს რუსეთში.

საქართველოს ყოფილ ელჩებს მიეცათ ჩინები: თავად ჭავჭავაძეს ნამდვილი მრჩევლისა, ხოლო თავადებს ავალიშვილსა და ფალავანდიშვილს სახელმწიფო მრჩევლისა (Протоколъ государственнаго совета 9-го декабря 1801 г. Госуд. арх. Указъ 16-го декабря 1801 г. С.-Петербургский арх. мин. иностр. делъ).
ნავარაუდევ იქნა, რომ სამეფო სახლის საქართველოში დარჩენილი პირებიც დაეყოლიებინათ რუსეთში გამომგზავრებაზე; მაგრამ ყველა ძალისხმევა ამაო აღმოჩნდა. დედოფლები გაბედულად და გადაჭრით უარს ამბობდნენ ტფილისის დატოვებაზე. დავითი გამოთქვამდა სურვილს, რომ მიეცა თხოვნა თადარიგში განთავისუფლების შესახებ და სამოგზაუროდ გამგზავრებულიყო აზიის სხვადასხვა ქალაქებში. ლაზარევი და ტუჩკოვი ურჩევდნენ მას გამომგზარებულიყო პეტერბურგში და იქიდან წასულიყო სამოგზაუროდ ევროპაში; “მაგრამ – მოახსენებდა ლაზარევი – როგორც ჩანს, საამისოდ იგი არც თუ ძალიან არის განწყობილი” (Письмо Лазарева Кнорингу 11-го января 1802 г. Тифл. арх. канц. нам.).
ტფილისში მოღწეულმა ცნობამ იმის შესახებ, რომ რუსეთში გამგზავრებულ ბატონიშვილებს არ ეძლევათ საქართველოში დაბრუნების ნება, კიდევ უფრო გაამყარა დავითი იმ სურვილში, რომ არ გამომგზავრებულიყო ჩვენს დედაქალაქში. თავად ორბელიანის მიერ უცნობი პირისგან პეტერბურგიდან მიღებულმა წერილმა სამეფო სახლის წევრებს შორის მოახდინა ყველაზე უფრო არახელსაყრელი შთაბეჭდილება.

“თუკი შენ გაინტერესებს აქაური ცნობები – წერდა უცნობი (Кн. Орбелiани, 3-го января 1802 г. Тамъ же) – მაშინ მანიფესტი, რა თქმა უნდა, შენ უკვე ნახე, ახლა დიმიტრი ორბელიანს მისცეს სარდლობა, შენ კი ეს უკვე აღარა გაქვს. ბატონიშვილებს უკან აღარ უშვებენ, და ისიც მოვისმინე, რომ იმათაც, რომლებიც თქვენთან იმყოფებიან, აქეთკენ მოითხოვენ; ხოლო როდესაც ისინი გადმოყვანილნი იქნებიან, მაშინ საქმე ისეა განკარგული, რომ ბაგრატიონთა ყველა ნათესავი და მახლობელი აქეთკენვე ჩამოიყვანონ, და მათთან ერთად უნდათ, რომ ყველა მანდაური გამოჩენილი ადამიანი, თავადი, აზნაური გლეხი აქეთ ჩამოიყვანონ და დაასახლონ, აქაური კაზაკები კი, 1.400 კომლი გადმოჰყავთ საქართველოში”.

ამ წერილის შემდეგ დავით ბატონიშვილმა მაშინვე მისცა თხოვნა თადარიგში განთავისუფლების შესახებ (Прошенiе Давида 15-го января. Рапортъ Кноринга государю императору 5-го февраля 1802 г. Тамъ же); მაგრამ თადარიგში გადადგომა არ იქნა მიღებული იმპერატორ ალექსანდრეს მიერ, და ბატონიშვილი უნდა დარჩენილიყო სამსახურში.

---------------

ასე შემოუერთდა წერილობითი აქტებით საქართველო რუსეთს. მე ჩავთვლიდი, რომ ბოლომდე არ ვთქვი სათქმელი, თუკი არ გავაკეთებდი საერთო შეჯამებას და არ მოვიხსენიებდი იმის შესახებ, რომ ურთიერთობანი ახლად შემოერთებულ ხალხსა და ჩვენს მთავრობას შორის განსაკუთრებულად გაურკვეველი იყო. ჩვენ სულაც არ ვიცნობდით ქვეყანას, რომელიც შემოერთებულ იქნა რუსულ დერჟავასთან. ქართველები უფრო მეტს მოელოდნენ. ისინი იმედს ამყარებდნენ პავლე I-ის დაპირებათა შესრულებაზე, ფართო შეღავათებისა და პრივილეგიების მიღებაზე, რომელთა მიცემასაც ფიქრობდა განსვენებული იმპერატორი, და ბოლოს იმაზეც, რომ შემდგარი იქნებოდნენ რა რუსეთის ქვეშევრდომობაში, მმართველად მათ ეყოლებოდათ თავიანთი ბუნებრივი მეფე ბაგრატიონთა გვარიდან.

განათლების არასაკმარისობა, სახალხო განვითარების დაბალი ხარისხი არ აძლევდა ქართველებს იმის დანახვის საშუალებას, რომ მათი ასეთი სურვილის აღსრულება დადებითად შეუძლებელი იყო. ამიტომ ხალხი დარჩა არცთუ სავსებით დაკმაყოფლებული თავისი ახალი ბედით. ქართველები იყვნენ როგორღაც გაურკვეველ მდგომარეობაში, თითქოს და კმაყოფილნი, თითქოს და უკმაყოფილონი (не то довольные, не то недовольные). გამოჰყოფდა რა კერძო ინტერესს საზოგადოებრივისგან, თითოეულს სურდა უწინარეს ყოვლისა განთავისუფლება ხარკისა და ბეგარისგან (ვალდებულებებისგან), და როდესაც შეიტყვეს, რომ ქვეყნის შემოერთების შესახებ მანიფესტში ამის თაობაზე არაფერია ნათქვამი, ქართველებს გული აუცრუვდათ თავის მოლოდინში.

საგანთა ასეთი მდგომარეობის დროს, ახალ მთავრობას შეეფერებოდა რომ მოქცეულიყო განსაკუთრებით ფრთხილად, გულისხმიერად და დელიკატურად. საქმეების კეთებისას აუცილებელი იყო, რომ მწვავე საკითხები მოეგვარებინათ ფარულად, რბილად და თანაბრად, ისე რომ არ აღეგზნოთ ვნებათაღელვანი და არ დარღვიათ ხალხის სიამაყისა და ღირსების ნორმები...

თავის მხრივ, პეტერბურგის კაბინეტმა, და მის სათავეში იმპერატორმა ალექსანდრემ, გააკეთა ყველაფერი, რასაც შეეძლო ხელის შეწყობა საქართველოს კეთილდღეობისთვის. რუსეთი, არ ღებულობდა რა დიდი ხნის მანძილზე არანაირ შემოსავალს ახლად შემოერთებული ქვეყნიდან, იყენებდა თავის საკუთარ ფულებს ქართველთა როგორც კერძო, ისე საზოგადო საკუთრების მოწყობისა და უზრუნველყოფისთვის. უერთებდა რა თავის სამფლობელოებს მისთვის ერთმორწმუნე ხალხს, რუსეთი იქცეოდა სავსებით უანგაროდ, ჰქონდა რა მხოლოდ ერთი მიზანი – თავისი შესაწირავით დაემკვიდრებინა კეთილდღეობა ახალ თანამემამულეთა და ერთი დიდი სახელმწიფოს ერთმორწმუნე ძმებისა (своими пожертвованiями утвердить благосостоянiе новыхъ соотечественниковъ и единоверныхъ братьевъ одного великого государства).

საუბედუროდ, დიდსულოვნება და კეთილი განზრახვები იმპერატორისა ვერ აისახა სავსებით მისი ნებისა და წინასწარ მოხაზულობათა ზოგიერთ შემსრულებელში. იმედოვნებდა და სჯეროდა რა თითოეული იმ პირთაგანის პატიოსნების და კეთილგონიერებისა, რომლებიც მოწოდებულნი იყვნენ ქვეყნის მმართველობისთვის, ალექსანდრე I-მა უნებურად დაუშვა თავის წინასწარ მოხაზულობათა ცვლილების შესაძლებლობა “ნებას აძლევდა რა მთავარსარდალს, მმართველთან ერთად, შეეხამებინათ ისინი იქაური ხალხის ადათებთან და გონება-განწყობილებასთან” («сообразить ихъ съ умоначертанiями тамошняго народа»).

სწორედ ეს ნებართვა იქცა კიდეც შემდგომში საბაბად ზოგიერთი უწესრიგობისა საქართველოში, მოწყობილისა იმ ადამიანთა მიერ, რომლებიც არ მიჰყვებოდნენ უპირობოდ რუსეთის მთავრობის მითითებებს, არამედ ისახავდნენ მხოლოდ თავიანთ პირად ინტერესებს.

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

Monday, February 27, 2012

ნატო – წარსული და თანამედროვეობა

(წერილი გამოქვეყნებულ იქნა 1994 წლის აპრილში საქართველოს პარლამენტის კვლევითი სამსახურის ბიულეტენის სახით /სამხედრო-პოლიტიკური ინფორმაციის ბიულეტენი, # 13/, ხოლო ტექნიკურად ეს განახორციელა “ტექინფორმმა”, რომელიც იმ ხანებში მჭიდროდ თანამშრომლობდა აღნიშნულ სამსახურთან. ეს გახლდათ ჩემს მიერ პარლამენტისთვის მომზადებული მესამე ნაშრომი. ვინაიდან მე მაშინ განწყობილი ვიყავი სიმპატიებითა და კეთილგანწყობით აშშ-ისა და დასავლეთისადმი, და სრულიად საწინააღმდეგოდ ისტორიული რუსეთისა და საბჭოთა კავშირისადმი, ამიტომ ეს განწყობა ასახულია კიდეც ამ წერილშიც და სსრკ რამდენჯერმე მოხსენიებულია პოტენციურ აგრესორად. დღესდღეობით ასეთ შეფასებებს უკვე აღარ ვიზიარებ, და ამის შესახებ მკითხველი ჩემს ახლანდელ შეხედულებებს ნახავს სხვა წერილებში, რომლებიც გამოქვეყნებულ იქნა 1999 წლის შემდეგ, და განსაკუთრებით 2003-05 წლებიდან. ნაშრომი გადმოტანილია მცირეოდენი სარედაქციო შესწორებებით; გარდა ამისა, ვინაიდან ამჯერად ვსარგებლბდი 1994 წელს გამოქვეყნებული ეგზემპლარით, რომელშიც მაშინ იპარებოდა გარკვეული შეცდომები, ამიტომ ისინი ამჯერად უკვე ამ წერილშიც გადმოვიდა, რისთვისაც მკითხველს ვთხოვ პატიებას)

ჩრდილო ატლანტიკის სახელშეკრულებო ორგანიზაცია – ნატო (North Atlantic Treaty Organization – NATO) შეიქმნა 1949 წლის 4 აპრილს, როდესაც დასავლეთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის 12 სახელმწიფოს საგარეო საქმეთა მინისტრებმა ვაშინგტონში ხელი მოაწერეს ჩრდილოატლანტიკური კავშირის შექმნის ხელშეკრულებას. ბლოკის წევრებად თავიდან შევიდნენ: აშშ, კანადა, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, იტალია, ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი, დანია, ნორვეგია, პორტუგალია, ისლანდია. 1952 წელს კავშირს შეუერთდნენ საბერძნეთი და თურქეთი, 1955 წელს გფრ, 1981 წელს ესპანეთი.

ალიანსის შემქმნელებმა ხელი მოაწერეს თავდაცვით ხელშეკრულებას, რაც აუცილებელი შეიქნა დასავლეთ ევროპაში სსრკ-ის აგრესიის აღკვეთისა და კონტინენტზე სტაბილიზაციის შენარჩუნებისთვის.

ჩრდილოატლანტიკური კავშირის პასუხისმგებლობის ზონა დაიყო ომის ორ თეატრად – ატლანტიკურისა და ევროპულის, ხოლო ესენი კი თავის მხრივ დაიყო საომარ მოქმედებათა თეატრებად (ომთ). Eვროპული ომის თეატრი მოიცავს ბლოკის წევრი ევროპული ქვეყნებისა და თურქეთის ტერიტორიებს, დიდი ბრიტანეთის, პორტუგალიისა და საფრანგეთის გამოკლებით, რომელთაგან პირველი ორი შედის განსაკუთრებულ რეგიონებში, ხოლო მესამე 1966 წელს გავიდა ბლოკის სამხედრო ორგანიზაციიდან. ამავე ომის თეატრში შედის ხმელთაშუა და მარმარილოს ზღვების, აგრეთვე ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეების აკვატორიები სამხრეთში, და ჩრდილოეთის ზღვის აკვატორია, ბალტიის ზღვის სრუტეების აკვატორიის ჩათვლით – ჩრდილოეთში.

ევროპული ომის თეატრი იყოფა შემდეგ ომთ-ებად: ჩრდილოეთ-ევროპულის, ცენტრალურ-ევროპულისა და სამხრეთ-ევროპულის. ჩრდილოევროპულ ომთ-ში შედის ნორვეგიისა და დანიის ტერიტორიები, გერმანიის შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მიწა. ცენტრალურ-ევროპული ომთ მოიცავს გერმანიის მთელ ტერიტორიას შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მიწის გამოკლებით, აგრეთვე ბელგიის, ნიდერლანდებისა და ლუქსებურგის ტერიტორიებს. სამხრეთ-ევროპულ ომთ-ში შედის საბერძნეთის, იტალიისა და თურქეთის ტერიტორიები.

კავშირის პირველი სამხედრო სტრატეგია ემყარებოდა “ევროპის თავდაცვის” კონცეფციას, რომელიც შეიქმნა მეორე მსოფლიო ომის შედეგებისა და ამერიკული სარდლობის განკარგულებაში ბირთვული იარაღის არსებობის გათვალისწინებით. ამ სტრატეგიული დოქტრინის თანახმად შეერთებულ შტატებს ევალებოდა სტრატეგიული დაბომბვის განხორციელების ამოცანების გადაწყვეტა. აშშ-ისა და დიდ ბრიტანეთის საზღვაო ძალებს უნდა უზრუნველეყოთ უმნიშვნელოვანესი საზღვაო ოპერაციების ჩატარება, ხოლო ევროპის კონტინენტური ნაწილის ქვეყნების სახმელეთო ჯარებს მსხვილი სახმლეთო ოპერაციების წარმოება. ალიანსის შექმნისას მისი სახმელეთო ჯარების განკარგულებაში იყო სულ 12 დივიზია.

ამ კოალიციური დოქტრინის სამხედრო-ტექნიკურმა მხარემ მიიღო “ფარისა და მახვილის” სახელწოდება. “ფარის” როლი აქ ეკისრებოდა ევროპულ ომის თეატრზე მოქმედ სახმელეთო ჯარებს, რომელთაც ტაქტიკური ავიაციისა და საზღვაო ძალების მხარდაჭერით თავდაცვითი საბრძოლო მოქმედებები უნდა ეწარმოებინათ “მახვილის” ანუ ბირთვული იარაღის მატარებელი ამერიკული სტრატეგიული ბომბდამშენების ამოქმედებამდე.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ბირთვული იარაღის შესაძლებლობების შეუფასებლობისა და მისი სიმცირის გამო (1949 წლის დასაწყისში აშშ-ის ბირთვული ბომბების მარაგი შეადგენდა 100-150 ერთეულს) თავიდან იგი არ ითვლებოდა ომის წარმოების ძირითად საშუალებად. ამიტომ ნატო-ში ბატონობდა აზრი, რომ 50-იან წლებში ომი იწარმოებოდა მეორე მსოფლიო ომის ანალოგიურად, ხოლო ბირთვული იარაღი კი მხოლოდ აამაღლებდა ნატო-სა და აშშ-ის სტრატეგიული არსენალის სიმძლავრეს.

1950 წელს ნატო-ს საბჭოს სექტემბრის სესიაზე მოიწონეს “მეწინავე თავდაცვის” სტრატეგიული პრინციპი, რომელიც ითვალისწინებდა უკვე სასაზღვრო ზონაში აქტიური საბრძოლო მოქმედებების წარმოებით აგრესორის მოგერიებასა და განდევნას. მოცემული პრინციპი მოითხოვდა “ფარის” ძალების გაზრდასა და ანგლო-ამერიკული ჯარების ყოფნის აუცილებლობას დასავლეთ ევროპის კონტინენტურ ნაწილში. ამის შედეგად ევროპულ ომის თეატრზე გამოჩნდა აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის მძლავრი ოპერატიული შენაერთები და კანადის ჯარების ერთი ბრიგადა. უკვე 50-იანი წლების შუახანებისთვის ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე მოითვლებოდა 25 ბრძოლისთვის მზადმყოფი და 25 სარეზერვო დივიზია.

კოალიციური სამხედრო დოქტრინის მომდევნო ეტაპი (1954-1967 წწ.) დაკავშირებულია ბირთვული არსენალების მნიშვნელოვან გაფართოებასა და მოკავშირე ქვეყნების შეიარაღებაში მის დანერგვასთან. ბირთვული იარაღის შესაძლებლობების გადაფასებისა და მისი არსენალების მნიშვნელოვანი ზრდის შედეგად, ბლოკის ხელმძღვანელობამ რადიკალურად შეცვალა თავისი შეხედულება ომის წარმოების წესებსა და შეიარაღებული ძალების მნიშვნელობაზე. 1954 წელს ნატო-ს გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების (გშძ) უმაღლესი მთავარსარდლის შტაბმა შეიმუშავა ბლოკის მონაწილე ქვეყნების შეიარაღებული ძალების (შძ) რეორგანიზაციის სამწლიანი გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა აღმოსავლეთიდან აგრესიის შემთხვევაში ბირთვული იარაღის შეუზღუდავ გამოყენებას. ამ დოქტრინამ მიიღო “მასირებული ნაცვალგების” (“მასირებული საპასუხო დარტყმის”) სახელწოდება. იგი მოითხოვდა მძლავრი ბირთვული დარტყმების დაუყოვნებლივ მიყენებას ნებისმიერი კონფლიქტის შემთხვევაში, გარდა მცირე სასაზღვრო ინციდენტებისა.

მასირებული ნაცვალგების სტრატეგიის თანახმად ალიანსის სრდლობას ევროპაში გადაეცა ბირთვული იარაღის გამოყენების უფლება, მიუხედავად იმისა, თუ რა ძალებით აწარმოებდა ომს მოწინააღმდეგე. დაიწყო ნატო-ს ტრიადის შექმნა სტრატეგიული ბირთვული ძალების, ომის თეატრზე ბირთვული ძალებისა და ზოგადი დანიშნულების ძალებისგან. დასავლეთ ევროპის ქვეყნების ტერიტორიებზე განლაგებულ იქნა საშუალო სიშორის ამერიკული ბირთვული რაკეტები “იუპიტერი” და “ტორი”, რომლებიც დამიზნებული იყო სსრკ-ის მნიშვნელოვან ობიექტებზე. ფართო მასშტაბებით შემოვიდა ჯარებში ტაქტიკური ბირთვული იარაღი – ატომური არტილერია, ატომური ფუგასები, რაკეტები “ონესთ ჯონი” და “მატადორი”.

60-იანი წლების დასაწყისში სსრკ-ის შეიარაღებაში გამოჩნდა საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტები (სკბრ), რამაც აშშ-ის ტერიტორია მოწყვლადი გახადა საპასუხო ბირთვული დარტყმებისგან. ასეთ პირობებში “მასირებული ნაცვალგების” სტრატეგია თავის აზრს კარგავდა.

1961 წელს აშშ-მა მიიღო “მოქნილი რეაგირების” სტრატეგიული კონცეფცია, მაგრამ მის მიღებაზე ნატო-ში წააწყდა მოკავშირეთა წინააღმდეგობას. ახალ კონცეფციაში ისინი ხედავდნენ აშშ-ის მცდელობას ამოფარებოდა “სიმაგრე ამერიკას”, შემოეფარგლა ომი (მათ შორის ბირთვულიც) ევროპის კონტინენტით და გამოერიცხა სტრატეგიული ბირთვული ძალების გამოყენება, თუ კი ეს არ პასუხობდა “აშშ-ის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ინტერესებს”. მათში განსაკუთრებულ წინააღმდეგობას იწვევდა ამერკელთა მისწრაფება თავს მოეხვიათ ევროპელი მოკავშირეებისთვის ზოგადი დანიშნულების ძალების ზრდის პროგრამები, ბასრი “მახვილით” გაეკეთებინათ მყიფე “ვიტრინის მინა” (?) და თავად კი ამოფარებოდნენ სტრატეგიულ “ფარს”.

მხოლოდ 1967 წელს, როდესაც საფრანგეთი გავიდა ჩრდილოატლანტიკური კავშირის სამხედრო ორგანიზაციიდან და ამერიკელები დაეთანხმენ, რომ “მოქნილი რეაგირების” განუყოფელ ნაწილად მიეღოთ გფრ-ის უკვე აღმოსავლეთ სასაზღვრო რაიონებში “მეწინავე თავდაცვის” კონცეფცია, აშშ-მა შეძლო ბლოკის სტრატეგიულ დოქტრინად გაეტანა “მოქნილი რეაგირების” კონცეფცია.

“მოქნილი რეაგირების” არსი იმაში მდგომარეობს, რომ მუქარის ხასიათისადმი თანაზომადი მოქმედებებით თავიდან იქნას აცილებული, ხოლო აუცილებლობის შეხვევაში კი მოგერიებულიც სხვადასხვა მასშტაბის აგრესიები ნატო-ს პასუხისმგებლობის ზონის ნებისმიერ რაიონში.

მოქნილი რეაგირების სტრატეგიის საფუძველში ჩადებულია “ბირთული დაშინების” (“ბირთვული შეკავების”) სტრატეგიული კონცეფცია. იგი ემყარება ორ ფუძემდებლურ პრინციპს – ბირთვული იარაღის პირველად გამოყენებასა და შეიარაღებული კონფლიქტის წინასწარგანზრახულ ესკალაციას თვით საყოველთაო ბირთვულ ომამდეც. ომი მთლიანობაში განიხილება როგორც შეიარაღებული ბრძოლის საშუალებათა გამოყენების უწყვეტი, მაგრამ კონტროლირებადი პროცესი ჩვეულებრივიდან ბირთვულ-სტრატეგიულამდე.

“მოქნილი რეაგირების” სტრატეგიაში უდიდეს მნიშვნელობას იძენს ნატო-ს ტრიადის მეორე ელემენტი – ბირთვული ძალები ომის თეატრზე. იგი განიხილება დამაკავშირებელ რგოლად ზოგადი დანიშნულების ძალებსა და ბლოკის სტრატეგიულ ბირთვულ ძალებს შორის. ამითაც შეიძლება აიხსნას ალიანსის მონაწილე ქვეყნების უარი ევროპაში ტაქტიკური ბირთვული იარაღის სრულ ლიკვიდაციაზე.

წინასწარგანზრახული ესკალაციის პრინციპი ითვალისწინებს ნატო-ს აუცილებელ ინიციატივას შეიარაღებული კონფლიქტის მომდევნო ეტაპზე გადასაყვანად ანუ ე. წ. “ესკალაციურ დომინირებას”. ომის თეატრებზე ბლოკის ბირთვული ძალების დომინირებასთან დაკავშირებით ეს ნიშნავს საშუალო და მცირე სიშორის საშუალებათა აუცილებელ არსებობას. ამიტომ დღეს ნატო-ს ხელმძღვანელობა დაჟინებით მოითხოვს ბლოკის ბირთვული ძალების მოდერნიზაციას “პერშინგ-2” რაკეტების შეიარაღებიდან მოხსნისა და განადგურების საკომპენსაციოდ.

60-იან წლებში სერიოზულად იქნა გადასინჯული სამხედრო დოქტრნის არა მხოლოდ სამხედრო-ტექნიკური, არამედ სოციალურ-პოლიტიკური მხარეც. ამ პერიოდში ვარშავის ხელშეკრულების ქვეყნები გამოვიდნენ საერთოევროპული თათბირის მოწვევის ინიციატივით რეგიონში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის მომწიფებული საკითხების მოსაგვარებლად. 1966 წლის ზაფხულის სესიაზე ნატო-ს მთელი რიგი ქვეყნები გამოვიდნენ “ევროპაში დაძაბულობის განმუხტვის კონფერენციის მოწვევის” მომხრედ, ალიანსის ლიდერები კი შეეცადნენ უფრო მოქნილი მეთოდების გამოძებნას ჩრდილოატლანტიკური კავშირის ახალ პირობებთან შეგუებისთვის.

ნატო-ს ხელმძღვანელობის დამოკიდებულების ცვლილებები აისახა ბელგიის საგარეო საქმეთა მინისტრის არმელის მოხსენებაში “კავშირის მომავალი ამოცანები”, რომლებიც ნატო-ს საბჭომ მიიღო 1967 წელს. იგი შეიცავდა ბლოკის უსაფრთხოების პოლიტიკის გადმოცემას და მას ეწოდა “არმელის დოქტრინა”.

მოხსენებაში უწინარეს ყოვლისა აღნიშნულ იქნა, რომ “მშვიდობიანი თანაარსებობის” საბჭოთა დოქტრინამ შეცვალა დასავლეთთან კონფრონტაციის ხასიათი, მაგრამ არა ძირითადი პრობლემები. აქედან გამომდინარე კეთდებოდა დასკვნა, რომ ნატო-ს ახალი სამხედრო ძალისხმევის გარეშე როგორც მშვიდობა ევროპაში, ისე თავად განმუხტვის პოლიტიკაც საერთოდ შეუძლებელი იქნებოდა, ხოლო ჩრდილოატლანტიკური კავშირი კი განიხილებოდა მშვიდობისა და სტაბილურობის გარანტად ევროპის კონტინენტზე.

“არმელის დოქტრინამ” წამოაყენა ნატო-ს საქმიანობის ორი ძირითადი პრინციპი. პირველი მაგანია “თავდაცვა”, ე. ი. ბლოკის სამხედრო პოტენციალის ამაღლება მანამდე, სანამ არ მოგვარდებოდა გერმანიის საკითხი. მეორე პრონციპია “განმუხტვა”, ე. ი. ევროპის კონტინენტზე დაძაბულობის შენელების პოლიტიკის გატარება ოღონდ “ძალის პოზიციიდან”. ამასთან მეორეს ეძლეოდა პირველი პრინციპის მიმართ დაქვემდებარებული ხასიათი და მთლიანად მასზე იყო დამოკიდებული.

“არმელის დოქტრინის” მიხედვით ნატო-ს მთავარი პოლიტიკური მიზანია “ევროპაში სამართლიანი და მყარი მშვიდობიანი წესრიგის დამყარება”, რაც შეიძლება მოხდეს მხოლოდ გერმანული საკითხის მოგვარების შემთხვევაში. გფრ-ის მოთხოვნით ერთიანი გერმანული სახელმწიფოს აღდგენა შევიდა ბლოკის ყველა მომდევნო დოკუმენტში.

1970 წლის დეკემბერში ნატო-ს საბჭოს სესიამ დაამტკიცა ბლოკის შეიარაღებული ძალების მშენებლობის ათწლიანი პროგრამა “კავშირის თავდაცვა 70-იან წლებში (AD-70)”. მასში დასმულ იქნა ნატო-ს გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების საცეცხლე და დარტყმითი სიმძლავრის მნიშვნელოვნად ამაღლების, ახალი უფრო თანამედროვე ტექნიკით მისი გადაიარაღებისა და ბლოკის წევრი ქვეყნების ფინანსური წილის გაზრდის ამოცანები. AD-70 პროგრამის განხორციელებაში დიდი როლი დაეკისრა ნატო-ს მონაწილე დასავლეთევროპულ ქვეყნებს. ამისთვის ისინი გაერთიანდნენ სპეციალურად შექმნილ ევროჯგუფში და შეუდგნენ ევროპის თავდაცვის სრულყოფის განსაკუთრებული პროგრამის განხორციელებას.

1978 წელს ნატო-ს ხელმძღვანელობამ მიიღო ბლოკის შეიარაღებული ძალების მშენებლობის გრძელვადიანი პროგრამა, გათვლილი 1995 წლამდე, რომელიც თავისი გაქანებით აჭარბებდა ყველა ადრინდელს.

80-იანი წლების პირველ ნახევარში ბლოკის ხელმძღვანელობამ მიიღო ახალი ოპერატიულ-სტრატეგიული კონცეფციები “საჰაერო-სახმელეთო ოპერაცია (ბრძოლა)” და “მეორე ეშელონებთან (რეზერვებთან) ბრძოლა”. ამასთანავე 1978 წლის გრძელვადიან პროგრამას სამხედრო დაგეგმარების კომიტეტმა 1985 წლის მაისში დაუმატა “თავდაცვითი ინიციატივა ჩვეულებრივი შეიარაღების სფეროში”.

“საჰაერო-სახმელეთო ოპერაციის (ბრძოლის)” და “მეორე ეშელონებთან (რეზერვებთან) ბრძოლის” კონცეფციები ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის პირველი ეშელონების ჯარებთან ბრძოლის დროსვე მისი მეორე ეშელონის (რეზერვის) ჯარების საცეცხლე (ბირთვულ) დაზიანებასაც ბრძოლაში მათი დროულად შემოყვანის ჩაშლის მიზნით. ამისთვის ნავარაუდევია ომის თეატრზე არსებული საშუალებების მასირებული გამოყენება 400 კმ და მეტ სიღრმეზე მოწინააღმდეგის ოპერატიულ-სტრატეგიულ მოწყობაში. ამის შესაბამისად 1985 წელს ნატო-ს ხელმძღვანელობამ მოიწონა ბლოკის ჩვეულებრივი პოტენციალის ამაღლების გრძელვადიანი პროგრამა (2005 წლამდე) უწინარეს ყოვლისა შორს მსროლელი მაღალი სიზუსტის სისტემების შემუშავებით, რაც გათვალისწინებულია მეორე ეშელონებთან (რეზერვებთან) ბრძოლის უზრუნველყოფისთვის. დაიგეგმა 760 ათასი 155-მმ საარტილერიო ჭურვისა და 28 ათასი საავიაციო ბომბის აღჭურვა ბინარული ქიმიური საბრძოლო მასალებით.

ამავე დროს “მეწინავე თავდაცვის” კონცეფციის შესაბამისად, სსრკ-ისა და ვარშავის ხელშეკრულების ქვეყნების საზღვრებთან უშუალო მახლობლობაში გაშლილი იყო სახმელეთო ჯარების საბრძოლველად მზადმყოფი მძლავრი ოპერატიული შენაერთები. ჩრდილოევროპულ საომარ მოქმედებათა თეატრზე თავდაცვითი პოზიციები ეკავათ ნორვეგიისა და დანიის სახმელეთო ჯარებს, ხოლო შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მიწაზე კი – დასავლეთგერმანულ დივიზიას.

ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე არმიების ჩრდილოეთ და ცენტრალური ჯგუფების შემადგენლობაში ერთმანეთის გვერდიგვერდ განლაგებული იყვნენ ჰოლანდიური საარმიო კორპუსი, სადავლეთგერმანული კორპუსი, ბრიტალული რეინის არმია, მეორე დასავლეგერმანული კორპუსი, ორი ამერიკული საარმიო კორპუსი, ისევ დასავლეთგერმანული საარმიო კორპუსი, სამი ამერიკული და ერთიც კანადური ცალკული ბრიგადები, როლებიც ასევე უტოლდებოდნენ ერთ დივიზიას. ამ ჯარებს ჰაერიდან იფარავდა და საავიაციო მხარდაჭერას უწევდა ოთხი საჰაერო არმია ( მე-2, -4, -5 და -6). სამხრეთევროპულ ომთ-ზე განლაგებულია ძირითადად იტალიის, საბერძნეთისა და თურქეთის შეიარაღებული ძალები.

80-იანი წლების პირველ ნახევარში ნატო-ს ხელმძღვანელმა ორგანოებმა მიიღეს რიგი გადაწყვეტილებებისა ბლოკური პოლიტიკის გატარებაში ევროპის ფარგლებს გარეთ. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება 1982-1983 წლებში მიღწეულ შეთანხმებებს. ამათგან პირველ რიგში უნდა გამოიყოს სამხედრო დაგეგმვის კომიტეტის გადაწყვეტილება (1982 წ. მაისი), რომელიც განსაზღვრავს ბლოკის სახელმწიოთა მოქმედებების კოორდინაციის წესს მისი ზონის ფარგლებს გარეთ დაგეგმილ ოპერაციებში. კერძოდ, ამის ბაზაზე მიღწეულ იქნა შეთანხმება დასავლეთევროპული ქვეყნების ინფრასტრუქტურის გამოყენებაზე აშშ-ის კონტინენტური ნაწილიდან “სწრაფი გაშლის ძალების” გადასროლისთვის ახლო და შუა აღმოსავლეთის რეგიონებში.

90-იანი წლების დასაწყისში სამხედრო დაპირისპირება ევროპაში მნიშვნელოვნად იქნა შემცირებული. ნატო-ს ხელმძღვანელობის რეაქცია მიმდინარე პროცესებზე გამოხატულ იქნა ალიანსის ტრანსფორმაციისა და ახალ პირობებში მისი სამხედრო-პოლიტიკური კურსის ადაპტაციის მცდელობებში. ამის შედეგია 1991 წლის ნოემბერში რომში ნატო-ს საბჭოს სესიაზე შემაჯამებელი დოკუმენტის “კავშირის ახალი სტრატეგიული კონცეფციის” მიღება.

მიღებული კონცეფცია არსებითად წარმოადგენს კოალიციურ სამხედრო დოქტრინას მკაფიოდ გამოხატული პოლიტიკური და სამხედრო-ტექნიკური მხარეებით.

თანამედროვე სამხედრო-პოლიტიკურ ვითარებას ევროპაში ნატო-ს ხელმძღვანელობა აფასებს ხელსაყრელად უმთავრესად პოლიტიკური საშუალებებით მიზნების მიღწევისთვის. რომის დოკუმენტი აფართოებს უსაფრთხოების კოალიციური პოლიტიკის ფარგლებს. ამ პოლიტიკას საფუძვლად უდევს “არმელის დოქტრინა”, რომელიც ითვალსწინებს ნატო-ს საქმიანობის ორ ძირითად პრინციპს: “თავდაცვა”, რაც ნიშნავს ბლოკის სამხედრო პოტენციალის ამაღლებას და “დიალოგი”, ე. ი. დაძაბულობის შენელების პოლიტიკის გატარება, ოღონდ “ძალის პოზიციიდან”. ახალი კონცეფცია უმატებს მესამე პრინციპსაც – “თანამშრომლობა”.

ამ პრინციპის განხორციელებაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეთმობა СНГ-სა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებთან კავშირების განმტკიცებასა და განვითარებას. ამ სფეროში მოქმედებათა კოორდინაციისთვის შეიქმნა “თანამშრომლობის ჩრდილოატლანტიკური საბჭო”, რომელიც მუშაობს განსახილველ საკითხთა მნიშვნელოვნების და მიხედვით “ოცდახუთის” საგარეო საქმეთა მინისტრებისა და ელჩების დონეზე. 25-ში შედიან ნატო-ს წევრი 16 ქვეყანა, რუსეთი, აღმოსავლეთ ევროპის ხუთი ქვეყანა და სამი ბალტიისპირა სახელმწიფო. ყოფილ სსრკ-ში მიმდინარე პროცესების გათვალისწინებით “16 + 9” პრინციპი შეიძლება შეიცვალოს და საბჭოს შემადგენლობა გაიზარდოს.

უსაფრთხოების ახალი პოლიტიკა ბლოკის ერთერთ პრიორიტეტულ ფუნქციად განიხილავს, პერსპექტივაში კრიზისებზე კონტროლს, რომელიც მოიცას საქმიანობას მათ აცილებასა და მოწესრიგებაში. აღინიშნება, რომ კრიზისების დაძლევისთვის კავშირმა უნდა აამოქმედოს “პოლიტიკური და სხვა ზომების ფართო ნაკრები სამხედრო ზომების მიღების ჩათვლით”.

კრიზისებისა და კონფლიქტების მოგვარების პრობლემა მოითხოვს ბლოკის პასუხისმგებლობის ზონის გაფართოებას. ეს თუმცა კი პირდაპირ არ ასახულა “ახალ სტრატეგიულ კონცეფციაში”, მაგრამ აქტიურად განიხილებოდა ნატო-ს საბჭოს რომის სესიის წინ. 1991 წლის დეკებერში ნატო-ს სამხედრო დაგეგმვის კომიტეტის სხდომაზე ბრიუსელში მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ინფრასტრუქტურის სრულყოფის შესახებ პოლიტიკური არასტაბილურობის რაიონებში, რაც აუცილებელია იქ ბლოკის ჯარების გადასროლისა და. გაშლისთვის.

“ახალ სტრატეგიულ კონცეფციაში” ახლებურად იქნა ჩამოყალიბებული პოტენციური მოწინააღმდეგის ცნებაც. ალიანსმა უარი თქვა “აღმოსავლეთიდან მუქარის” როგორც მთავარი მადესტაბილიზებელი ფაქტორის სტრატეგიულ გადმოცემაზე. ტერმინი “მუქარა” შეიცვალა “რისკის” შედარებით ნეიტრალური ცნებით, რომელიც “ბუნებით მრავალწახნაგოვანია და აქვს მრავალი მიმართულება”.

ასეთ რისკებს ყოფილი სსრკ-დან გამომდინარე სამხედრო საშიშროების გარდა, ემატება აღმოსავლეთ ევროპაში მდგომარეობის არასტაბილურობაც, ასევე კონფლიქტები ევროპის გარეთ, ბირთვული იარაღის გავრცელება. ამასთან ერთად აღინიშნება, რომ СНГ-ის სამხედრო ძლიერება წარმოადგენს ყველაზე დიდ საშიშროებას ნატო-ს წევრი ქვეყნებისთვის.

ნატო-ს ხელმძღვანელობა პოლიტიკურ საშუალებებთან ერთად დიდ ყურადღებას უთმობს ბლოკის საქმიანობის სამხედრო მხარეს. აქ უცვლელად არის გადმოტანილი “მოქნილი რეაგირების” სტრატეგია ალიანსის მოსამზადებლად საყოველთაო ბირთვული და შეზღუდული ომების წარმოებისთვის. ახალ პირობებში ნატო-ს ხელმძღვანელობას ნაკლებ სავარაუდოდ მიაჩნია СНГ-თან პირდაპირი კონფრონტაცია. მსხვილმასშტაბიანი საომარი კონფლიქტის გაღვივება განიხილება როგორც ლოკალური კრიზისული სიტუაციის გაწვავების შედეგი, რომლის დარეგულირებამაც შესაძლებელია ვითარების მიმდინარეობის განსაზღვრულ ეტაპზე სამხედრო დაპირისპირებამდე მიიყვანოს ნატო და СНГ.

არც “ბირთვული დაშინების” კონცეფციას განუცდია არსებითი ცვლილებები. მაგრამ თუ მანამდე მოცემული კონცეფცია ემყარებოდა ორ ფუძემდებლურ პრინციპს – ბირთვული იარაღის პირველად გამოყენებისა და შეიარაღებული კონფლიქტის წინასწარგანზრახული ესკალაციის, ახლა მათ დაემატა მესამე პრინციპიც – ნაკლები დამოკიდებულებისა ბირთვულ იარაღზე. იგი იმაში გამოიხატება, რომ “ბირთვული დაშინების” განხორციელება იგეგმება ბირთვული იარაღის შემცირებულ დონეზე, რაც დაკავშირებულია ნატო-ს გადაწყვეტილებასთან 80%-ით შეამციროს ტაქტიკური ბირთვული საშუალებების რაოდენობა ევროპაში. ამავე დროს “ქვესტრატეგიულამდელი” ბირთვული შეიარაღების როლის შენარჩუნებისთვის ბლოკის ხელმძღვანელობა გეგმავს ცვლილებების შეტანას ომის თეატრზე ნატო-ს ბირთვული ძალების სტრუქტურაში.

ძირითადი ყურადღება ექცევა საჰაერო ბაზირების ბირთვულ საშუალებათა განვითარებას, რომლებსაც გააჩნიათ საბრძოლო გამოყენების დიდი მოქნილობა, სიშორე და ეფექტურობა. პირველ რიგში განიხილება “ჰაერი – ზედაპირი” კლასის რაკეტები ბირთვული საბრძოლო ნაწილებით, რომელთა გაშვების სიშორემ შესაძლოა შეადგინოს 1000 კმ. ამგვარად ალიანსის ბირთვული შეიარაღების შემცირება განხორციელდება უმთავრესად იარაღის იმ სისტემების ლიკვიდაციის ხარჯზე, რომელთაც უკვე დაკარგეს თავიანთი მნიშვნელობა, როგორც პირველი დარტყმის იარაღისა.

მთლიანობაში “ახალი სტრატეგიული კონცეფციის” ბირთვული ასპექტის შინაარსი იმაზე ეტყველებს, რომ მასში გამოცხადებული “მოქნილი რეაგირების” შეცვლის სურვილი დაიყვანება მხოლოდ მისი რეალიზაციისთვის გამოყენებულ ბირთვულ საშუალებათა რაოდენობის შემცირებაზე.

ორი დანარჩენი სტრატეგიული კონცეფცია – “მეწინავე თავდაცვისა” და “შემცირებული მეწინავე ყოფნის” განსაზღვრავს ნატო-ს ზოგადი დანიშნულების ძალების შემადგენლობასა და გამოყენების წესს.

“მეწინავე თავდაცვის” კონცეფციის შინაარსი პრაქტიკულად თითქმის არ შეცვლილა. ახალი აქ ის არის, რომ მიზანშეწონილადაა მიჩნეული მისი შენარჩუნება ჩრდილოევროპულ და სამხრეთევროპულ ომთ-ებზე, სადაც ნატო-სა და СНГ-ის ჯარები ერთმანეთის პირისპირ დგანან. ეს კონცეფცია კვლავინდებურად ითვალისწინებს სასაზღვრო რაიონებში მძლავრი დაჯგუფებების ყოლის აუცილებლობას მოწინააღმდეგის თავდასხმის მოგერიების მიზნით. ნატო-ს ხელმძღვანელობა ვარაუდობს ბლოკის გშძ-ის დაჯგუფებათა გაძლიერებას ჩრდილოევროპულ და სამხრეთევროპულ ომთ-ებზე ნატო-ს შეიარაღების “ჰარმონიზაციის” გეგმების გატარების დროს. ეს გეგმა ითვალისწინებს ცნტრალურევროპული ომთ-დან ფლანგებზე იარაღის თანამედროვე სისტემების ნაწილობრივ გადასროლას, რომლებიც განადგურებას ექვემდებარებიან ცენტრალურევროპულ ომთ-ზე, ევროპაში ჩვეულებრივი შეიარაღებული ძალების შესახებ ხელშეკრულების თანახმად.

რაც შეეხება ცენტრალურევროპულ საომარ მოქმედებათა თეატრს, გადაწყვტილ იქნა მიეღოთ “შემცირებული მეწინავე ყოფნის” ახალი კონცეფცია. იგი ვარაუდობს ომთ-ის მთელ ტერიტორიაზე ნატო-ს გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების ეშელონირებულ განლაგებას ჯარების ძირითად დაჯგუფებათა ზურგის რაიონებში განთავსებით. ჯარების ასეთი განლაგება, როგორც ჩანს, ნატო-ში იგეგმება ბუფერული ზონის გაჩენის გამო აღმოსავლეთ ევროპიდან საბჭოთა ჯარების გამოყვანის შემდეგ.

ჯერჯერობით მოქმედებაში რჩება “საჰაერო-სახმელეთო ოპერაციის (ბრძოლისა)” და “მეორე ეშელონებთან (რეზერვებთან) ბრძოლის” ოპერატიულ-სტრატეგიული კონცეფციები, როლებიც ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის ჯარების ერთდროულ დაზიანებას მათი ოპერატიულ-სტრატეგიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. ახალ პირობებში ეს კონცეფციაც უფრო სრულყოფილი გახდება. ბლოკის სამხედრო ორგანოებში უკვე მიმდინარეობს საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ახალი ვარიანტების შემუშავება, რომლებიც ორიენტირებული იქნება მაღალი მობილურობის მქონე ძალებისა და, პირველ რიგში, “სწრაფი რეაგირების ძალების” გამოყენებაზე.

ჯერჯერობით სხვადასხვა წყაროებში გვხვდება ახალი კონცეფციის მხოლოდ “სამუშაო” სახელწოდებები. მაგალითად “საბრძოლო რაიონის ღრმა იზოლაცია” ან “მოწინააღმდეგის თავმოყრის მობილური აღკვეთა”. ესენი ამოდიან აუცილებლობიდან უზრუნველყონ ჯარების სწრაფი გაშლა პოტენციური კონფლიქტების რაიონებში კრიზისულ პერიოდში. მთავარი მათ შინაარსში არის ბლოკის დაუყოვნებლივ ადექვატური რეაგირება ყველა სამხედრო მუქარაზე.

“შემცირებული მეწინავე ყოფნის” კონცეფცია ითვალისწინებს ბლოკის გშძ-ში შესაბამისი რეორგანიზაციის ჩატარებას. გადაწყვეტილია შემცირებულ იქნას მუდმივი მზადყოფნის ჯარების რაოდენობა სარეზერვო კომპონენტების როლის ამაღლებისა და სამობილიზაციო გაშლის სისტემის სრულყოფის უზრუნველყოფით; შეიქმნას პრინციპულად ახალი ფორმირებები. ნატო-ს ზოგადი დანიშნულების ძალების რეორგანიზაციის გეგმის შესაბამისად, მის შემადგენლობაში ვარაუდობენ იყოლიონ სამი ძირითადი კომპონენტი: “სწრაფი რეაგირების ძალები”, მთავარი თავდაცვითი ძალები და გაძლიერების ჯარები.

“სწრაფი რეაგირების ძალები” განიხილება ბრძოლისთვის ყველაზე უფრო მზადმყოფ და მობილურ კომპონენტად, რომელიც განკუთვნილია ევროპულ ომთ-ებზე კრიზისულ სიტუაციებში საბრძოლო გამოყენებისთვის, ხოლო გარკვეულ პირობებში კი, ნატო-ს პასუხისმგებლობის ზონის გარეთაც.

მთავარი თავდაცვითი ძალები უნდა შეიცავდეს მუდმივად ევროპაში დისლოცირებულ ბლოკის ჯარების უდიდეს ნაწილს, რომელიც განკუთვნილი იქნება მსხვილმასშტაბიანი საბრძოლო ოპერაციების წარმოებისთვის.

გაძლიერების ჯარებში შევლენ აშშ-ისა და კანადის შეიარაღებული ძალების შენაერთები და ნაწილები, რომლებსაც ევროპაში გადმოისვრიან ომისთვის უშუალო მზადების პერიოდში, აგრეთვე დასავლეთევროპული ქვეყნების სამხედრო სწავლებაგავლილი და დემობილიზაციაში გასული შძ-ის კომპონენტები. მათი რაოდენობა განისაზღვრება შესაძლო კონფლიქტის ხასიათითა და მასშტაბით.

გარდა ამისა, ვარაუდობენ ნატო-ს გშძ-ში იყოლიონ ჯარების სპეციალური კონტინგენტი – “დაუყოვნებლივ რეაგირების ძალები”, რომელთა საფუძველს შეადგენს დღეისთვის არსებული ბლოკის მობილური ძალები. მისი ძირითადი დანიშნულებაა ნატო-ს შეიარაღებული ძალების დაჯგუფებათა დაუყოვნებლივ გაზრდა ვითარების სწრაფად გამწვავების რაიონში, უწინარეს ყოვლისა ფლანგებზე. ფაქტიურად იგი ასრულებს ნატო-ს “სწრაფი რეაირების ძალების” ავანგარდული ეშელონის როლს.

ახალი სამხედრო სტრუქტურების უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელია მრავალეროვნული საარმიო კორპუსებისა და დივიზიების შექმნა. მანამდე ნატო-ს გშძ-ში მრავალეროვნულობის პრინციპი ხორციელდებოდა ოპერატიულ-სტრატეგიული რგოლის ფორმირებებზე – არმიების ჯგუფი, გაერთიანებული ტაქტიკური საავიაციო სარდლობა. ამ პრინციპზე გადასვლა რგოლში “საარმიო კორპუსი – დივიზია” შეიძლება აიხსნას უწინარეს ყოვლისა პოლიტიკური მოსაზრებით განამტკიცონ ნატო-ს სამხედრო სტრუქტურები, უზრუნველყონ აშშ-ის ჯარებისა და ბირთვული საშუალებათა მუდმივი ყოფნა ევროპაში, დაამყარონ მოკავშირეთა კონტროლი გერმანიის სამხედრო საქმიანობაზე.

ბლოკის გშძ-ის რიცხოვნებისა და საბრძოლო შემადგენლობის მომავალი არსებითი შემცირების გათვალისწინებით, დიდი ყურადღება მიექცევა მის ტექნიკურ აღჭურვილობას, შტაბებისა და ჯარების ოპერატიული და საბრძოლო მომზადების ხარისხისა და ინტენსივობის ამაღლებას. გათვალისწინებულია აგრეთვე ინფრასტრუქტურის, მართვისა და ზურგის უზრუნველყოფის სისტემების სრულყოფის გაგრძელება, შეიარაღების სტანდარტიზაციისა გაძლიერების ჯარების გადასროლის შესაძლებლობათა ამაღლების პრობლემების გადაწყვეტა.

ნატო-ს ჯარების ახალი სახე ჯერ მხოლოდ ზოგად შტრიხებშია გადაწყვეტილი. არ არის შენაერთებისა და ნაწილების რიცხობრივი და საბრძოლო შემადგენლობის, საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის საკითხების დეტალური დამუშავება. “სწრაფი რეაგირების ძალებში” ნავარაუდევია ხუთი დივიზიის ჩართვა, მათ შორის ორი მრავალეროვნული შემადგენლობისა. ეს ძალები განლაგებული იქნება სამივე ომთ-ზე. მთავარი თავდაცვითი ძალების შემადგენლობაში ვარაუდობენ იყოლიონ შვიდი საარმიო კორპუსი, რომლებშიც შეყვანილი იქნება 16 დივიზია.

გათვალისწნებულია ცვლილებების შეტანა ნატო-ს გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების მართვის სისტემაში, აგრეთვე ჩრდილოევროპული და ცენტრალურევროპული ომთ-ების დაყოფაში. იგეგმება გაუქმებულ იქნას მთავარსარდლობა ლა-მანშის სრუტის ზონაში. ჩრდილოევროპულ ომთ-ზე ნატო-ს გშძ-ის მთავარი სარდლობის შტაბი ნორვეგიიდან უნდა გადავიდეს დიდ ბრიტანეთში და დაერქვას ნატო-ს გშძ-ის მთავარი სარდლობა ჩრდილო-დასავლეთის ომთ-ზე. მის პასუხისმგებლობის ზონაში შევა ნორვეგიისა და დიდი ბრიტანეთის ტერიტორიები, ჩრდილოეთის ზღვის, ლა-მანშის სრუტისა და ბალტიის ზღვის სრუტეების აკვატორიები. გერმანიის შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მიწის ტერიტორიაზე დისლოცირებული ბუნდესვერის დივიზია და დანიის ჯარები უნდა დაექვემდებარონ ნატო-ს გშძ-ის მთავარი სარდლობის შტაბს ცენტრალურევროპულ ომთ-ზე, ხოლო ამ ქვეყნების საჰაერო ძალები კი – ნატო-ს გშძ-ის მთავარსარდლობის შტაბს ჩრდილოდასავლეთ ომთ-ზე.

მთლიანობაში ნატო-ს “ახალი სტრატეგიული კონცეფცია” მხოლოდ აახლებს “მოქნილი რეაგირების” ზოგიერთ დებულებას, უმთავრესად ალიანსის საქმიანობის პოლიტიკურ სფეროში. ამავე დროს უცვლელად რჩება დამსწრები ბირთვული დარტმის მიყენების, საბრძოლო მოქმედებათა წინასწარგანზრახული ესკალაციისა და ევროპაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის უწინდელი დებულებები. ის შეიძლება დავახასიათოთ როგორც გარდამავალი ეტაპის სამხედრო-პოლიტიკური დებულება “მოქნილი რეაგირების” სტრატეგიის კარდინალურად გადასინჯვის მომენტამდე. ეს პერიოდი შესაძლოა დადგეს 90-იანი წლების მეორე ნახევარში, როცა ყოფილი სსრკ-ის ჯარები მთლიანად გამოვლენ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებიდან და მოხდება ევროპაში ჩვეულებრივი შეიარაღებული ძალების შემცირებაზე ხელშეკრულების რეალიზაცია.

როგორც “მოქნილი რეაგირების” სტრატეგია, ისე ახალი სტრატეგიული კონცეფციაც გამოცხადებულია თავდაცვითად. ამავე დროს მასში გაკეთებული აქცენტი შორსმსროლელი სარაკეტო-ბირთვული საშუალებების განვითარებასა და მსხვილი მობილური შენაერთების შექმნაზე გვიჩვენებს, რომ ნატო-ს გშძ-ის პერსპექტიულმა სტრუქტურამ შეიძლება აუცილებლობის შემთხვევაში უზრუნველყოს შეტევითი მოქმედებების წარმოებაც.

ნატო-ს სამხედრო სტრუქტურების შემდგომი დახვეწა დაკავშირებულია 1992 წელს ალიანსის მიერ აღებულ ვალდებულებასთან თითოეული შემთხვევის ცალ-ცალკე განხილვის საფუძველზე მხარი დაუჭიროს ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის საბჭოს (ეუთს) და გაერო-ს სამშვიდობო ოპერაციებს. მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება:

– მიეცეს უფლება ალიანსის ყოველ წევრ ქვეყანას თავად განსაზღვროს მიიღებს თუ არა ამონაწილეობას აღნიშნულ ოპერაციებში;

– შესაძლოა საჭირო გახდეს იმ ძალების ჩართვაც, რომლებიც არ ეკუთვნიან ნატო-ს;

– ალიანსის ოპერატიული ზონის ფარგლებს გარეთ მისი ინფრასტრუქტურისგან მოწყვეტის პირობებში ზურგისა და საინჟინრო უზრუნველყოფის, აგრეთვე კავშირგაბმულობის დამატებით საშუალებათა აუცილებლობაზე.

საშვიდობო და სხვა მოულოდნელად წამოჭრილ ოპერაციებში უფრო მოქნილი მონაწილეობის მიღებისთვის, აგრეთვე ნატო-ს გარეთ მყოფ ქვეყნებთან სამხედრო და პოლიტიკური თამანშრომლობის პროცესის გასაღრმავებლად ბლოკის წევრი ქვეყნების უმაღლესი დონის შეხვედრაზე ბრიუსელში 1994 წლის იანვარში მიღებულ იქნა “მშვიდობისათვის პარტნიორობის” პროგრამა და კომბინირებული გაერთიანებული ტაქტიკური ძალების (კგტძ) კონცეფცია. ეს უკანასნელი მჭიდროდაა დაკავშირებული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის ევროპული სისტემის (უთეს) ახლახანს შექმნილ დოქტრინასთან და კონკრეტულ ჟღერადობას აძლევს ამ სისტემის ნატო-გან “გამოყოფისა და არა ჩამოშორების” პრინციპს. იგი ერთის მხრივ ხსნის (раскрывает) ნატო-ს პოტენციალს, მის ძალებსა და საშუალებებს (აძლევს ?) ზურგისა და სარდლობის უზრუნველყოფას ერთობლივი ოპერაციებისთვის, მაგრამ ამავე დროს ინარჩუნებს ნატო-სა და დასავლეთევროპული კავშირის (დეკ) ერთიან სამხედრო სტრუქტურას საერთო თავდაცვითი პოტენციალის ეფექტურობის შენარჩუნებისთვის ვაშინგტონის 1949 წლის ხელშეკრულების მე-5 მუხლის ფუძემდებლური მოთხოვნების შესაბამისად. გარდა ამისა, კგტძ საშუალებას აძლევს ნატო-სა და დეკ-ს თავიდან აიცილონ ძვირადღირებული სამშვიდობო და სხვა სამხედრო ოპერაციების დუბლირება და კონკურენცია.

კგტძ-ის კონცეფცია ითვალისწინებს ნატო-ს არსებული რესურსების საფუძველზე შეიარაღებული ძალების სამივე სახეობის მრავალეროვნული შტაბების შექნას, რომლებიც აუცილებლობის შემთხვევაში მზად იქნებიან ნატო-ს სამხედრო სტრუქტურების გარეთ მყოფი ელემენტების მისაღებად, თუკი ისინი ჩრდილოატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭოს ფარგლებში ან “მშვიდობისათვის პარტნიორობის” პროგრამის შესაბამისად, სურვილს გამოთქვამენ ბლოკის ძალებთან ერთად მისი ოპერატიული ზონის გარეთ ტერიტორიებზე სამშვიდობო ან სხვა მოულოდნელად წამოჭრილ ოპერაციებში მონაწილეობის მიღებაზე. ამ მიზნით იქმნება ნატო-ს ძირითადი ძალებიდან გამოყოფილი შენაერთების ურთიერთმოქმედების მექანიზმი იმ ქვეყნების შეიარაღებულ ძალებთან, რომლებიც არ შედიან ალიანსის სამხედრო სტრუქტურაში ან შენაერთებთან, რომლებიც ეკუთვნიან სხვა ორგანიზაციებს.

იმ შემთხვევაში, თუ ნატო გადაწყვეტს არ მიიღოს მონაწილეობა მოცემულ ოპერაციებში, კგტძ მზად უნდა იყოს, ბლოკისგან მიღებული უფლებამოსილებებით, ჩაერთოს ამ ოპერაციების შესრულებაში დასავლეთევროპული კავშირის ან უსაფრთხოებისა და თავდაცვის ევროპული სისტემის ეგიდით.

ნატო-ს ქვეყნებისა და მთავრობების ხელმძღვანელებმა ბრიუსელში მოიწონეს კგტძ-ის კონცეფცია და რეკომენდაციით მიმართეს ჩრდილოატლანტიკური (კავშირის ?) საბჭოს მუდმივ სესიას შეიმუშაოს მისი განხორციელების კონკრეტული მოდელები. საბჭომ ანგარიში უნდა წარუდგინოს მოცემული გადაწყვეტილების შესრულებაზე ნატო-ს მინისტრებს 1994 წლის 8-10 ივნისის დაგეგმილ შეხვედრაზე ქ. სტამბულში.

ირაკლი ხართიშვილი
(ლიტერატურულ წყაროებად გამოყენებულ იქნა ჟურნალ Зарубежное Военное Обозрение-ს ნომრებში გამოქვეყნებული წერილები)

პარტნიორობა მშვიდობისათვის

ჩრდილოატლანტკური კავშირის ლონდონის თათბირზე 1990 წლის ივლისში მიღებულ დეკლარაციაში ნატო-მ ფორმალურად სცნო ცივი ომის დამთავრება და მეგობრობის ხელი გაუწოდა თავის ყოფილ მოწინააღმდეგეებს უკვე არარსებული ვარშავის ხელშეკრულებიდან. კავშირის ერთ-ერთ ძირითად ამოცანად იქცა დახმარების აღმოჩენა ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ახალგაზრდა დემოკრატიებისთვის სტაბილურობის შენარჩუნებაში.

1991 წლის ნოემბერში უმაღლეს დონეზე შეხვედრაზე რომში განისაზღვრა ნატო-ს ახალი სტრატეგიული კონცეფცია, რომლის საფუძველზეც შემუშავებულ იქნა ახალი სამხედრო დოქტრინა. გარდა ამისა მშვიდობისა და თანამშრომლობის რომის დეკლარაციის საფუძველზე დაარსებულ იქნა ჩრდილოატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭო (ჩთს), რომელიც მოწოდებულია იქცეს ნატო-ს დაახლოებისა და პრაქტიკული თანამშრომლობის ოფიციალურ საფუძვლად ახალ პარტნიორებთან ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებიდან. ამ მოვლენამ სხვებთან შედარებით უფრო მეტი გავლენა იქონია კავშირის საქმიანობაზე. ნატო-ს გენერალური მდივნისა და ჩრდილოატლანტიკური საბჭოს თავმჯდომარის მანფრედ ვიორნერის სიტყვებით: “დღეს ნატო-ს ყველა ძირითადი სტრუქტურის – როგორც სამხედროსი ისე სამოქალაქოსიც – დროის, ენერგიისა და რესურსების მნიშვნელოვანი ნაწილი მიმართულია ჩთს-ის, აგრეთვე ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებთან თანამშრომლობის სხვა ფორმების წლიური სამუშაო გეგმების შესრულებაზე”.

რომის შეხვედრის შემდეგ საერთაშორისო ვითარებამ გარკვეული ცვლილებები განიცადა, რის შედეგადაც 1994 წლის 10-11 იანვარს ბრიუსელში უმაღლეს დონეზე შეხვედრისას გადაიდგა ახალი ნაბიჯები ნატო-ს გარდასაქმნელად უსაფრთხოებისა და თავდაცვის მომავლის მოთხოვნათა დაკმაყოფილებისთვის. ერთი ამ ნაბიჯთაგანია პროგრამის “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” (Partnership For Peace - PFP) მიღება.

მანფრედ ვიორნერის სიტყვებით, ეს პროგრამა საშუალებას აძლევს ნატო-ს პარტნიორებს იმუშაონ ალიანსთან თავიანთი სამხედრო თანამშრომლობის განვითარებაზე ისეთ სფეროებში, როგორებიცაა ერთობლივი დაგეგმვა, სწავლება და მანევრები, სამშვიდობო და ჰუანიტარული ოპერაციების ჩატარება, მათი შესაძლებლობების გაფართოების მიზნით. პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” საშუალებას მისცემთ უზრუნველყონ სრული ტრანსპარენტობა (გამჭვირვალობა – ი. ხ.) ეროვნული თავდაცვის სისტემებისა და სამხედრო ბიუჯეტების დაგეგმვის საკითხებში და ხელს შეუწყობს შეიარაღებულ ძალებზე დემოკრატიული კონტროლის გაძლიერებას. ნატო-ს ხელმძღვანელობას მიაჩნია, რომ აღნიშნული პროგრამის ამ მიზნების მიღწევა საშუალებას მისცემთ არსებითად განმტკიცებულ იქნას უსაფრთხოება და სტაბილურობა ევროპაში. პროგრამის აქტიური მონაწილეები შეძლებენ აწარმოონ ნატო-თან კონსულტაციები იმ შემთხვევევებში, თუკი მათი აზრით წამოიჭრება პირდაპირი მუქარა მათი ტერიტორიული მთლიანობის, პოლიტიკური დამოუკიდებლობისა და უსაფრთხოებისთვის.

პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” დაკავშირებულია ნატო-ს გაფართოების პრობლემასთანაც. თუმცა ალიანსის ხელმძღვანელობა გაგებით ეკიდება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ზოგიერთი მთავრობის სურვილს გახდნენ ჩრდილოატლანტიკური კავშირის წევრები, 1993 წლის შეოდგომაზე მოკავშირეები შეთანხმდნენ, რომ ნატო-ს დაუყოვნებლივ გაფართოება არ მოხდება. ასეთ ნაბიჯს შესაძლოა მოჰყვეს ახალი გამიჯვნა ევროპაში, რაც არა თუ ხელს შეუწყობს, არამედ უფრო დააზიანებს უსაფრთხოების უზრუნველყოფას ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებსა და მთელ ევროპაში. ამის ნაცვლად ნატო სთავაზობს თავის პარტნიორებს პროგრამას, რომელიც გაუადვილებს ურთიერთმოქმედებას და ამავდროულად მოამზადებს მომავალ კანდიდატებს კავშირში შესასვლელად. პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” არავის არ ემუქრება, პირიქით, ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნები თვითონ, პროგრამაში თავიანთი მონაწილეობის ხარისხის მიხედვით, თვითშერჩევის პროცესში, შეძლებენ გამოხატონ თავიანთი სურვილი ნატო-თან კიდევ უფრო მეტად დაახლოებაზე.

ნატო-ს სამხედრო კომიტეტის თავმჯდომარის ფელდმარშალ სერ რიჩარდ ფინსტენის შეფასებით, პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” წარმოადგენს ნატო-ს პარტნიორთა მონაწილეობის ინსტრუმენტს ერთობლივი ღონისძიებების ფართო სპექტრში იმ ტემპებითა და მასშტაბებით, რომლებსაც ისინი თავად განსაზღვრავენ. ბევრი ამ ღონისძიებთაგან მიეკუთვნება სამხედრო სფეროს სამშვიდობო ოპერაციების, საძიებო-სამაშველო სამუშაოებისა და ჰუმანიტარული მისიების საკითხებში ერთობლივი საბრძოლო მომზადებისა და მანევრების ჩათვლით. გარდა ამისა, ისინი მიიღებენ საშუალებას მუდმივად ასწორონ ნატო-ს მიხედვით თავიანთი სამხედრო დაგეგმვისა და ორგანიზაციის სხვა ასპექტები, რითაც მოამზადებენ ინტეგრაციისა და მიდგომათა ერთიანობის პერსპექტივას. ამ უკანასკნელის საფუძველზე თავის დროზე შეიქმნება პირობები ნატო-ს ძალებთან ერთად საერთაშორისო ოპერაციებში უფრო ეფექტური მონაწილეობისთვის. იმ ქვეყნებს, რომლებიც აქტიურ მონაწილეობას მიიღებენ ამ თანამშრომლობაში, აგრეთვე “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის ფარგლებში შეასრულებენ თავიან უფრო ფართო ვალდებულებებს, მიეცემათ წინადადება აწარმოონ კონსულტაციები ნატო-თან, როცა ისინი ჩათვლიან, რომ წარმოიქმნა პირდაპირი მუქარა მათი ტერიტორიული მთლიანობის, პოლიტიკური დამოუკიდებლობისა და უსაფრთხოებოისათვის.

ყველაზე უფრო ვრცლად “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის რაობას განმარტავს აშშ-ის მაშინდელი თავდაცვის მინისტრი ლეს ესპინი, რომელმაც 1993 წლის ოქტომბერში პირველად წარუდგინა პრეზიდენტ კლინტონის ეს კონცეფცია ჩრდილოატლანტიკური კავშირის ქვეყნების თავდაცვის მინისტრებს და საკვანძო როლიც ითამაშა აღნიშნული პოლიტიკის ფორმულირებაში.

ლეს ესპინის სიტყვებით “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის რატიფიკაცია ნატო-ს ქვეყნების მიერ და მისი მომდევნო მოწონება აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში ქმნის ხელსაყრელ პირობებს უსაფრთხო და მშვიდობიანი ევროპისთვის, როგორც თავისუფალი სახელმწიფოების შეკრული გაერთიანების სანუკვარი ოცნების რეალიზაციისთვის ატლანტიკიდან ურალამდე.

“პარტნიორობა მშვიდობისათვის” ქმნის საერთაშორისო მისიაში კონკრეტული ოპერატიული თანამშრომლობის პირობებს ევროპაში უსაფრთხოების განმტკიცებისთვის, გადააქცევს რა ნატო-ს ამ მისიის ბირთვად. მოცემული პროგრამა შესაძლებლობას აძლევს ნატო-ს პარტნიორებს ითანამშრომლონ ამ ორგანიზაციასთან ისეთ მიმართულებებში, როგორიცაა მშვიდობის შენარჩუნება, ბრძოლა სტიქიურ უბედურებებთან, საძიებო-სამაშველო სამუშაოები. გარდა ამისა, პროგრამა მოამზადებს ნატო-ს წევრობისთვის იმ ქვეყნებს, რომლებიც გადაწყვეტენ ისარგებლონ პროგრამით შემოთავაზებული ყველა შესაძლებლობით.

“პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამაში მონაწილეობა ღია იქნება. ბრიუსელში უმაღლეს დონეზე შეხვედრისას ნატო-მ მიწვევები გაუგზავნა ჩრდილიატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭოს ყველა სახელმწიფოს შეერთებოდა ამ პროგრამას. ყველა ევროპული ქვეყნები, რომლებსაც სურთ პროგრამაში მონაწილეობა, შეძლებენ შეუერთდნენ მას ნატო-თან ცალკე ხელშეკრულების დადებით.

რომელიმე ქვეყნის მიერ სურვილის გამოთქმისას შეუერთდეს პროგრამას, მან უნდა წარადგინოს ნატო-ში თავისი სამუშაო გეგმა, ასახავს რა მასში “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამაში თავისი მონაწილეობის მასშტაბებსა და წესებს. მოცემულ დოკუმენტში მითითებული იქნება თუ რა ძალებისა და საშუალებებს გადაცემას აპირებს პარტნიორი აღნიშნულ პროგრამაში და რა ღონოისძიებებში მიიღებს მონაწილეობას. ამავე დროს პარტნიორმა უნდა დაამტკიცოს, რომ იგი მუშაობს თავის შეიარაღებულ ძალებზე სრული დემოკრატიული კონტროლის მისაღწევად და ისწრაფვის ტრანსპარენტობისკენ სამხედრო ბიუჯეტის შედგენისა და თავდაცვითი პოლიტიკის განსაზღვრისას თავის მოქალაქეთათვის სრული ინფორმაციის მიცემის გზით.

ჩამოთვლილი დოკუმენტების ნატო-ში პრეზენტაციის შემდეგ ამ ქვეყნებს შეეძლებათ გააგზავნონ თავიანთი მუდმივი მეკავშირე ოფიცრები პარტნიორობის კოორდინაციის ჯგუფში ბელგიის ქალაქ მონსში. პარტნიორი შეძლებს აგრეთვე მონაწილეობა მიიღოს ბრიუსელში ჩრდილოატლანტიკური კავშირის შესაბამის პოლიტიკურ ღონისძიებებში. დადგენილ დროში, შესაძლოა უკვე ამ წლის განმავლობაში, პარტნიორის ძალები შეძლებენ მონაწილეობის დაწყებას ნატო-ს ძალებთან ერთობლივ მანევრებში. ეს მანევრები მოწოდებულია უჩვენოს აღმოსავლეთ ევროპის ყველა ქვეყანას “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის ქმედითობა და ნატო-ს განზრახვის სერიოზულობა სამხედრო თანამშრომლობის კოორდინაციის სფეროში.

ძნელი არ არის იმის დამტკიცება, რომ “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამას აქვს დიდი უპირატესობანი აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოთა ნატო-ს რიგებში სრული დაუყოვნებლივი შეყვანის წინადადებებთან დაკავშირებით.

ჯერ ერთი, ეს საშუალებას მისცემთ თავი აარიდონ უსაფრთხოების ახალი საზღვრების დახაზვას ევროპის რუკაზე, რომლებიც მხოლოდ ხელს შეუწყობს კონტინენტის დესტაბილიზაციას. “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამის კრიტიკოსები, რომლებიც იბრძოდნენ ნატო-ს დაუყოვნებლივ გაფართოებისთვის, იგნორირებას უკეთებენ ახალი წევრების შერჩევისა და კავშირში მათი შესვლის თანამიმდევრობის პრობლემას. რა შეიძლება მოელოდეთ ქვეყნებს, რომლებსაც უარს ეტყოდნენ ახალ წევრად მიღებაზე? ხომ არ ისარგებლებდნენ ამით რუსეთის კონსერვატიული წრეები ამ ქვეყნების დასაშინებლად? “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამა ახალი გამყოფი მიჯნის ნაცვლად ამყარებს ხალხთა დამაახლოებელ ახალ კავშირებს.

მეორე, ცივი ომის დამთავრებისა და ახალი საერთაშორისო ვითარების ჩამოყალიბების შემდეგ ნატო ესწრაფვის თანამშრომლობა შესთავაზოს თავის პარტნიორებს დემოკრატიისა და თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის ზოგადი პრინციპების საფუძველზე. აღმოსავლეთ ევროპის ზოგიერთი სახელმწიფო თავის მეზობლებზე გაცილებით უფრო შორს წავიდა ამ სფეროში. მოითხოვს რა პარტნიორებისგან შეიარაღებულ ძალებზე დემოკრატიული კონტროლისა და თავდაცვითი პოლიტიკის სფეროში ტრანსპარენტობის მისაღწევად გადადგმული ნაბიჯების მკაფიოდ განსაზღვრას, “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” სტიმულს აძლევს ამ ქვეყნებს სწორი მიმართულებით შემდგომი განვითარებისთვის.

მესამე, პროგრამა აცხადებს ყველა ქვეყნისთვის შესაძლებლობის თანასწორობას, მაგრამ, ამასთან ერთად, თითოეული ქვეყნის მიღწევები განიხილება ცალცალკე. პროგრამა იზრუნებს იმაზე, რომ ქვეყნებს შორის განსხვავებანი გატარებულ იქნას მათი საკუთარი ძალისხმევის საფუძველზე და არა სხვა რაიმე აბსტრაქტული მოსაზრებით. ბევრი ქვეყანა დაკმაყოფილდება თავად დეკლარაციაზე ხელის მოწერის ფაქტით. სხვები შემოიფარგლებიან მხოლოდ სიმბოლური მონაწილეობით და პირიქით, აქტიური და პროგრამის ერთგული პარტნიორები, რომლებიც ნატო-ს ძალებთან ერთად ჩაერთვებიან უშუალოდ დაგეგმვაში, საბრძოლო მომზადებასა და მანევრებში, რეგულარულად მიიღებენ რა მონაწილეობას პოლიტკურ კონსულტაციებში, ისარგებლებენ უპირატესობით. ისინი უფრო სწრაფად აითვისებენ ნატო-ს სტანდარტულ ოპერატიულ პროცედურებს, ურთიერთმოქმედების ჩვევებსა და საკონსულტაციო პრაქტიკის საფუძვლებს. და რა თქმა უნდა, აქტიური პარტნიორები შეძლებენ კონსულტაციები იქონიონ ნატო-თან იმ შემთხვევებში, როცა, მათი აზრით, წარმოიქმნება მუქარა მათი უსაფრთხოებისთვის. თვითშერჩევის ამ პროცესის წყალობით, რაც უფრო აქტიურია თვითონ ქვეყნის მოქმედებები, მით უფრო ახლობელი ხდება ნატო-თვის მისი უსაფრთხოების ინტერესები.

“პარტნიორობა მშვიდობისათვის” აყენებს ნატო-ში მიღებაზე საკითხს არა დაახლოების პროცესის დასაწყისში, არამედ მის ბოლოს. პარტნიორობაში გარკვეული გამოცდილების შეძენის შემდეგ გაცილებით უფრო ნათელი გახდება პროგრამაში მონაწილე რომელი ქვეყანა ესწრაფვის გაიზიაროს დემოკრატიისა და ურთიერთ უსაფრთხოების ზოგადი პრინციპები, რომლებიც შეადგენს ჩრდილოატლანტიკური კავშირის საფუძველს.

ნატო თავის მოვალეობად მიიჩნევს მეგობრობის ხელი გაუწოდოს აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს, რომელთაც გამოიარეს ტოტალიტარული ხელისუფლების ოთხი ათეული წელიწადი. მიუხედავად ამისა, პროგრამა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” არ აუქმებს იმ ფაქტს, რომ ნატო არის ურთიერთვალდებულებებზე დაფუძნებული ორგანიზაცია, რაც მისი წევრებისგან მოითხოვს მნიშვნელოვან ძალისხმევასა და ხარჯებს. აღნიშნული პროგრამის დახმარებით ნატო უნარიანად და წარმატებით იკვალავს თავის კურსს, ცდილობს რა თავი აარიდოს ორ უკიდურესობას: ერთის მხრივ, ახალი რკინის ფარდის შექმნასა და, მეორეს მხრივ, ყოფილი ვარშავის ბლოკიდან ახალგაზრდა დემოკრატიული ქვეყნების ბედისადმი გულგრილობის კედლის აღმართვას. და რაც მთავარია, “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამას შეუძლია დახმარება გაუწიოს იმაში, რომ გადააქციონ ახალი ევროპა უფრო მეტად უსაფრთხო, მშვიდობიან და თავისუფალ რეგიონად.

მოამზადა ირაკლი ხართიშვილმა

ლიტერატურულ წყაროდ გამოყენებულ იქნა ნატო-ს ბლოკის არაოფიციალური გამოცემები რუსულ ენაზე, რომლებიც შეეხებოდა “პარტნიორობა მშვიდობისათვის” პროგრამას. არაოფიციალურობა ამ გამოცემული მასალებისა აისახებოდა იმაზე, რომ ისინი გამოქვეყნებულ იქნა არა ნატო-ს ერთერთ ოფიციალურ ენაზე – ინგლისურზე ან ფრანგულზე, არამედ რუსულზე, ხოლო იქ გადმოცემული ინფორმაციის სანდოობა კი სრულებით არ ყოფილა ეჭვის ქვეშ დაყენებული.

ნაშრომი პირველად გამოქვეყნდა 1994 წლის აპრილში

Friday, February 24, 2012

მე ხმას ვაძლევ პუტინს. ნატალია ნაროჩნიცკაია, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პოლიტოლოგი

არა იმიტომ, რომ ჩვენთან სახელმწიფოში ყველაფერი კარგად და ყველაფერი სწორად იქნა გაკეთებული უკანასკნელი ათი წლის მანძილზე. არა იმიტომ, რომ მე თვალები დახუჭული მაქვს და ვერ ვხედავ, რომ ბევრი პოლიტიკური ტენდენცია, პარტიული მშენებლობის ჩათვლით, იწვევდა ზოგჯერ სკეფსისსა და იმედის გაცრუებასაც კი.

უბრალოდ საღად ვფიქრობ და ვხედავ: ჩვენთვის აუცილებელია პრეზიდენტი ძლიერი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ნებით, ქვეყნის მართვის მზა, მომუშავე ბერკეტებით. ისინი სასიცოცხლოდ აუცილებელია, რათა გავუძლოთ შანტაჟს შინაგანი ძალების მხრიდან, განსაკუთრებით 1990-იანი წლების პოლიტიკური ბანკროტებისა, ასევე იმ ძალებისაც, რომლებიც ახორციელებენ ზეწოლას გარედან, რომელიც საერთაშორისო მდგომარეობის, გარემოებებისა და აშშ-ის განზრახვების ძალით, უეჭველად, იქნება მოხდენილი. სწორედ მათ სჭირდებათ კიდეც სუსტი პრეზიდენტი.

კიდევ უფრო გამაძლიერა მე ჩემს მზადყოფნაში გამოვსულიყავი ღიად, აღმოვჩნდებოდი რა ლანძღვისა და დევნის ქვეშ ეგრეთ წოდებული “ინტელიგენციის” მხრიდან (ამ ადამიანებმა ისეთი ნადირობა დაიწყეს ინტერნეტში კუდიანებზე, რომელსაც სსრკ-ში დისიდენტების დაგმობაც კი ვერ შეედრება), შემდეგმა გარემოებამ. ის, რაც ხდებოდა ახლანდელ მიტინგებთან დაკავშირბით, – სხვა არაფერია, ჩემი შეხედულებით, თუ არა გამეორება სიტუაციისა სამოქალაქო ომისა და თებერვლის რევოლუციისთვის მოსამზადებლად. მაშინ ინტელიგენციამ, მოჯადოებულმა რაღაცნაირი აუხდენელი იდეებით, აბსტრაქტული მამხილებლობით, დამამხობლობის პარანოიდალური წყურვილით, ხელიდან გაუშვა საკუთარი სახელმწიფო.

ამიტომ მე მივმართავ უწინარეს ყოვლისა იმ ადამიანებს, რომლებიც შეადგენენ უდიდეს უმრავლესობას და დგანან სახელმწიფოებრივ პოზიციებზე (на государственнических позициях). მათ რიცხვში იმათ, ვინც ემხრობა რადიკალურად საპროტესტო განწყობებს, ვინც აპირებს ხმის მიცემას ზიუგანოვისა და სხვა კანდიდატებისთვის. პრეზიდენტის არჩევნები – ეს პარლამენტში არჩევნები არ არის. პარლამენტში ჩვენ ვირჩევთ ტრიბუნას, და რაც უფრო წონადია იქ მოსახლეობის პროტესტული ნაწილის ხმა, მით უფრო მნიშვნელოვანია და უფრო სასარგებლო.

ვირჩევთ რა პრეზიდენტს, ჩვენ უნდა ვფიქრობდეთ იმის შესახებ, თუ ვის მიუვა სარგებელი ჩვენი ხმის მიცემისგან. მე დარწმუნებული ვარ, რომ ზიუგანოვი არასოდეს არ იქნება არჩეული მთელი ქვეყნის მიერ. მასობრივად ხმის მიცემა მისთვის შესაძლოა იყოს მხოლოდ და მხოლოდ ცვლილებათა ამომრჩევლისეული სურვილის დემონსტრაციის აქტი. მაგრამ ნების ასეთ გამოხატვას შეუძლია რაღაც ზომით დაასუსტოს მომავალი პრეზიდენტი – რომელიც, მე დარწმუნებული ვარ, იქნება პუტინი – სწორედ იმ ძალების პირისპირ, რომლებიც აბსოლუტურად უცხოა მოქალაქეთა უმრავლესობისთვის.

გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია, რათა მომავალმა პრეზიდენტმა მიიღოს ნდობის კრედიტი საზოგადოების სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე ნაწილისგან. რათა ამ მოაზროვნე ნაწილს შეეძლოს ის, რომ აძლევდეს პრეზიდენტს თავის ეროვნულ დავალებას. დასუსტებული პრეზიდენტი კი უბრალოდ პოლიტიკის კანონებით იქნება მოწყვლადი იმ ძალების შანტაჟისთვის, რომლებიც ჩვენთვის სრულებით უცხონი არიან. ჩვენ ხომ დაინტერესებულნი ვართ იმაში, რომ რეალურ, და არა გამოგონილ-აუხდენელ პრეზიდენტს ჰქონდეს მაქსიმუმი შესაძლებლობებისა.

რათა იგი, მომავალი პრეზიდენტი, აბრუნებდეს საჭეს სწორედ ჩ ვ ე ნ ს მხარეს, ჩვენ უნდა აღმოვუჩინოთ მას ნდობა. სხვანაირად სწორედ ჩ ვ ე ნ ს დავალებას, ჩ ვ ე ნ ს მოთხოვნებს, ჩ ვ ე ნ ს იმედებსა და სასოებას ექნებათ გაცილებით უფრო ნაკლები შანსები რეალიზაციაზე.

მე კარგად მესმის საპროტესტოდ განწყობილი ადამიანებისა, რომლებიც უკმაყოფილონი არიან იმით, რომ სახელმწიფო საჭე არასაკმარისად იყო შემობრუნებული ყბადაღებული 90-იანებისგან, როგორღაც გაჩერდა შუა გზაზე. მაგრამ იმისთვის, რომ გვქონდეს შესაძლებლობა განვახოეციელოთ ეს შემობრუნება მთელი ზომით (ხოლო ეს კი გახლავთ მიუღებელი სოციალური უთანასწორობის დაძლევაც, მოხელეთა ყველაფრის უფლებიანობისა (всевластия) და დაუსჯელობის ამოძირკვაც, რომელთაც უკვე დიდი ხანია შეცვალეს მეწარმეები ზიზღისა და კრიტიკის ობიექტების სახით, ადამიანებში სულისკვეთებისა დასაკუთარი ძალების რწმენის ამაღლებაც, რუსი ხალხის დაქვეითების მდგომარეობიდან გამოყვანაც, რომელიც წარმოადგენს საფუძველს არა მხოლოდ რუსეთისთვის, არამედ სწორედ იმ სამოქალაქო საზოგადოებისთვისაც, რომელსაც ახლა ყველა უგალობს, ვისაც არ ეზარება), ჩვენ გვჭირდება უმრავლესობის პრეზიდენტი.

კიდევ ერთხელ ყურადღებით დავაკვირდებით რა 90-იანი წლების პოლიტიკურ ბანკროტებს, რომლებიც “ჭაობზე” მხოლოდ თავიანთთვის ახდენენ სხვადასხვანაირი საპროტესტო განწყობების კაპიტალიზირებას, ჩვენ არ უნდა მივცეთ მათ ნება ჩვენი სახელმწიფოს მორყევისა.

გაიხსენეთ თებერვლის რევოლუცია. როგორ ჰქონდა ინტელიგენციას წარმოდგენილი თავისთვის ალმასებით მოჭედილი ზეცა, როგორ ისწრაფვოდა იგი ძლიერი ხელისუფლების დამხობისკენ, რათა მისულიყო სუსტ სახელმწიფომდე. და რა მოხდა? ძალაუფლება მაშინვე გაუვარდათ მათ თავიანთი სუსტი ხელებიდან. რადიკალური ცვლილებების (მით უმეტეს საკონსტიტუციო კრიზისების) ტალღაზე მოსული ნებისმიერი ახალი ხელისუფლება ხომ, განსაზღვრების თანახმად, ციებიანივით ეძიებს მხარდაჭერას ყველასგან. და ამ დროს იგი მოწყვლადია ყოველი მხრიდან.

თითქმის ერთი საუკუნის წინ ჩვენ განვიცადეთ უზარმაზარი გეოპოლიტიკური და სხვა დანაკარგები, 1990-იანებშიც მოხდა იგივე. ახლა ამაზე ჩვენ არა გვაქვს არანაირი უფლება. პოზიტიური წამოწყებანი, როგორი მცირენიც არ უნდა ეჩვენოს ისინი ვინმე ჩვენთაგანს, გვაძლევს საფუძველს დაიმედებისა იმაზე, რომ შემდეგ პოლიტიკურ პერიოდში პრეზიდენტი პუტინი, მიიღებს რა ნამდვილ, დიდ პოლიტიკურ დავალებას – ხალხის უმრავლესობისგან, და არა “ჭაობისგან”, – შეძლებს მის აღსრულებას ღირსეულად, დაჯერებულად, სრულიად სახალხო მხარდაჭერეის შეგრძნებით.

და ამიტომ მოვუწოდებ საღად მოაზროვნე ადამიანებს, რომლებიც ამოდიან რეალისტური წარმოდგენებიდან იმის შესახებ, თუ რა არის შესაძლებელი და რა არის შეუძლებელი, რა არის საჭირო სახელმწიფოსთვის და რა არა არის საჭირო – აღმოუჩინონ მხარდაჭერა ვლადიმირ ვლადიმირის ძე პუტინს.

საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 17.02.2012
თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა
წერილის ქვემოთ მოთავსებული ორი მკითხველის კომენტარი

1. “და ამიტომ მოვუწოდებ საღად მოაზროვნე ადამიანებს, რომლებიც ამოდიან რეალისტური წარმოდგენებიდან იმის შესახებ, თუ რა არის შესაძლებელი და რა არის შეუძლებელი”. ნატალია ალექსის ასულო! თქვენ უნდა არა მხოლოდ “მოუწოდებდეთ”, არამედ დაარწმუნოთ ვ. ვ. პუტინი და მისი გუნდი, რომ საჩქაროდ შექმნან საინფორმაციო წინააღმდეგობის დეპარტამენტი გარე საინფორმაციო აგრესიის მოგერიებისთვის და იმ ადამიანთა რაოდენობის გასაზრდელად, “რომლებიც დგანან სახელმწიფოებრივ პოზიციებზე” (http://www.panarin.com/comment/16319/)

ვალერი18.02.2012

2. პატივცემულო ნატალია ალექსის ასულო!

მადლობა თქვენ იმისთვის, რომ მოძებნეთ საჭირო და გულწრფელი სიტყვები, რომლებიც გვიხსნიან თქვენს თვალსაზრისს. კარგი იქნებოდა, რომ ეს თქვენი წერილი გამოქვეყნებულიყო ერთერთ ცენტრალურ გაზეთში. მე მხოლოდ დავუმატებდი უკანასკნელი წლების უარყოფით შედეგებს განათლებისა და მეცნიერების დანგრევას. ამიტომ შემთხვევითი არ არის, რომ სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნებში მოსკოვის ახლოს მდებარე სამეცნიერო ცენტრებში გაიმარჯვეს კომუნისტებმა. მე თქვენ სავსებით გეთანხმებით, რომ რუსეთისთვის აუცილებელია ძლიერი პრეზიდენტი, რომელიც დაიცავს თავისი ქვეყნის ინტერესებს. ვლადიმირ ვლადიმირის ძე პუტინის გარდა მე სხვას ვერავის ვხედავ, ვინც შეძლებდა ან სურვილი ექნებოდა ამ ამოცანასთან გამკლავებისა. ეს ძალზედ სევდის მომგვრელია, რომ ჯერჯერობით ჩანს მხოლოდ ერთი ადამიანი.

ინტერნეტში იტყობინებიან თქვენი მომავალი დებატების შესახებ მიხეილ დიმიტრის ძე პროხოროვთან. მე ძალზედ ვიმედოვნებ, რომ ეს გადაცემა შედგება. მე იმედი მაქვს, რომ რამდენიმე წლის შემდეგ ეს მიზანსწრაფული ადამიანი უარს იტყვის თავისი დღევანდელი პროგრამის ბევრ პუნქტზე, და, ისეთ ადამიანებთან ურთიერთობის წყალობით, როგორიც თქვენა ხართ, შეცვლის, მაგალითად, თავისი საერთაშორისო პოლიტიკის შემდეგ დებულებას: “მოხდეს დიპლომატიური სამსახურის რეფორმირება, ამაღლებულ იქნას საგარეო საქმეთა სამინისტროს მუშაობის გამჭვირვალობა, დაძლეულ იქნას კასტურობა დიპლომატიური კადრების შერჩევაში, გამომუშავებულ იქნას საზღვარგარეთ რუსეთის საელჩოებისა და წარმომადგენლობათა საქმიანობის ობიექტური შეფასების სისტემა; გამომუშავებულ იქნას რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ორიენტირები საექსპერტო საზოგადოებასთან და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან ფართო კონსულტაციების საფუძველზე”. ვინ გააკეთებს ამას? არაპროფესიონალები?

ყოველივე სიკეთეს გისურვებთ. მე ქალურად აღტაცებული ვარ არა მხოლოდ თქვენი გონებითა და განათლებულობით, არამედ აგრეთვე თქვენი ელეგანტურობით, გემოვნებითა და სილამაზით.

სვეტლანა გ. ლუკიშოვა19.02.2012


Я голосую за Путина. Наталия Нарочницкая, доктор исторических наук, политолог

Не потому, что у нас в государстве всё хорошо и всё правильно было сделано за последние десять лет. Не потому, что у меня закрыты глаза и я не вижу, что многие политические тенденции, включая партстроительство, вызывали порой скепсис и даже разочарование.

Просто здраво размышляю и вижу: нам необходим президент с сильной национально-государственной волей, с готовыми, работающими рычагами управления страной. Они жизненно необходимы, чтобы выдержать шантаж как со стороны внутренних сил, особенно политических банкротов 1990-х годов, так и сил, осуществляющих давление извне, которое в силу международного положения, обстоятельств и намерений США, несомненно, будет оказано. Им-то как раз нужен слабый президент.

Ещё больше меня укрепило в моей готовности выступить открыто, подвергаясь поношениям и травле со стороны так называемой «интеллигенции» (эти люди начали в Интернете такую охоту на ведьм, с которой даже осуждение диссидентов в СССР не сравнится), следующее обстоятельство. То, что происходило в связи с недавними митингами, – не что иное, на мой взгляд, как повторение ситуации с подготовкой к Гражданской войне и Февральской революции. Тогда интеллигенция, заворожённая какими-то несбыточными идеями, абстрактным обличительством, параноидальной жаждой ниспровергательства, упустила собственное государство.

Поэтому я обращаюсь прежде всего к людям, составляющим подавляющее большинство и стоящим на государственнических позициях. В том числе к тем, кто подвержен радикально протестным настроениям, кто собирается голосовать за Зюганова и других кандидатов. Выборы президента – это не выборы в парламент. В парламенте мы выбираем трибуну, и чем весомее там глас протестной части населения, тем это важней и полезней.

Выбирая президента, мы должны думать о том, кому пойдёт выгода от нашего голосования. Я убеждена, что Зюганов никогда не будет избран всей страной. Массовое голосование за него может быть всего лишь актом демонстрации своего желания перемен. Однако такое волеизъявление способно в какой-то мере ослабить будущего президента – коим, я уверена, будет Путин – перед лицом как раз тех сил, которые абсолютно чужды большинству граждан.

Гораздо важнее, чтобы будущий президент получил кредит доверия от государственно мыслящей части общества. Чтобы оно могло давать ему своё национальное задание. Ослабленный же президент просто по законам политики более уязвим для шантажа сил, которые нам совершенно чужды. Ведь мы же заинтересованы в том, чтобы реальный, а не вымышленно-несбыточный президент имел максимум возможностей.

Чтобы он, будущий президент, поворачивал руль именно в НАШУ сторону, мы должны оказать ему доверие. Иначе как раз НАШЕ задание, НАШИ требования, НАШИ чаяния будут иметь гораздо меньше шансов на реализацию.

Я хорошо понимаю протестно настроенных людей, недовольных тем, что государственный руль был недостаточно повёрнут в сторону от пресловутых 90-х, как бы остановился на полпути. Однако для того чтобы иметь возможность осуществить этот поворот в полной мере (а это и преодоление неприемлемого социального неравенства, и искоренение всевластия, безнаказанности чиновничества, давно заменившего предпринимателей в качестве главного объекта неприятия и критики, и поднятие в людях духа, веры в свои силы, и вывод из упадка русского народа, который является основой не только для России, но и для того самого гражданского общества, о котором сейчас поют все кому не лень), нам нужен президент большинства.

Ещё раз внимательно присмотревшись к политическим банкротам 90-х, которые на «болоте» исключительно для себя капитализируют различные протестные настроения, мы не должны позволить раскачивать наше государство.

Вспомните Февральскую революцию. Как интеллигенция представляла себе небо в алмазах, как она стремилась, сокрушив сильную власть, прийти к слабому государству. И что? Власть выпала из тех беспомощных рук немедленно. Ведь любая новая, пришедшая на волне радикальных перемен (тем более – конституционных кризисов) власть по определению судорожно ищет поддержки отовсюду. И в это время она уязвима со всех сторон.

Без малого век назад мы понесли огромные геополитические и прочие утраты, в 1990-е – то же самое. Сейчас у нас нет на это никакого права. Позитивные начинания, какими бы малыми они кому-то из нас ни казались, дают основания рассчитывать на то, что в следующем политическом периоде президент Путин, получив настоящее, большое политическое задание – от большинства народа, а не от «болота», – сможет выполнять его достойно, уверенно, с ощущением всенародной поддержки.

И поэтому призываю здравомыслящих людей, которые исходят из реалистических представлений о том, что возможно, а что невозможно, что нужно для государства, а что нет, – оказать поддержку Владимиру Владимировичу Путину.

Новости 17 февраля 2012

2 комментария на «“Я голосую за Путина. Наталия Нарочницкая, доктор исторических наук, политолог”»

1. valerij:

18.02.2012 в 15:09

«И поэтому призываю здравомыслящих людей, которые исходят из реалистических представлений о том, что возможно, а что невозможно» Наталья Алексеевна! Вы должны не только «призывать»,а убедить В.В.Путина и его команду срочно создать департамент информационного противоборства для отражения внешней информационной агрессии и для увеличения количества людей, «стоящим на государственнических позициях»(http://www.panarin.com/comment/16319/)

2. Svetlana:

19.02.2012 в 05:16

Уважаемая Наталия Алексеевна!

Спасибо Вам за то, что Вы нашли нужные и искренние слова, объясняющие Вашу точку зрения. Хорошо бы, если бы эта Ваша статья была бы опубликована в одной из центральных газет. Я бы только добавила к отрицательным последствиям последних лет разрушение образования и науки. Поэтому неслучайно на выборах в Думу в подмосковных научных центрах победили коммунисты. Я с Вами полностью согласна, что России необходим сильный президент, который будет отстаивать интересы своей страны. Кроме Владимира Владимировича Путина я больше никого не вижу, кто бы смог или хотел бы справиться с этой задачей. Это очень грустно, что пока виден только один человек.

В интернете сообщается о Ваших будущих дебатах с Михаилом Дмитриевичем Прохоровым. Я очень надеюсь, что эта передача состоится. Я надеюсь, что через несколько лет этот целеустремленный человек откажется от многих пунктов своей сегодняшней программы, и, благодаря общению с такими людьми, как Вы, изменит, например, следующее положение своей международной политики: «Реформировать дипломатическую службу, повысить прозрачность работы МИДа, преодолеть кастовость в подборе дипломатических кадров, выработать систему объективной оценки деятельности посольств и представительств России за рубежом; выработать ориентиры внешней политики России на основе широких консультаций с экспертным сообществом и неправительственными организациями.» Кто это будет делать? Непрофессионалы?

Всего Вам самого доброго. Я по женски восхищаюсь не только Вашим умом и образованностью, но также Вашей элегантностью. вкусом и красотой.

Svetlana G. Lukishova

ამ თარგმანის გამოქვეყნების შემდეგ ნატალია ნაროჩნიცკაიას წერილის ქვეშ გამოჩნდა კიდევ ერთი კომენტარიც, ამჯერად ავტორის პათოსისადმი კრიტიკულად განწყობილი. ქვემოთ მოგვყავს ამ კომენტარის თარგმანიც:

3. “ჩვენთვის აუცილებელია პრეზიდენტი ძლიერი ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ნებით.”

რაში ვლინდება პუტინის ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი ნება? რომელ კონკრეტულ საქციელში? მე ვცხოვრობ ბაშკირეთში. ჩვენთან როგორც ამცირებდნენ (сокращали) რუსულ ენას სკოლებში ბაშკირულის სასარგებლოდ, ისევე ამცირებენ. როგორც მოახდინა ტიტულარულმა უმცირესობამ ძალაუფლების უზურპაცია რესპუბლიკაში, ისევე აგრძელებს, და საქმე კიდევ უფრო უარესად შეიქნა. სად არის პუტინის ნება? თუ მისი ნება არარუსი ხალხების მხარეზეა? მაშინ როგორ იქნება რუსული სამყარო, რომლისთვისაც თქვენ ასე იბრძვით?

“პრეზიდენტის არჩევნები – ეს პარლამენტის არჩევნები არ არის. პარლამენტში ჩვენ ვირჩევთ ტრიბუნას, და რაც უფრო წონადია იქ მოსახლეობის პროტესტული ნაწილის ხმა, ეს მით უფრო მნიშვნელოვანი და სასარგებლოა.”

ჩვენ სწორედ არ მოგვცეს ამ ტრიბუნის არჩევის საშუალება. აქედან არის კიდეც პროტესტი პუტინის წინააღმდეგ.

“გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია, რომ პრეზიდენტმა მიიღოს ნდობის კრედიტი საზოგადოების სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე ნაწილისგან.”

12 წლიანი კრედიტი არასაკმარისი აღმოჩნდა?

თქვენ, ნატალია ალექსის ასულო, ან ცბიერობთ, ან კიდევ დაკარგეთ კავშირი რუსულ სამყაროსთან რუსეთში. ნუთუ თქვენ ასე ბევრად ხართ დავალებული პუტინისგან?...

Breter:
24.02.2012

3. Breter:
24।02.2012 в 19:32

«нам необходим президент с сильной национально-государственной волей»

В чём проявляется национально-государственная воля Путина? В каких конкретных поступках? Я живу в Башкирии। У нас как сокращали русский язык в школах в пользу башкирского, так и сокращают. Как титульное меньшинство узурпировало власть в республике , так и узурпирует, ещё и хуже стало. Где воля Путина? Или его воля на стороне нерусских народов? А как же тогда Русский мир, за который Вы боретесь?

«Выборы президента – это не выборы в парламент। В парламенте мы выбираем трибуну, и чем весомее там глас протестной части населения, тем это важней и полезней.»

Нам именно не дали выбрать эту трибуну। Отсюда и протест против Путина.

«Гораздо важнее, чтобы будущий президент получил кредит доверия от государственно мыслящей части общества।»

Кредита в 12 лет оказалось недостаточно?

Вы, Наталья Алексеевна, или лукавите, или потеряли связь с Русским миром в России. Неужели Вы так много должны Путину?…