Saturday, October 26, 2013

აკადემიკოსი დუბროვინი კავკასიის ხაზზე კაზაკების დასახლებისა და იმიერყუბანელი ხალხების მდგომარეობის შესახებ

(მასალა წარმოადგენს ნიკოლოზ დუბროვინის წიგნის «Исторiя войны и владычества русскихъ на Кавказе» /томъ II. С-Петербургъ, 1886/ შესაბამისი თავის თარგმანს)

თავი XV

ზომები კავკასიის ხაზის თავდაცვის გაძლიერებისთვის. – დონელი კაზაკების გადასახლება ყუბანზე. – კაზაკთა გაქცევები დონზე. – მღელვარება ჩერკასკში. – იმპერატრიცის განკარგულებანი. – შავი ზღვის მხედრობის ყუბანზე გადმოსახლება. – ყაბარდოელთა ყოფა-ცხოვრების მოწყობა. – პორტას ინტრიგები. 

მეორე თურქული ომის დამთავრების შემდეგ გამოჩნდა ჯარების გამოყენების შესაძლებლობა მთიელთა შემოჭრებისგან კავკასის ხაზის უფრო უკეთესად უზრუნველყოფისთვის, და გუდოვიჩმა მიიღო უზენაესი ბრძანება რათა წარედგინა თავისი მოსაზრებანი ამ საგანზე. მან აუცილებლად სცნო სიმაგრეთა რიცხვის გაზრდა და მათი განლაგება ისეთ ადგილებში, სადაც ყველაზე უფრო მოსახერხებელი იყო მთიელთათვის ჩვენს საზღვრებში შემოღწევა. ამ საფუძველზე 1792 და 1793 წლების განმავლობაში აგებულ იქნა ციხესიმაგრეები: შელკოზავოდსკაია – მდინარე სუნჯის თერგთან შეერთებისას; კავკაზსკაია – ტემიშბეგის სანახებთან, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე; უსტ-ლაბინსკაია – ორი ვერსით ქვემოთ ყუბანში მდინარე ლაბას შესართავიდან. ორი უკანასკნელი ციხესიმაგრის დასაკავშირებლად აგებულ იქნა რედუტები კავკასიის, ტფილისის და ლადოგისა. კონსტანტინოგორსკის არსებული ციხესიმაგრე შეკეთებულ და გაძლიერებულ იქნა, მდნარე კუმზე აიგო კუმის შტერნშანეცი, და ბოლოს, ბათალ-ფაშის გადასასვლელის ადგილზე აგებულ იქნა ვოროვსკოლესსკის რედუტი. ამასთან ერთად, კავკასიის ხაზის კიდევ უფრო უკეთესად უზრუნველყოფისთვის, გუდოვიჩი ვარაუდობდა ვოლგისა და ხოპერის კაზაკების წინ წამოწევასა და ციხესიმაგრეთა და სიმაგრეთა მახლობლობაში მათ განსახლებას; უსტ-ლაბინსკაიას ციხესიმაგრის მახლობლად კი დონელი კაზაკების დასახლებას, რისთვისაც გამოიყენებდნენ სამ პოლკს.

მოიწონა რა ზოგად ხაზებში გუდოვიჩის ვარაუდები, იმპერატრიცამ ვერ სცნო შესაძლებლად ვოლგისა და ხოპერის კაზაკების გადმოსახლება, და ბრძანა ამისთვის დონელ კაზაკთა 3 ათასი ოჯახის გამოყენება. ამ მიზნით ნაბრძანებ იქნა კავკასიის ხაზზე მყოფ დონელთა ექვსი პოლკის გაყოფა 12 სტანიცად და ციხესიმაგრეთა მახლობლობაში მათი დასახლება* (*ამ სტანიცების დასახლება ივარაუდებოდა ციხესიმაგრეებთან: კონსტანტინოგორსკისა, კუმის შტერნშანეცისა, ვოროვსკოლესის რედუტისა, ნევინნომისსკის რედუტისა, ტემნოლესკის რეტანშემენტისა, ნედრემანნი რედუტის, პროჩნო-ოკოპის ციხესიმაგრისა, გრიგორიოპოლისის ციხესიმაგრისა, კავკასიის ციხესიმაგრისა, ტფილისის რედუტისა, უსტ-ლაბის ციხესიმაგრისა და სოლიანი ბროდსა და თეთრ მეჩეთს შორის ნავარაუდევი ციხესიმაგრისა); გადმოსახლებულთათვის დასახმარებლად მიეცათ 20 მანეთი ოჯახზე და 500 მანეთი თითოეული სტანიცისთვის ეკლესიების ასაშენებლად. სტანიცები გადაწყდა აეშენებინათ არაუახლოეს 250 საჟენისა ციხესიმაგრის ან სიმაგრისგან, და აუცილებლად გარეშემოევლოთ მათთვის თხრილები, რომელთა შიდა კედლებთან დაერგოთ ეკლნარი ცოცხალი ღობის წარმოსაქმნელად. თითოეული სტანიცა შემგარი უნდა ყოფილიყო არანაკლებ 200 ოჯახისგან, ხოლო უსტ-ლაბის სტანიცა კი ოთხასისა. გადმოსასახლებელ კაზაკებს, მათ მიერ საამისოდ სურვილი არქონის შემთხვევაში, ნება მიეცათ მოეძებნათ მოხალისენი თავიანთ შესაცვლელად. 

ჰქონდა რა მხედველობაში, რომ კავკასიის ხაზზე მყოფ ექვს პოლკში იყო დიდი დაუკომპლექტებლობა, გუდოვიჩი სთხოვდა საჯარისო ატამან ილოვაისკის პოლკების დაკომპლექტებას ხუთასეულიან შემადგენლობამდე და უცოლშვილო კაზაკების დაოჯახებულებით შეცვლას. გადმოსახლებულთა მატერიალური მდგომარეობის უზრუნველსაყოფად, გადაწყვეტილ იქნა მათთვის ქოხები აეგოთ ჯარების დახმარებით და უზრუნველეყოთ ისინი ყოველივე აუცილებლით. “მე ყველა ზომით შევეცდები შესრულებას, წერდა გუდოვიჩი გრაფ სალტიკოვს (Въ собственноручномъ письме отъ 24-го марта 1792 г. Москов. Арх. Главн. Штаба. Дела графа Салтыкова), მაგრამ ვითვალისწინებ, რომ იმ ადგილებში, სადაც ჯერ კიდევ არ არის ციხესიმაგრეები, გაზაფხულიდან სტანიცების მშენებლობის დაწყება არ შეიძლება, იმიტომ რომ ეს ახალმოსახლენი, არ იქნებიან რა დაფარულნი, საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდებიან მტაცებელ მეზობელთაგან. 

ყველაზე უფრო მეტად საჭიროა ციხესიმაგრეთა მშენებლობის დაწყება, მაგრამ მათიც ყველასი ერთ წელს დაწყება არ შეიძლება, ვინაიდან მათი მოსწრება შემოდგომამდე ჯარების აქაური რიცხვით ვერ მოხერხდება, და ჩემი აზრით, უმნიშვნელოვანესია, რომ შემდეგ წელიწადს ვეცადოთ შემდეგის გაკეთებას: უსტ-ლაბისა, რომელსაც უფრო მეტი სიმაგრეები უნდა ჰქონდეს, ვიდრე საველეს; კავკასიისა, რომელიც ტემიშბეგის სანახების ახლოსაა, და იმისა, ყაბარდოს მოპირდაპირედ რომ არის, მდინარე მალკაზე. ამ ციხესიმაგრეთა მშენებლობა უნდა დაიწყოს რაც შეიძლება უფრო ადრეული გაზაფხულიდან, რათა შესაძლებელი იყოს მათი დასრულება ღრმა შემოდგომაზე უფრო ადრე და ჯარებს იქ გამოზამთრება შეეძლოთ, მოამზადებენ რა ადგილზე ყოველივე საჭიროს. ამიტომ აუცილებელია, რათა რაც შესაძლოა უფრო მალე იქნენ აქ გამოგზავნილი ინჟინრები, ერთი ან ორი შტაბ-ოფიცერი და სულ მცირე 4 ობერ-ოფიცერი მათდამი კუთვნილი ჩინებითა და საჭირო საინჟინრო ინსტრუმენტებით, რომლებიც აქ არ არის. მესანგრეთა და სხვა ინსტრუმენტების აქ შოვნა ამ ციხესიმაგრეთა და ყაზარმების ასაშენებლად შეუძლებელია, ასევე მათი სწრაფად დამზადებაც”. 

ციხესმაგრეთა აგებასთან ერთდროულად გუდოვიჩი ვარაუდობდა გადმოსახლებულთათვის სტანიცების აშენების დაწყებასაც. “ამ ახალგადმოსახლებულთა ცოლებისა და შვილების აქ გადმოყვანა, წერდა იგი პ. ა. ზუბოვს (Тамъ же), მე ვფიქრობ, რომ შესაძლებელი იქნება მომავალ შემოდგომაზე, როგორც იმიტომ, რომ ვერ მოასწრებენ მეურნეობის აწყობას, პურის დათესვას, ისე იმიტომაც, რომ თუკი მანამდე მოიყვანენ ცოლებსა და შვილებს, მაშინ მათი კვება საჭირო შეიქნება სახაზინო პროვიანტით, რომელიც ასეთ რიცხვზე ამ წელს არ დაგვიმზადებია, ხოლო ახლა კი მისი დამზადება ხაზინისთვის რაიმე ზარალის მიყენების გარეშე უკვე შეუძლებელია, იმიტომ რომ შესყიდვა ხდება ზამთრის დასაწყისიდან.

ჩემთვის ცნობილია თუ რამდენადაა დაკავებული ყოვლადმოწყალე ხელმწიფა (государыня) თავის ერთგულ ქვეშევრდომთა კეთილდღეობაზე ზრუნვით და ამიტომ უნდა გამოვიყენოთ ყველა ხერხი, რათა ამ ახალმოსახლეებმა არ განიცადონ არათუ დაქანცვა, არამედ არც მდგომარეობის უკიდურესად დამძიმება, როცა დაემშვიდობებიან თავიანთ უწინდელ საცხოვრებლებს. გენერალ-მაიორი საველიევი ამ გადმოსახლების საქმისთვის მეტად უნარიანი ადამიანია”.

წარმოდგებოდა რა თავად ვოლგის მხედრობის ზემდეგებისგან, საველიევმა 1770 წელს კავკასიის ხაზზე გადმოასახლა მოზდოკის კაზაკთა პოლკი და მისი მეთაურიც გახლდათ. მას, როგორც ამ საქმეში უკვე გამოცდილ ადამიანს, გუდოვიჩმა დაავალა ახალი სტანიცების მოწყობა, მაგრამ დონელთა გადმოსახლება ხაზზე სიძნელეების გარეშე მაინც არ მომხდარა.

1792 წლის გაზაფხულზე კავკასიის ხაზის მარჯვენა ფლანგზე ციხესიმაგრეებსა და სიმაგრეებში განლაგებული იყვნენ დონელთა პოლკები: სალაშქრო ატამან პოზდეევისა და პოლკოვნიკების ლუკოვკინის და კოშკინისა. უკვე მესამე წელიწადი იყო, რაც ეს პოლკები ხაზზე იმყოფებოდნენ, მაშინ როდესაც, დონის მხედრობაში შემოღებული წესრიგის მიხედვით, ისინი ორი წლის შემდეგ უნდა შეცვლილიყვნენ. კაზაკები მოუთმენლად ელოდნენ შეცვლას, მაგრამ ამის ნაცვლად პოზდეევის პოლკი გაგზავნილ იქნა გრიგორიოპოლის ციხესიმაგრეში სახლების აშენებისა და დასახლებისთვის. ამის კვალდაკვალ სხვა პოლკებმაც მიიღეს ასეთივე ბრძანება და გენერალმა გუდოვიჩმა თავისთან მოითხოვა მიმღები პირნი ახალი მეურნეობის მოწყობისთვის დანიშნული ფულების მისაღებად. კაზაკებმა უარი თქვეს მუშაობაზე და არ სურდათ დასახლება. ისინი ამბობდნენ, რომ თითოეული მათგანი წილისყრისა და რიგის მიხედვით, ვისაც ერგება რომ დაესახლოს, ვალდებულია ეს აღასრულოს, მაგრამ თუკი ისინი დაიწყებენ მუშაობას ამაზე მხედრობის თანხმობის გარეშე, მაშინ წილისყრა და რიგი მათ უკვე აღარ ექნებათ და ყველას კავკასიის ხაზზე დატოვებენ (Въ собственноручномъ письме отъ 15-го мая 1792 г. Московск. Арх. Главн. Штаба. Дела графа Салтыкова).

გუდოვიჩმა ბრძანა, რომ ძალა გამოეყენებინათ და ისინი მუშაობისთვის აეძულებინათ. 

მაშინ კაზაკებმა დაიწყეს თავიანთი პოსტების მიტოვება და დონზე მიდიოდნენ. საჯარისო ატამანმა გენერალ-პორუჩიკმა ილოვაისკიმ, შეიტყო რა კაზაკთა გაქცევის შესახებ, გამოგზავნა პოლკებში ბრძანება, არწმუნებდა რა კაზაკებს რომ სამსახური უწინდებურად გაეგრძელებინათ, უფროსობის ყველა ბრძანება აღესრულებინათ და ამით დონის მხედრობის ყველასთვის ცნობილი დიდება უვნებლად დაეცვათ. ატამანი არწმუნებდა კაზაკებს, რომ იმდენად მნიშვნელოვან საგანზე, როგორიცაა კაზაკების ხაზზე დასახლება, იგი საკუთარ თავზე იღებს მზრუნველობას, ელოდება ნებართვას პეტერბურგში გამგზავრებისთვის და იმედოვნებს მიიღოს იმპერატრიცისგან თანხმობა საჯარისო პრივილეგიების მოწყალედ შენარჩუნების შესახებ (и надеется испросить у Императрицы о милостивомъ сохраненiи войсковыхъ привилегiй). კაზაკებს არ სჯეროდათ ატამანისა და გაქცევები გრძელდებოდა. 14 ივნისისთვის პოზდეევის პოლკიდან გაიქცა 330 ადამიანი, ლუკოვკინის პოლკიდან 241 და კოშკინის პოლკიდან კი 213 ადამიანი. ამაზე ზევით, ბევრი პარტია დაკავებულ იქნა პოსტებზე რეგულარული ჯარების მიერ და გზიდან დრაგუნების მიერ დაბრუნებული. პოზდეევმა მოახსენა ხაზის მარჯვენა ფლანგის უფროსს, გენერალ ბულგაკოვს, რომ ყველა დანარჩენი კაზაკიც მერყეობს და მათზე დაყრდნობა მას არ შეუძლია. ეშინოდა რა, რომ გაქცეული კაზაკების დონზე მოსვლას შეუძლია მეტად ძლიერი გავლენის მოხდენა მთელ ხალხმოსახლეობაზე და მღელვარების გამოწვევაც, გუდოვიჩმა დაავალა გენერალ-მაიორ საველიევს მოემზადებინა არცთუ დიდი რაზმი მოსახლეობის დამშვიდების აუცილებლობის შემთხვევისთვის, ხოლო ყუბანის კორპუსის ჯარების სარდალს, ბრიგადირ თავად შჩერბატოვს კი უბრძანა დაეკავებინა გაქცეული კაზაკები მისი კორპუსის განლაგების ადგილებში: როსტოვში, ტაგანროგსა და ბაჰმუტში. ამ მიზნით თავად შჩერბატოვისთვის ნაბრძანებ იქნა, რომ ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკის ექვსი ესკადრონით დაეწყო დარაჯობა დონის დინების მთელ გაყოლებაზე, ხოლო ყუბანის ეგერთა კორპუსის ბატალიონები კი რაც შეიძლებოდა უფრო სწრაფად წასულიყვნენ ჩერკასკში და ეუწყებინათ ატამან ილოვაისკისთვის, რომ არ გაეშვა გაქცეულები მდინარე დონის მარჯვენა მხარეზე.

ამასობაში კაზაკთა გაქცევები კავკასიის ხაზიდან გრძელდებოდა, და მაისის ბოლოს პოდპოლნოეში შეიკრიბა 400 კაზაკამდე 15 მიტაცებული დროშით. “კვირას, მოახსენებდა თავადი შჩერბატოვი (Генералу Гудовичу отъ 1-го iюня), როცა დონელთა სამი პოლკის მეამბოხენი მოვიდნენ პოდპოლნოეში 15 დროშით, შეკრიბეს წრე (собрали кругъ). მათგან ერთერთმა ეკატერინოვსკაიას სტანიცის არჩეულმა უხუცესმა, მაგრამ თუ რა ჰქვია, ცნობილი არ არის* (*შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ეს გახლდათ ნიკიტა ივანეს ძე ბელოგოროხოვი ეკატერინინსკაიას სტანიციდან), იკითხა: იცით თუ არა, რითი წამოვედით ჩვენ ხაზიდან და რისთვის მოვედით აქ? ამაზე ყველამ უპასუხა: ვიცით. ამის შემდეგ ყველას უთხრა, რათა დამსხდარიყვნენ, შემდეგ კი უბრძანა (велелъ) ამდგარიყვნენ და ღმერთის წინაშე ელოცათ ფიცით, რომ მათ მიერ ცნობილ საქმეში ერთი-მეორისთვის დახოცილიყვნენ, და, დახარეს რა დროშები, მათ ემთხვეოდნენ. ფიცის დადების შემდეგ, იმავე დღეს დაიწყეს ნავების წართმევა სხვადასხვა ხალხისთვის და ქალებისა, რომლებიც იმ მხარეს იყვნენ წასულნი, რომელთა შეპყრობის შემდეგ ღამით რამდენიმე ადამიანი ჩუმად მოცურდა ნავსადგურთან და იქიდან რამდენიც საჭირო იყო ნავები წაიყვანა და, გადაიყვანეს რა თავიანთ მხარეზე, გუშინდელ დღეს დილიდანვე (31 მაისს) უეცრად ჩასხდნენ მათში და შევიდნენ ქალაქ ჩერკასკში მეტად ხმამაღალი ყვირილით, მიცვივდნენ ატამანის კარზე და მოითხოვდნენ ატამანს, რათა მათთან გამოსულიყო”.

როდესაც ილოვაისკი გამოვიდა შეკრებილებთან, მაშინ კაზაკებმა დაიწყეს ჩივილი, რომ იგი მათ ღუპავს, და არ იცავს.

– რატომ გვიშვებთ ჩვენ დასახლებაზე? გაისმოდა ხმები ბრბოდან: – ეს არ იქნება, ჩვენ არ წავალთ!

ილოვაისკი პასუხობდა, რომ ამაზე არის უზენაესი ბრძანება (высочайшее повеленiе).

– გვიჩვენე! ყვიროდნენ კაზაკები.

ილოვაისკიმ უბრძანა დიაკონ მელენტიევს წაეკითხა, მაგრამ კაზაკები არ უსმენდნენ და ყვიროდნენ: “ჩვენ ჯერ არ გვიჭამია, როცა შევჭამთ ისევ მოვალთ შენთან. და მაშინვე წავიდნენ ბაზარში, არ დაუწყიათ რა არანაირი თვითნებობანი (озорничества), არამედ თავიანთთვის საჭიროს ყველაფერს ფულით ყიდულობდნენ”. ბაზრიდან ბრბო ისევ გამოცხადდა ატამანის სახლთან. ილოვაისკიმ მათთან გამოგზავნა დიაკონი, რომელმაც წაიკითხა კიდეც უზენაესი ბრძანება. როგორც კი დაასრულა კითხვა და წარმოთქვა: “ნამდვილად დაწერილია ასე: ეკატერინე” («на подлинномъ написано тако: Екатерина»), რომ კაზაკები ყვირილით: თქვენ გვატყუებთ! ეცნენ დიაკონს, ძირს დასცეს იგი, რამდენიმე დარტყმა მიაყენეს და მთელი ქაღალდები წაართვეს. ბობოქრობდა რა და ყვიროდა, ბრბო დაეხეტებოდა ქალაქში და საღამოს პირზე ისევ მოვიდა ატამანის სახლთან.

ილოვაისკი ელაპარაკებოდა მათ და არწმუნებდა, რომ გაემგზავრება პეტერბურგში რათა ითხოვოს მათთვის მოწყალება.

– უაზროდ ნუ გაემგზავრები! ყვიროდნენ კაზაკები: – და ჩვენც არ გაგიშვებთ, უკან დაბრუნება კი არ გვსურს, თუნდაც ახლავე ბრძანე რომ დაგვხოცონ.

– თქვენ სახლში წასვლა გინდათ? იკითხა ატამანმა.

– გვინდა; გვიბრძანე რომ წავიდეთ და მოგვეცი ბილეთები, რათა სტანიცებში მიგვიღონ, და გაქცევის გულისთვის გაკიცხვა არ დაგვიწყონ და ლაშქრობაში ახლანდელი ყოფნაც სამსახურში ჩაგვითვალონ.

– წადით, სტანიცებში კი მე თქვენს შესახებ ბრძანებას გამოვაგზავნი, პასუხობდა ილოვაისკი.

კაზაკები რამდენადმე დამშვიდდნენ და დაშლა დაიწყეს.

ამ შემთხვევის გამო ილოვაისკი წერდა გენერალ-ანშეფ გუდოვიჩს: “სამი პოლკის ცნობილი გამოქცეულები, მაისის 31-ე დღეს ჩერკასკში მოსვლის შემდეგ, მათი მღელვარებით, რომელიც მთელ დღეს გრძელდებოდა, ყველა აქაურ მოქალაქეში საშინელ შიშს თესდნენ და ეძიებდნენ საკუთრივ ჩემს თავს, მარტო მე მთვლიდნენ რა დანიშნული გადასახლების მიზეზად. აქ რომ მათ წინააღმდეგ სიმკაცრე გამომეყენებინა, მაშინ, რა თქმა უნდა, მეცა და აქაური თანამოქალაქეებიც დაღუპვასა და უდანაშაულო სისხლისღვრას ვერ ავცდებოდით. მაგრამ გაბოროტების ჩასაქრობად მე მივმართე არა იარაღს, არამედ მხოლოდ მოფერებასა და დარწმუნებას და დავაწყნარე, საბოლოოდ, იმით, რომ გადავიხარე მათი მოთხოვნისკენ სახლებში გაშვებაზე, დავაიმედე ჩემი შუამდგომლობით მათთვის მონარქის წინაშე მათი დანაშაულის პატიებისა და ახალ დასახლებაზე გაშვებისგან მათი დახსნის თაობაზე”.

ზრუნავდა რა უფრო მეტად მხედრობაში სიმშვიდის შენარჩუნებისთვის, ილოვაისკი გამოემგზავრა პეტერბურგში. განმკარგავ ატამანად დარჩენილი გენერალ-მაიორი მარტინოვი აგრძელებდა კავკასიის ხაზიდან გამოქცეული კაზაკების მიღებას და აგზავნიდა მათ სტანიცებში. გუდოვიჩის მოთხოვნებზე, რომ ისინი პოლკებში დაებრუნებინა, მარტინოვი უარით პასუხობდა, ამბობდა რა, რომ მსგავს დაბრუნებას შეუძლია მთელი მხედრობის აღელვება, რომლის შორისაც უკვე შეიმჩნევა გარკვეული დუღილი. “სტანიცა მიხაილოვსკაიასა და მის მახლობლად ზოგიერთ სხვებშიც, მოახსენება თავადი შჩერბატოვი (Генералъ-маiору Мартынову въ рапорте отъ 19-го iюня), ძველი უმეცრები და ჩვენი ეკლესიისგან გამდგარი საზიზღარი უღმერთონი კითხულობენ რაღაც წიგნებს, რომელთაგან ერთს უწოდებენ წმ. კირილესას, და რომელთა მიხედვითაც თავიანთ მსგავს უაზრო ხალხს განუმარტავენ, რომ მერვე ათასეულის შუახანებში (მაგრამ რომელია ეს წელთაღრიცხვა, თქმა არ შეუძლიათ) შვიდი წლით დაცარიელდება დონი, და მაშინ იქნება საუკუნის აღსასრული. ხოლო კავკასიის ხაზზე კაზაკების შესახებ ახლახანს მომხდარი ბრძანებების გამო კი ვარაუდობენ, რომ სწორედ ეს დროა დამდგარი”.

ამასობაში, პეტერბურგიდან გამოგზავნილ იქნა ბრძანება, რათა გამოეცხადებინათ კაზაკებისთვის, რომ მათი გამოქცევა პატიებულ იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი დაუბრუნდებიან თავიანთ პოლკებს. გენერალ-მაიორი მარტინოვი და ბრიგადირი მ. ი. პლატოვი იყენებდნენ დარწმუნების ყველა საშუალებას, მაგრამ პოლკებს დაუბრუნდა არაუმეტეს 50 ადამიანისა; დანარჩენებმა გამოაცხადეს, რომ მათი სამსახური ხაზზე დასრულდა. სამხედრო კოლეგიამ ბრძანა, რომ ხაზზე მყოფი პოლკები ახლებით შეეცვალათ, ხოლო იმპერატრიცა ეკატერინე II-მ კი დაავალა ატამან ილოვაისკის, რათა თავისი შეხედულების და მიხედვით, გაეგზავნა 3.000 ადამიანი კავკასიის ხაზზე დასახლებისთვის.

“დონელ კაზაკთა გაქცევა, წერდა იმპერატრიცა ილოვაისკის (Въ рескрипте отъ 18-го августа 1792 г. Арх. Кабинета Его Императ. Величества, св. 451), პოზდეევის, ლუკოვკინისა და კოშკინის პოლკებიდან, გასაკიცხ სამსახურს უწევს დონის მხედრობას, რომელიც ყოველთვის გამოირჩეოდა ჩვენი სამსახურისადმი თავისი ერთგულებითა და გულმოდგინებით. თუ როგორ ზომებს მიიღებს მხედრობის მთავრობა ამ ლაქის წასაშლელად ამ ბოროტმოქმედებთან მიმართებაში, და განსაკუთრებით კი მათი მოთავეებისა, ამის შესახებ გიბრძანებთ დაუყოვნებლივ ჩვენ მოგვახსენოთ. ხოლო რათა ჩვენს მიერ გაცემული განკარგულება ყუბანის გაყოლებაზე კაზაკთა სტანიცების დასახლების შესახებ ზუსტად სათანადო სარგებლით იქნას სისრულეში მოყვანილი, ახლა თქვენ გეძლევათ, რომ მხედრობის მმართველობის განკარგულებითა და უკეთესად მიჩნევით მოახდინოთ განწესი დონის მხედრობიდან ყუბანზე ჩვენგან დადგენილი სამი ათასი კაზაკის დასასახლებლად, და თქვენზე დაკისრებული ამ საქმის წარმატების შესახებ ჩვენ მოგვახსენებდეთ, შეატყობინებთ რა ამის თაობაზე გენერალ გუდოვიჩსაც”. 

კაზაკების გასახლება წარმოებდა დიდი სიძნელით და ამისთვის ძალის გამოყენებაც გახდა საჭირო. მხოლოდ 1794 წლის აგვისტოში მოვიდა დონიდან ათასი ოჯახი, რომელთაც წარმოქმნეს კაზაკთა ყუბანის პოლკი და დასახლებულ იქნენ ექვს სტანიცაში: უსტ-ლაბის ციხესიმაგრესთან (300 ოჯახი), კავკასიის ციხესიმაგრესთან (150 ოჯახი), გრიგორიოპოლის სიმაგრესთან (150 ოჯახი), პროჩნი ოკოპთან (150 ოჯახი), ტემნოლესის რეტრანშემენტთან (150 ოჯახი) და ვოროვსკოლესის რედუტთან (100 ოჯახი). მალე დონზე შეიტყვეს გადმოსახლებულთა შეძლების შესახებ, ბუნების სიმდიდრისა და თავისუფალი ცხოვრების შესახებ. მაშინ, ნათესაობის საბაბითა და კიდევ სხვადასხვა მიზეზებით კაზაკებმა დაიწყეს დონიდან მთელი ოჯახებით წამოსვლა და ყუბანზე დასახლება. მოხალისენი იმდენად ბევრნი გამოჩნდნენ, რომ მოუხდათ ზომების მიღება მსგავსი გადმოსახლების შესაწყვეტად.

დონელი კაზაკების გადმოსახლებასთან ერთდროულად გადაწყვეტილ იქნა მიწის მთელი სივრცის დასახლება ქვემოთკენ ყუბანის გაყოლებით უსტ-ლაბის ციხესიმაგრიდან აზოვისა და შავი ზღვების ნაპირებამდე. ამისთვის განკუთვნილი იყო ერთგული შავი ზღვის კაზაკთა მხედრობა. სენატისადმი 1792 წლის 30 ივნისის ბრძანებულებით, უკანასკნელ თურქულ ომში გამოჩენილი გმირობებისთვის, როგორც ზღვაში, ისე ხმელეთზეც, შავი ზღვის კაზაკთა მხედრობას ეწყალობა ფანაგორიის ნახევარკუნძული და მიწა შემდეგ ამ ნახევარკუნძულიდან აზოვის ზღვის გაყოლებაზე ეისკის ქალაქამდე და ზემოთ ყუბანის გაყოლებით მასში მდინარე ლაბის შესართავამდე. მხედრობისთვის ბოძებული მიწების დიდი ნაწილი შედიოდა ტავრიდის ოლქის შემადგენლობაში, და ამიტომ შავი ზღვის კაზაკებიც შევიდნენ ტავრიდის გენერალ-გუბერნატორის გამგებლობაში.

გადასახლების თაობაზე ბრძანებულების მიღების შემდეგ შავი ზღვის მხედრობის ყოშის ატამანმა (кошевой атаманъ) ჩეპეგამ, 1793 წლის გაზაფხულზე, ტამანში გამოგზავნა საჯარისო ესაული გულიკი მხედრობისთვის უზენაესად ბოძებული მიწების დათვალიერებისთვის. მას მიეცა შავი ზღვის მხედრობის სხვადასხვა ჩინის 40 ადამიანი. გულიკისადმი ბრძანებაში ნათქვამი იყო, რათა იგი არა თავის საქმეებში არ ჩარეულიყო, არამედ ეცადა გულმოდგინებით აღესრულებინა მასზე დაკისრებული “დიდი საქმე”. 

გულიკმა დაწვრილებით დაათვალიერა ტამანის ნახევარკუნძული და ყუბანის მხარე და შემდეგ მოვიდა გეორგიევსკში, სადაც გამოცხადდა კიდეც გენერალ-ანშეფ გუდოვიჩთან. მთავარსარდლისგან გულიკმა შეიტყო, რომ ივარაუდება შავი ზღვის მხედრობისთვის ნაწყალობევი მიწის ისედაც შეზღუდული სივრცის შემცირება. გუდოვიჩი წერდა ტავრიდის გუბერნატორს ჟეგულინს, რომ თუმცა კი ბრძანებულებით არის ნაწყალობევი შავი ზღვის მხედრობისთვის მდინარე ყუბანის ზემოთკენ გამოყოლებით უსტ-ლაბამდე, მაგრამ რადგანაც კავკასიის ხაზის მოწყობის შესახებ უზენაესად დამტკიცებული პროექტის მიხედვით დავარაუდევია სწორედ ლაბის შესართავთან ციხესიმაგრის აგება, ხოლო შემდეგ მისგან კი ყუბანის გაყოლებაზე ქვემოთ ვორონეჟის რედუტისა, ამიტომ შავი ზღვის მხედრობის მიწის საზღვარიც უნდა იყოს ამ უკანასკნელი რედუტიდან ოთხ ვერსზე. ამ ცნობამ უკიდურესად დაამწუხრა გულიკი და მან ძალზედ დაწვრილებით მოახსენა ყოველივეს თაობაზე მხედრობას.

ამასობაში, ყუბანზე გულიკის გამოგზავნასთან თითქმის ერთდროულად, ს.-პეტერბურგში გამოგზავნილ იქნა მხედრობის ზემდეგი გოლოვატი, რომელსაც მეგობრული კავშირები ჰქონდა ბევრ გავლენიან პირთან. მას ჰქონდა დავალება მხედრობისგან, რათა იმპერატრიცისთვის ეთხოვა უფლება მხედრობისთვის ნაწყალობევი მიწის მუდმივ მფლობელობაზე.

“მივმართავთ რა თქვენი იმპერატორობითი უდიდებულესობის მფარველობას, წერდა მხედრობა (Во всеподд. прошенiи отъ 29-го февраля 1792 года), ყოვლადუქვეშევრდომილესად მონებრივ გევედრებით: ჩვენ, მხედრობა, დედობრივად მიგვიღეთ რა თქვენს ყოვლადუქვეშევრდომილეს წყალობაში, ტამანზე და მის შემოგარენში დასახლებისთვის, მოწყალედ ბრძანოთ გამოგვეყოს ხელსაყრელი მიწები, ისე საკმარისად, რათა ამ მხედრობის გამრავლებისას გაჭირვების გარეშე განთავსება შეიძლებოდეს, და მუდმივად მშვიდობით შთამომავლობით მის მფლობელობაზე ჩვენგან არჩეულ საჯარისო მსაჯულს, არმიის პოლკოვნიკსა და კავალერს ანტონ გოლოვატის, ზემდეგებთან ერთად ამისთვის გამოგზავნილს, თქვენი იმპერატორობითი უდიდებულესობის უზენაესი წყალობის სიგელი მიეცეს”.

ამაზე ზევით, კაზაკები ითხოვდნენ ბრძანებას, რომ ეძლიათ მათთვის პური ორი წლის განმავლობაში, ეწარმოებინათ თავისუფალი ვაჭრობა თავიანთ მიწაზე საბაჟო და გამოსასყიდი გადასახადების გარეშე (безъ пошлины и откуповъ), ჰქონოდათ თავისუფლად გადაზიდვების უფლება ყუბანიდან ყირიმის ნახევარკუნძულზე და, ბოლოს, მხედრობის დაარსების წესრიგის განსაზღვრას, “როგორი მდგომარეობით უნდა იყოს იგი” («на какомъ положенiи ему быть»).

გოლოვატი დედაქალაქში გულთბილად იქნა მიღებული და 1 აპრილს მიიღო იგი იმპერატრიცამ.

– ყოვლადუგანათლებულესო მონარქო, ყოვლადუმოწყალესო ხელმწიფავ! თქვა მან (Государств. Арх. XVI, д. № 965. ეს სიტყვა განსხვავდება კოროლენკოს წიგნში «Черноморцы» დაბეჭდილისგან, მაგრამ ჩვენ საჭიროდ ვთვლიდით მივყოლოდით ტექსტს, რომელიც შენარჩუნებულია სახელმწიფო არქივში). შენი დიდებულების სიცოცხლისმომცემი სიტყვით არარსებობიდან ხელახლა დაბადებული ერთგული შავი ზღვის ყოში ახლა გათავხედდება და გაბედავს, რომ ჩემს მიერ აღიმაღლოს თავისი მადლიერი ხმა შენი უგანათლებულესი დიდებულების წინაშე და ერთობლივად შეჰღაღადოს მის გულთა უღრმესი ერთგულება. მიიღე იგი როგორც მსხვერპლი მხოლოდ შენთვის ჩვენს მიერ შენახული, მიიღე და მღაღადებელთ შენი ფრთის ჩრდილქვეშ გვიბოძე ნავსაყუდელი, საფარველი და სიხარული.

1792 წლის 30 ივნისის უზენაესი სიგელით შავი ზღვის მხედრობას ეწყალობა კუნძული ფანაგორია მთელი მიწით, რომელიც ძევს ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე მისი შესართავიდან უსტ-ლაბის რედუტამდე, “ისე რათა ერთის მხრივ მდინარე ყუბანი, მეორე მხრივ კი აზოვის ზღვა ეისკის ქალაქამდე შეადგენდნენ საზღვარს მხედრობის მიწისა”. სხვა მხარეებიდან საზღვრის დადება კი ებრძანათ კავკასიისა და ტავრიდის გუბერნატორებს შავი ზღვის მხედრობის დეპუტატებთან ერთად.

შავზღველებს მოვალეობად ეკისრებოდათ საზღვრის დაცვა იმიერყუბანელ მტაცებელთა თარეშებისგან, და ამისთვის მათ მიეცათ ბევრი სარგებელი. ისინი მდგომარეობდა: მხედრობისთვის ყოველწლიურად 20.000 მანეთის ჯამაგირის წყალობაში, “თავისუფალი შიდა ვაჭრობითა და მხედრობის მიწებზე ღვინის თავისუფალი გაყიდვით” სარგებლობაში; ღარიბ გადმოსახლებულთა დასახმარებლად 30.000 მანეთის ერთდროულ მიცემასა და 1793 წლის სექტემბრის ჩათვლით ყველასთვის პროვიანტის მიცემაში (Высочайшая грамота отъ 1-го iюля 1792 года).

მხედრობის საერო მმართველობა თანხმობაში უნდა ყოფილიყო გუბერნიათა მმართველობის შესახებ დაწესებულებებთან.

მიიღო რა ორი უზენაესი სიგელი, მხედრობის (საჯარისო) მსაჯულს გოლოვატის 13 ივლისს გამოსამშვიდობებელი აუდიენცია ჰქონდა იმპერატრიცასთან.

– ყოვლადუავგუსტესო მონარქო! თქვა მან. ჩვენ შენ შემოგივრდით, შენ, მონარქო, მართლმორწმუნევ, – შენ ჩვენ მიგვიღე როგორც დედამ. ტამანი ჩვენზე შენი მოწყალების საბოძვარი მასში მცხოვრებთათვის იქნება შენთა წყალობათა მარადიული საწინდარი. ჩვენ აღვმართავთ ქალაქებს, დავასახლებთ სოფლებს და შევინარჩუნებთ საზღვრების უსაფრთხოებას. ჩვენი ერთგულება და გულმოდგინება შენდამი, მონარქო, და სიყვარული სამშობლოსადმი მარადიული იქნება, ხოლო ამის მოწმეა ყოვლისშემძლე ღმერთი. უშვებდა რა გოლოვატის, იმპერატრიცამ უწყალობა ყოშის ატამანს ოქროს ხმალი, ხოლო მხედრობას კი მომზადებული პური და მარილი ოქროს სინზე ასეთივე სამარილით (Черноморцы. Соч. Короленко, стр. 33).

ამაზე ზევით ეკატერინე II-მ უწყალობა მხედრობას თეთრი დროშა, ვერცხლის საყვირები და ბეჭედი წარწერით: “მისი იმპერატორობითი უდიდებულესობის ბეჭედი ერთგული შავი ზღვის მხედრობის ყოშისა”.

გოლოვატის პეტერბურგიდან დაბრუნების შესახებ ცნობის მიღებისთანავე, ყოშის ატამანმა მოუწყო მას საპარადო შეხვედრა. ჩეპეგამ მიავლინა “ოცდაათ ვერსზე ხუთასეულიანი პოლკი, მხედრობის რეზიდენციაში მოიწვია ჯარის ყველა ზემდეგი, ხერსონის მთავარეპისკოპოსი და დანარჩენი სასულიერო წოდება. მოწყობილ მშვენიერ ადგილზე ყოშის ატამანმა ჩეპეგამ კაზაკების შეკრებისა და მრავალრიცხოვნი ხალხის მოდინებისას, ამალით გარშემორტყმულმა, მოისმინა გოლოვატის მისალმება და და ღირსებით მიიღო მხედრობის სახელოვანი მართვისთვის უზენაესად მისდამი ნაწყალობევი ალმასებით მორთული ხმალი. წელზე შემოირტყა რა ძვირფასი საჩუქარი, ჩეპეგამ ღრმა გულაჩუყების გრძნობით მიიღო საჯარისო მსაჯულისგან შავი ზღვის მხედრობისადმი მონარქის მოწყალების ძვირფასი ნიშნები, გამოუცხადა ხალხს უზენაესი სიგელები და, სათანადო ცერემონით მადლობა შესწირა რა ღმერთს მხედრობის ეკლესიაში, სადიდებელად გაუმასპინძლდა მხედრობას სამეფო პურითა და მარილით” (*სინზე იყო წარწერა: “ეკატერინე დიდის მიერ ერთგული შავი ზღვის მხედრობისადმი ბოძებული 1792 წლის 13 ივლისს ცარსკოე სელოში, საჯარისო მსაჯულისა და კავალრის ანტონ გოლოვატის მეშვეობით”. აღსანიშნავია, რომ ეს სულაც არ არის ერთადერთი შემთხვევა, როცა იმპერატრიცის სიცოცხლეში მის სახელზე დამატებულია ტიტული “დიდისა”).

ზეიმების შემდეგ მხედრობამ დაიწყო გადმოსახლებისთვის მზადება, და ჯერ კიდევ გოლოვატის დაბრუნებამდე შავი ზღვის კაზაკები, 3.847 ადამიანის რიცხვით, საჯარისო პოლკოვნიკის საბა ბელის მეთაურობით, ზღვით გამოემართნენ ტამანისკენ, სადაც მოვიდნენ კიდეც 25 აგვისტოს. ამის შემდეგ კვალდაკვალ, 2 და 5 სექტემბერს, მშრალი გზით ბუგიდან გამოვიდა ყოშის ატამანი ჩეპეგაც მთელი დანარჩენი მხედრობით, და ოქტომბრის ბოლოს შავზღველები, შორეული ლაშქრობით მოქანცულები, გამოზამთრებისთვის გაჩერდნენ ეისკის კოსასთან (при Ейской косе) ხანის ქალაქში. 1793 წლის 10 მაისს ატამანი ჩეპეგა თავისი კაზაკებით დაიძრა ყუბანისკენ მასში მდინარე ლაბას შესართავამდე და მაშინვე დაფარა საზღვარი კორდონებითა და პიკეტებით. აქედან ჩეპეგა გაემართა გუდოვიჩთან.

– ზაქარია ალექის ძევ, ეუბნებოდა მას გუდოვიჩი, შენ ასეთი დიდი რაზმით რატომ დადიხარ საზღვრის გაყოლებაზე; ჩერქეზებს თქვენი დანახვა აშინებთ და უკვე დაიწყეს თავიანთი სოფლებიდან მთებისკენ წასვლა.

– ღმერთმა მისცეთ მათ შიში, პასუხობდა ჩეპეგა, რათა მათ ჩვენი ყოველთვის ეშინოდეთ.

დაბრუნდა რა მხედრობასთან და აირჩია რა ადგილი მთავარი დასახლებისთვის მდინარე ყუბანზე ყარასუგის კუტში (въ Карасугскомъ куте), ჩეპეგა დანარჩენი პიკეტებზე არდაყენებული კაზაკებითა და მხედრობის მთავრობით მოვიდა აქ 10 ივნისს და ბანაკად განლაგდა. – ერთი თვის შემდეგ, 15 ივლისს მოვიდა მხედრობის მსაჯული გოლოვატიც დნესტრზე დროებით დატოვებული კაზაკებით.

15 აგვისტოს მხედრობის მმართველობაში შეიკრიბნენ ყოშის ატამანი, მხედრობის ზემდეგები, პოლკოვნიკები, თუღის ამხანაგობა (бунчуковое товарищество), პოლკთა ზემდეგები და ატამანები. – “მათ დაადგინეს, რომ კარასუგის კუტში, მუხნარის პირდაპირ, რომელსაც კრუგლიკი ეწოდებოდა, სიცოცხლისმომცემის ჩვენი დიადი ხელმწიფას ეკატერინე ალექსის ასულის სახელის ღირსსახსოვარი მოხსენიებისთვის, აიგოს მთავარი ქალაქი ეკატერინოდარი, აშენებულ იქნას მასში მხედრობის მთავრობა და ორმოცი კურენი (ისტ. ზაპოროჟიეში კაზაკთა ჯარის ნაწილი. – ი. ხ.). საზღვრის გაყოლებაზე კი იმიერყუბანელ ხალხებთან მოყვარულ-მეზობლური მეგობრობის უსწრაფესად დამყარებისთვის, ბოროტად მავნე ადამიანების გამორიცხვით, გზები და მდინარე ყუბანზე არსებული გადასასვლელები დაიფაროს სამხედრო კურენული სოფლებით მათი კურენების სახელწოდებათა მიხედვით”.

ამრიგად, დასახლებულ იქნა კორდონებთან

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . კომლების . . . . ს უ ლ ე ბ ი ს . . . რ ი ც ხ ვ ი
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .რიცხვი. . . . . მამრობითი . . მდედრობითი
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სქესისა . . . . . . . სქესისა

1) ვორონეჟისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 . . . . . . . . . . . 685 . . . . . . . . . . 546
2) კონსტანტინოვსკისა . . . . . . . . . . . .195 . . . . . . . . . . . 480 . . . . . . . . . . 406
3) ალექსანდრესი . . . . . . . . . . . . . . . . .107 . . . . . . . . . . . 316 . . . . . . . . . . 269
4) პავლოვსკისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . . . . . . . 320 . . . . . . . . . . 275
5) ველიკო-მარიინისა . . . . . . . . . . . . . 289 . . . . . . . . . . . 768 . . . . . . . . . .646
6) ქალაქ ეკატერინოდარში . . . . . . . . 365 . . . . . . . . . . . 916 . . . . . . . . . . 769
7) ალექსანდროვსკისა . . . . . . . . . . . . . .50 . . . . . . . . . . .132 . . . . . . . . . . 116
8) ელისაბედისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 . . . . . . . . . . .726 . . . . . . . . . . 617
9) ელინისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47 . . . . . . . . . . .116 . . . . . . . . . . . 91
10) მარიინისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . . .306 . . . . . . . . . . 221
11) ნოვო-ეკატერინისა . . . . . . . . . . . . .226 . . . . . . . . . . .630 . . . . . . . . . .597
12) ოლგასი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 . . . . . . . . . . . . 93 . . . . . . . . . . .62
13) სლავიანსკისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 . . . . . . . . . . .129 . . . . . . . . . . .98
14) პროტოკსისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 . . . . . . . . . . . .97 . . . . . . . . . . .81
15) კოპილში . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 . . . . . . . . . . .211 . . . . . . . . . .173
16) პეტროვსკისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63 . . . . . . . . . . .173 . . . . . . . . . .116
17) ანდრეევსკისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 . . . . . . . . . . .184 . . . . . . . . . 110
18) გრიგორიევსკისა . . . . . . . . . . . . . . 112 . . . . . . . . . . . 313 . . . . . . . . . 269
19) პლატონოგორსკისა . . . . . . . . . . . .119 . . . . . . . . . . . 320 . . . . . . . . . 283
20) ფანაგორიისკისა . . . . . . . . . . . . . . . 34 . . . . . . . . . . . . 91 . . . . . . . . . . 59
სულ ყუბანის გაყოლებაზე . . . . . . . 2630 . . . . . . . . . . 7006 . . . . . . . . .5804
სულ ორივე სქესისა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12810 . . . . . .

მდინარე ეიზე დასახლებული კომლები:

21) ტკბილ ლიმანთან . . . . . . . . . . . . . . .95 . . . . . . . . . . 311 . . . . . . . . . .259
22) ბურლაკების შავ ფონთან . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . .362 . . . . . . . . . 271
23) სასიკ ეის შესართავის ზემოთ
კრინიცებთან . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 . . . . . . . . . . . 20 . . . . . . . . . . .87
24) კუგაი-ეიკის შესართავთან . . . . . . . 57. . . . . . . . . . . 161 . . . . . . . . . 102
სულ მდინარე ეის გაყოლებაზე . . . . . 306 . . . . . . . . . . 854 . . . . . . . . . 710

1794 წლის 6 იანვარს, ღმერთის გამოცხადების დღეს, ქალაქ ეკატერინოდარში, ათ საათზე, მდინარე ყუბანში წყლის კურთხევის დროს წარმოებულ იქნა ზარბაზნებიდან და თოფებიდან სროლა. – წინასწარ გაცემული განკარგულების მიხედვით სწორედ ამავე საათში წარმოებულ იქნა სროლა ყველა სასაზღვრო სოფელში და კორდონზე. – 8 რიცხვის დილას ეკატერინოდარის კორდონის შემადგენლობაში მყოფ ზემდეგ სემიონ შჩერბინასთან მოვიდა სამი ჩერქეზი.

– ჩვენ თავადებმა გამოგვგზავნეს იმის გასაგებად, ამბობდნენ ისინი, თუ რა მიზეზით გრძელდებოდა თქვენთან ასე დიდხანს სროლა? ჩვენი ჩერქეზები, ასეთი საშინელი სროლა რომ არასოდეს არ გაუგონიათ, იმდენად შეშინდნენ, რომ თავიანთ ქონებასა და საცხოვრებელს ტოვებენ და მთებში მიდიან.

– იმ დღეს, პასუხობდა შჩერბინა, ჩვენი კანონის მიხედვით, იყო ისეთი დღესასწაული, რომ საჭირო იყო სროლა. ხოლო რადგანაც ჩვენს იმპერატრიცას სამეფო საგვარეულოს მაღალი პირები ბევრი ჰყავს, ამიტომ სამადლობელი ლოცვის აღსრულებისას, ასეთი სროლა წლის განმავლობაში ხშირად იქნება წარმოებული. და ასე უთხარით თქვენს თავადებსა და ჩერქეზებს, რათა მათ მომავალში ასეთი სროლისა აღარ ეშინოდეთ (Русскiй инвалидъ 1829 г., №№ 97 и 98).

ყველაფერი ეს ხდებოდა მაშინ, როცა შავი ზღვის კაზაკები საბოლოოდ არ იყვნენ შეყვანილნი მათთვის ნაწყალობევი მიწის მფლობელობაში.

უზენაესი სიგელის საფუძველზე, 1793 წლის აგვისტოში, შავი ზღვის მხედრობის დეპუტატები გამიჯვნისთვის მოვიდნენ ეისკის სიმაგრეში, მაგრამ სამუშაოები მალევე შეწყდა საზღვრების გატარებაში უთანხმოებათა გამო. მიუთითებდნენ რა ბრძანებულებაზე, შავზღველები მოითხოვდნენ გამიჯვნის მიმართვას პირდაპირ მდინარე ლაბას შესართავზე, და არა მის ქვემოთ 20 ვერსზე, როგორც სთავაზობდა გუდოვიჩი. მთავარსარდალი თავის სიტყვაზე იდგა, და მაშინ ყოშის ატამანი ითხოვდა, რათა საზღვარი ეისკის სიმაგრიდან გატარებული ყოფილიყო არა ლაბას შესართავისკენ, არამედ ზემოთ პატარა მდინარე კუგაი-ეიკის გაყოლებით მის სათავეებამდე, ხოლო იქიდან კი უკვე პირდაპირ ყუბანზე. “სხვანაირად, ამბობდა ჩეპეგა, მხედრობას, სურს რა დასახლება მდინარე ყუბანის გაყოლებით 40 კურენის რიცხვით, არ ექნება თავის უკან მიწა, მოსახერხებელი ხვნა-თესვისა და მესაქონლეობისთვის, იმიტომ რომ ამ მიწების უმეტესი ნაწილი შედგება მწარეწყლიანი ჭაობებისგან”.

გრაფი ზუბოვი ეკითხებოდა გუდოვიჩს (Письмомъ отъ 4-го мая 1794 года), ხომ ვერ ჰპოვებს იგი მოსახერხებლად, რომ შავზღველებისთვის გამოჰყოს მიწა მათი თხოვნის თანახმად. გუდოვიჩი ამტკიცებდა, რომ მდინარე კუგაი-ეიკის სათავეებიდან არ შეიძლება საზღვრის გატარება პირდაპირი ხაზით ყუბანზე, ვინაიდან უსტ-ლაბის ციხესიმაგრესა და ვორონეჟის რედუტს, სადაც ნავარაუდევია სტანიცების დასახლება, არ ექნებათ მაშინ თავიანთ უკან დამუშავებისთვის აუცილებელი მიწა. ამრიგად საკითხმა საზღვრის გატარების შესახებ წარმოშვა კამათები და დავები, რომლებიც დასრულდა მხოლოდ 1795 წელს ურთიერთ დათმობების შემდეგ. ამ წლის მარტისათვის შავზღველთათვის ნაწყალობევ მიწაზე დასახლებული იყო უკვე 17.000 სული. მათ წილად ერგოთ შეუპოვარი და ხანგრძლივი ბრძოლა მთიელებთან და სახელოვანი მონაწილეობა, რომელსაც შავი ზღვის კაზაკები ღებულობდნენ რუსეთის ყველა ომში გარეშე მტრებთან ევროპულ და აზიურ თეატრებზე (*გახურებული გადმოსახლების დროს კაზაკები მოწოდებულ იქნენ საბრძოლო საქმიანობისთვის, და 1794 წლის აპრილში ორი ცხენოსანი პოლკი გაგზავნილ იქნა პოლონეთში. “დედაქალაქში თქვენი ყოფნის დროს, წერდა 1794 წ. 25 აპრილს გრაფი პ. ა. ზუბოვი გოლოვატის, თქვენ მე ზოგჯერ მეუბნებოდით, რომ სტუმრად სწვეოდით პოლონელებს. ახლა ჩვენი ყოვლადმოწყალე დედა თქვენგან გზავნის იქ ორ ცხენოსან პოლკს, ამის შესახებ ჩემგან მიეწერა ზაქარია ალექსის ძესაც /ჩეპეგას/. ერთგული კაზაკები ამ დანიშვნაში დაინახავენ მათი ქველმოქმედის მათდამი მოწყალების ახალ მაგალითს და შეეცდებიან ამ შემთხვევის გამოყენებას რამდენადაც მის სამსახურში, იმდენადვე საკუთარი სარგებლისთვისაც”)

ყუბანის მიწის ნაწილის შავი ზღვის მხედრობის მფლობელობაში გადაცემასთან ერთად, წარმოიშვა ამ მიწებზე მომთაბარე ნოღაელი თათრების მოშორების აუცილებლობაც, და ამ მიზნით მათი ნაწილი გადაყვანილ იქნა на Молочныя воды, ხოლო მეორე ნაწილი კი მდინარე კუმაზე, სადაც შეერთებულ იქნა კიდეც თურქმენებთან.

დაბოლოს, კავკასიის ხაზზე სიმშვიდის უფრო მტკიცედ უზრუნველყოფისთვის, იმპერატრიცამ დაავალა გუდოვიჩს, რომ განსაკუთრებული ყურადღება მიექცია ყაბარდოელებისთვის. “უფროსობის არარსებობა, რომელიც ნერგავს უწესრიგობებს, წერდა იგი (Въ рескрипте Гудовичу отъ 28-го февраля 1792 г. Адх. Кабинета Его Императорскаго Величества. Св. 445), თავხედობასა და მტაცებლობას როგორც დიდ, ისე მცირე ყაბარდოშიც, არის მიზეზი იმისა, რომ ჩვენი ქვეშევრდომი ეს ხალხი ამ დრომდე ვერ იქნა მოქცეული იმპერიისთვის რაიმე სარგებლის მოსატანად, არამედ თავისი შფოთიანობით მხოლოდ შეშფოთებასა და საზრუნავებს გვმატებდა. მაგრამ, ჩვენ დარწმუნებული ვართ, რომ მისი მძვინვარე ზნე-ჩვეულებების მოთვინიერება შესაძლებელია, თუკი მივყვებით ჩვენი ცნობილი კაცთმოყვარეობისთვისა და თითოეულის სიკეთეზე ზრუნვისთვის დამახასიათებელ წესებს.

არა მხოლოდ იარაღის ძალით არის ჯეროვანი ხალხების დამარცხება, რომლებიც ცხვრობენ მიუდგომელ მთებში და მათში გააჩნიათ ჩვენი ჯარებისგან საიმედო თავშესაფრები, არამედ უფრო მეტად მართლმსაჯულებითა და სამართლიანობით არის საჭირო მათი ჩვენდამი ნდობის მოპოვება, სიმშვიდით (თვინიერებით) მათი ზნე-ჩვეულებების შერბილება, გულის მოგება და იმის სწავლება, რომ უფრო მეტი ურთიერთობები ჰქონდეთ რუსებთან, რისთვისაც საჭიროა: 1) ყველანაირად ეალერსებოდეთ და თქვენსკენ მოიზიდავდეთ ამ ხალხის საუკეთესო ადამიანებს; იმათ შესახებ კი, რომლებიც უფრო მეტად იჩენენ ჩვენდამი და ჩვენი იმპერიისადმი ერთგულებას, ნებას გაძლევთ თქვენ, რომ გვიკეთებდეთ წარდგენებს, რომელთა შედეგადაც არ დავაყოვნებთ მათ წყალობას ჩინებით, ფულითა და წარჩინების სხვა ჯილდოებით ჩვენი შეხედულების და მიხედვით; ხოლო ყველაზე უფრო მეტად კი ჩვენი მონარქიული გულუხვობა და წყალობა გადმოიღვრება იმათზე, რომლებიც ნებაყოფლობით მიიღებენ ქრისტიანულ სარწმუნოებას. და ასეთი გულუხვობანი კი, რა თქმა უნდა, სხვებისთვის გამამხნევებელი იქნება იმათ მისაბაძად, რომლებიც ჩვენდამი ერთგულებას გამოიჩენენ. 2) მტკიცედ ადევნეთ თვალყური, რათა არც ჩვენი ჯარებისგან, არც ხაზზე მოსახლე კაზაკებისგან არ იქნას მიყენებული ჩვენს ციხესიმაგრეებში მოსული მთიელებისთვის თუნდაც უმცირესი შევიწროვება და წყენა, უმკაცრესად გიდასტურებთ რა, რათა სამხედრო, საველე და გარნიზონთა უფროსები არ მიუშვებდნენ თავიანთ ხელქვეითებს არანაირ თვითნებობებზე ყაბარდოელთა და სხვა მთიელი ხალხების წინააღმდეგ, ცხენთა რემების გამორეკვით, მტაცებლობითა და ამის მსგავსი სახით, მისცემთ რა სამართალში და უსასტიკესად დასჯით ყველას, ვინც ამის საწინააღმდეგოდ მოიქცევა, როგორც დამნაშავეს, რომელიც თავისი საქციელით იძლევა საბაბს ჩვენ ქვეშევრდომთა სიმშვიდის დარღვევისთვის, და მათიც, ვისაც ჩვენს მიერ აქვთ დარწმუნებულობა და სიმშვიდე ბოძებული; ვინაიდან არ არის ეჭვი, რომ ჩვენი მხრიდან ასეთი მიშვება (попущенiе) თავს დაგვატეხდა ამ ველური ხალხებისგან შურისძიების გამო ქურდობასა და ძარცვას. 3) პირველ ხანებში ჩვენ სასარგებლოდ მივიჩნევთ მათ შორის საგვარეულოთა რიცხვის მიხედვით სასამართლოების დაარსებას, მფლობელთათვის შემდეგი სახელით ყაბარდოს ამა და ამ საგვარეულოს სასამართლო (кабардинскiй такого-то рода судъ), ხოლო უზდენებისთვის კი საგვარეულო სადამსჯელოები (родовые расправы), შევადგენთ რა ერთთაც და მეორეთაც თავად მათ მიერვე არჩეული საუკეთესო ადამიანებისგან, არ შევურევთ რა მათ არავის ჩვენი ოფიცრებისგან იმის მაგალითით, როგორც სარგებლით არის მოწყობილი ორენბურგში ყირგიზებს შორის სადამსჯელოები. ასეთ საგვარეულო სასამართლოებსა და სადამსჯელოებში არჩეული ადამიანებისთვის არ დავაყოვნებთ შესაფერისი ჯამაგირის განსაზღვრას თქვენგან სამაგალითო დებულების მიღების შემდეგ. ამ სარგებელზე ზევით მათ უნდა მიეცეთ პატივისცემაც, რათა შეეძლოთ თავიანთი გადაწყვეტილებებისადმი მორჩილების დამკვიდრება. არცთუ ზედმეტად მივიჩნევთ აგრეთვე უმაღლესი სასაზღვრო სასამართლოს დაარსებას მოზდოკში ან ეკატერინოგრადში, რომელშიც იქნებოდნენ ასევე მათი საგვარეულოებისგან არჩეული უპირველესი ადამიანები და იქ ჩამოსული ხალხთა დეპუტატები, ჩვენს მიერ განსაზღვრულ მოხელეებთან ერთად. ზოგადად ყაბარდოულ საგვარეულო სასამართლოებსა და სადამსჯელოებს შეუძლიათ მათი სადაო საქმეებისა და მცირე დანაშაულთა განსჯა მათი წეს-ჩვეულებების მიხედვით; მაგრამ მნიშვნელოვანი დანაშაულებანი, როგორიცაა ღალატი, მკვლელობა და ყაჩაღობა, განხილულ უნდა იქნას სასაზღვრო სასამართლოში ჩვენი კანონების მიხედვით და მისი მოსაზრების თანდართვით უნდა წარედგინოს გენერალ-გუბერნატორს. მაგრამ თუკი მოხდება, რომ საგვარეულო სასამართლოებსა და სადამსჯელოებში საქმის მქონენი მათი გარჩევით უკმაყოფილო იქნებიან, ასეთ შემთხვევაში მათ შეუძლიათ სამართალი ითხოვონ სასაზღვრო სასამართლოში, რომელიც ამიტომ ვალდებული იქნება რომ განიხილავდეს ასეთ საქმეებს და მოდავეთ აძლევდეს სამართლიან და გაუჭიანურებელ დაკმაყოფილებას. ამის შექმნას ვაკისრებთ თქვენს კეთილგონიერებასა და გამოცდილებას და მოვითხოვთ, რათა თქვენ, დაემყარებით რა ჩვენს მიერ მოხაზულ ამ ზოგად წესებს, ეცადოთ ამის საუკეთესო ხერხით მოქმედებაში მოყვანას მხოლოდ დარწმუნებით და არა სხვანაირად, თუ არა ყაბარდოელთა სურვილისა და კეთილი ნების მსგავსად, რისთვისაც გეძლევათ კიდეც თქვენ, რომ მაგ მხარის ადგილობრივი ცნობების, გარემოებათა და ამ ხალხების ადათ-წესების გათვალისწინებით გამოთქვათ დასაბუთებული ვარაუდი იმისა, თუ სად უნდა იქნას დაარსებული საგვარეულო სასამართლოები და სადამსჯელოები და უმაღლესი სასაზღვრო სასამართლო და როგორ იქნება უფრო მოსახერხებელი ამის აღსრულებისადმი შედგომა; ჩვენს მიმართ თქვენი მოხსენებების და მიხედვით არ დავაყოვნებთ შემდგომშიც ჩვენი დარიგებების მოცემას. წესრიგისა და დაქვემდებარებულობის მსგავსი დაწესებულებების მისაღებად ყველაზე უფრო უკეთესი და მოსახერხებელი დარწმუნებისა და წახალისებისთვის სიკეთედ მივიჩნევთ, რათა თქვენ ამ დაწესებულებებს აწყობდეთ და თქვენს შეგონებებს ახდენდეთ მათი თანამემამულის გენერალ-მაიორ გორიჩის ან სხვა ვინმეს მეშვეობით, ვისაც თქვენი შეხედულების და მიხედვით ამისი უნარი ექნება; და რათა მათი სარწმუნოებაც ამავე საგნისკენ მომართოთ, საჭირო იქნება მას დასახმარებლად მისცეთ რამდენიმე მოლა ჩვენი ყაზანელი თათრებიდან, რომელთაც ჩვენ დიდ და მცირე ყაბარდოში მეჩეთების მოწყობის ნებართვაზე უარს არ ვეტყოდით. მთიელ ხალხებზე უფრო ძლიერი შთაბეჭდილების მოსახდენად და ჩვენდამი მათი მომხრობის განსამტკიცებლად ხომ არ ჩათვლით საჭიროდ, რათა გარკვეული დროით თქვენთან გამოგზავნილ იქნას ორენბურგში მყოფი მუფტი, რომელიც სარგებლით იქნებოდა გამოყენებული მაგ მხარის სიმშვიდისა და ველურ ყირგიზულ (?) ხალხებს შორის ახალი წყობილების შემოღებისთვის. სხვა მხრივ, ზოგადად თქვენ გევალებათ, რომ ცდილობდეთ კავკასიის ყველა ხალხის ჩვენდამი მომხრობას, ჩვენი უზენაესი ტახტისადმი გარკვეული სახით მათ დამოკიდებულებაში მოყვანას, იმპერიისა და მათი საკუთარი სარგებლისადმი მათ შემობრუნებას და დარწმუნებით ავრცელებდეთ ჩვენს კეთილმოწყობასა და კანონებს, რომელთა მათთვის მისაცემადაც ჩვენ მზად გახლავართ მათი საკუთარი სიმშვიდის, სიწყნარისა და კეთილდღეობისთვის”.

ითხოვდა რა მასთან მუფტის გამოგზავნას, გუდოვიჩი გენერალ-მაიორ გორიჩს არ მიიჩნევდა ყაბარდოელებს შორის სიმშვიდის დასამკვიდრებლად უნარის მქონედ. მათ იგი არ უყვარდათ და მისდამი არანაირი ნდობა არ გააჩნდათ. თუმცა კი გორიჩი თავად ყაბარდოელი იყო, მაგრამ იგი არ ყოფილა მფლობელთა საგვარეულოდან, რომლებიც თავიანთი წარმოშობით ამაყობდნენ. “ამ ხალხის გამოსწორება, წერდა გუდოვიჩი, საჭიროა რბილად, და თანაც ზაფხულში, რათა მათ თვალსაწიერში იდგეს ჯარი” (Письмо Гудовича П. А. Зубову 24-го марта 1792 г.). შეგონებების, რჩევებისა და დარიგებების დახმარებით გუდოვიჩმა მოახერხა იმის მიღწევა, რომ ყაბარდოელები თავად ითხოვდნენ მათთან საგვარეულო სასამართლოებისა და სადამსჯელოების დაარსებას. 

1793 წლის 19 აპრილს უზენაესად იქნა დამტკიცებული საგვარეულო სასამართლოები მფლობელთათვის: ორი დიდ და ერთიც მცირე ყაბარდოში და სავარეულო სადამსჯელოები უზდენებისთვის: ორი დიდ ყაბარდოში და ერთიც მცირეში. სისხლის სამართლის საქმეებისთვის მოზდოკში დაარსებულ იქნა უმაღლესი სასაზღვრო სასამართლო მოზდოკის კომენდანტის თავმჯდომარეობით. ამ სასამართლოებს, გუდოვიჩის რამდენადმე აჩქარებული დასკვნით, ვითომდა დიდი გავლენა ჰქონდათ ყაბარდოელთა მკაცრი ზნე-ხასიათისა და ადათების შერბილებაზე და “მათში შემეცნებათა და (რუსული ხელისუფლებისადმი) მორჩილების დამკვიდრებაზე”. ის, რაც უწინ მიიღწეოდა იმ მხარეში ჩვენი ჯარების მნიშვნელოვანი რაზმის (отрядъ) შენახვით, ახლა საკმარისი იყო მცირე სამხედრო რაზმითაც (команда), “რომელიც მეტად იშვიათად იგზავნებოდა და მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში”.

ეს ყველაფერი მხოლოდ ნაწილობრივ იყო სამართლიანი; სინამდვილეში კი ყაბარდოელები მას შემდეგაც დიდხანს რჩებოდნენ ისეთივე მტაცებლებად, როგორებიც იყვნენ სასამართლოების დაარსებამდე. სხვანაირად არც შეიძლებოდა ყოფილიყო. სასამართლოების დაარსებასთან ერთად ყაბარდოელებმა იგრძნეს ყველაფერში თავიანთი თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის შევიწროვება (Съ учрежденiемъ судовъ кабардинцы почувствовали во всёмъ стесненiе своей вольности и независимости). მათ აეკრძალათ საზღვარგარეთ წასვლა უფროსობის ნებართვის გარეშე, მკვლელისთვის თავიანთი ნების მიხედვით სამაგიეროს გადახდა, ყონაღობისა და სტუმართმოყვარეობის წეს-ჩვეულებით დამნაშავეთა შეფარება, მხედრების (ჯიგიტების) შეკრება და მეზობელ ტომებში ან კავკასიის ხაზზე ძარცვა-თარეშის მოწყობა.

ამდენად მკვეთრმა შემობრუნებამ ყაბარდოელთა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აიძულა ისინი რომ ეზრუნათ დაკარგული დამოუკიდებლობის დაბრუნებისთვის, და მათ პორტასთან დაიწყეს დაცვის ძიება.

არ ჰქონდა რა ყაბარდოელთა საქმებში აშკარად ჩარევის შესაძლებლობა, თურქეთის მთავრობა მთელი ძალებით ცდილობდა მათში რუსეთისადმი არაკეთილგანწყობის მხარდაჭერასა და შენარჩუნებას. თურქები აღადგენდნენ ანაპის დანგრეულ სიმაგრეებს, სადაც მოელოდნენ ახალი ჯარების მოსვლას იმიერყუბანელთათვის ლაგამის ამოდების საბაბით, რომლებიც არ ემორჩილებოდნენ ანაპის ფასას. 1794 წლის თებერვალში დიდ ყაბარდოში დაჭერილ იქნა (былъ перехваченъ) სულთანის ფირმანი და მურად-გირეი-სულთანის წერილი, რომელიც საკუთარ თავს უწოდებდა ყველა იმიერყუბანელი ხალხის უფროსს, და ირწმუნებოდა, რომ სულთანმა მას დაავალა ყაბარდოელებზე მზრუნველობა. გზავნიდა რა სულთანის ფირმანს, მურად-გირეი სთხოვდა რომ ყურადღებით წაეკითხათ ის და მზად ყოფილიყვნენ ურჯულოთა წინააღმდეგ მოქმედებისთვის (Письмо Муратъ-Гирей-султана и фирманъ султана. Московск. Арх. Главн. Штаба, дела графа Салтыкова). სულთანი სელიმი სთხოვდა ყაბარდოელებს სცოდნოდათ, რომ “ჩვენს მიერ რუსეთთან დადებული მშვიდობა უფრო მეტ წილად გვჭირდებიდა ჩვენ ყაბარდოსა და ყირიმისთვის. ამრიგად, თუკი შეეცდებით თქვენ რომ გადახვიდეთ ყუბანს იქით, მაშინ რუსეთისგან თქვენი თავდასხნის თაობაზე ეჭვი არ უნდა გქონდეთ, იმიტომ რომ პორტა თქვენ არ მიგატოვებთ.

ხოლო რაც შეეხება იმას, რაც ჩვენსა და რუსეთს შორის ხდება, ამაზე გატყობინებთ, რუსეთის კარიდან ჩვენთან წარმოგზავნილი დესპანის მეშვეობით მოითხოვდა რუსეთი თავისი ქვეშევრდომებისთვის იერუსალიმში სათაყვანებლად ჩამოსვლის ნებართვას; მაგრამ ის წარმოგზავნილი რუსეთში თითქმის პასუხის გარეშე იქნა გაგზავნილი. ამიტომ, თუკი რუსეთს ძალა შესწევს, მაშინ ამაზე გაბრაზებული ჩვენს წინააღმდეგ მტრობით წამოსვლას არ დააყოვნებს, და ჩვენც ასევე განზრახული გვაქვს მასთან მტრობა. და როცა ასე მოხდება, მაშინ როგორც ყაბარდო, ისე ყირიმიც, რუსეთისგან თქვენი გამოხსნის აზრით, ჩვენგან მიტოვებული არ იქნებით. მანამდე კი ეცადეთ, რომ თქვენი ძალაუფლების ქვეშ მყოფებთან ერთად არ გადაიხაროთ რუსეთისკენ, არამედ გადადით მთებში და თქვენი განლაგებისა (განწყობისა) და მდგომარეობის თაობაზე ურთიერთობანი გქონდეთ ანაპის სერასკერ მურად-გირეი-სულთანთან, რომელსაც შეგიძლიათ უგზავნიდეთ თქვენგან, საჭიროებისდა მიხედვით, წარგზავნილებსაც, არ გექნებათ რა ამაში სულ მცირე ეჭვიც რუსეთისგან... იზრუნეთ მხოლოდ რათა იყოთ თქვენს მხარეში მცხოვრებ მაჰმადიანებთან თანხმობაში, და როგორი განზრახვა და განწყობა გექნებათ თქვენ ყველას საერთოდ, ამის შესახებ გამოგზავნეთ თქვენი საგანგებო წარმოგზავნილი თურქეთის კარზე წერილით მოხსენებისთვის. თქვენს სურვილში სავსებით დარწმუნებული იყავით და ახლა რუსეთისგან არაფრის არ უნდა გეშინოდეთ, იმიტომ რომ რუსეთთან ჩვენს სამშვიდობო დადგენილებაში ყველა მაჰმადიანისთვის, სადაც არ უნდა იმყოფებოდნენ ისინი, დათქმული გვაქვს წყენის მიყენებისა და დაჩაგვრის გარეშე ყოფნა.

ხოლო რაც შეეხება მაჰმადიანურ ჯარს, ის ისე სწავლობს საომარ მოქმედებებს, როგორც გერმანული ჯარი. თქვენ კი ეცადეთ რაც შეიძლება უფრო მეტად მიიღოთ ზომები მუსლიმანების რუსეთისგან დასახსნელად, რისთვისაც თქვენ ეს მოწერილობა ჩვენგან წარმოგზავნილი ჩოლოქ დერვიშის ხელით გეგზავნებათ”.

ამასთან ერთად, იმით შეწუხებულმა სულთანმა, რომ ტარკის შამხალი შემოვიდა რუსეთის ქვეშევრდომობაში, ხოლო დარუბანდის ხანი კი იმავე საკითხზე აწარმოებდა მოლაპარაკებებს, გამოგზავნა ფირმანი დაღესტანსა და სპარსეთში მფლობელების რუსეთთან კავშირისგან არიდების მიზნით.

“გიბრძანებთ რა ამ უზენაესი ჩემი ფირმანით, – წერდა იგი* (*დაღესტნელებს, აკუშის ყადისა /кадiю акушенскому/ და ალი-სულთან-ბეგს), – გიცხადებთ, რომ ახლა ზავი რუსეთთან დადებულია უფრო მეტად იმიტომ, რომ მაჰმადიანური აღმსარებლობის ხალხები არიან დაშლილნი და სხვადასხვა ადგილას გაფანტულნი, თუმცა კი ახლაც სხვა ხელმწიფეები რუსეთს ეომებიან და რუსეთში სიმშვიდე არ არის. მაგრამ ამ შემთხვევაში, რომ რუსეთს სხვებთან ომი აქვს, ბოროტად რომ ვიმოქმედოთ ჩვენ მის წინააღმდეგ, უჯერო და სამარცხვინო იქნებოდა, არამედ ვცდილობთ მხოლოდ იმისთვის, რათა მართლმორწმუნე ხალხები ყველანი თანხმობაში იყვნენ, რადგანაც ამის თაობაზე ჩემგან წერილები გაეგზავნათ მექაში, ინდოეთსა და დასავლეთის ქვეყნებში ხელმწიფეებს, რაზედაც, რა თქმა უნდა, მუსლიმანები თანახმანი იქნებიან. და ამაზე ზევით კი ჩვენი ჯარიც დახელოვნებულ ადამიანთაგან რაც შეიძლება სწავლობს და ეჩვევა სამხედრო ეკზერციციას (წვრთნებს – ი. ხ.), ხოლო ქალაქები კი ჩვენში მაგრდება, ამიტომ ეცადეთ რაც შესაძლებელია იყოთ ურთიერთშორის თანხმობაში და ხელი არ აიღოთ აქ ჩვენთან თქვენი წარმომადგენლების გამოგზავნასა და ყველა თქვენი საჭიროების შესახებ შეტყობინებებზე. მე კი ჩემის მხრივ რამდენადაც შესაძლებელია შევეცდები ყირიმის, ყაბარდოსა და სხვა მუსლიმანური ოლქებისა და სოფლების რუსეთისგან განთავისუფლებას, იმიტომ რომ ეს მე უკიდურესად მაშფოთებს.

ამაზე ზევით კი მომახსენებენ ყაბარდოელი ჰაჯიები, რომ ყაბარდოელებს ურთიერთშორის აქვთ უთანხმოებანი და ყაბარდოში დაარსებულია მმართველობა. ამაზე მათ აქ ეთქვათ, რომ ახალი სამმართველოების დაარსება მოხდა აუცილებლობის გამო; სხვები ამბობდნენ, რომ მმართველობა მათთან აუცილებლობის გამო არ არის შექმნილი და ამ კამათის დროს ჩემთან დაბრუნდა აქედან გაგზავნილი ჯაშუში ჩოლაქ დერვიში. მან აქ დაწვრილებით გამოგვიცხადა ყოველივეს შესახებ, როგორც ყაბარდოელთა, ისე დაღესტნელების თაობაზეც, რომ თავად ისინი ღალატით არიან რუსეთის ხელში ჩავარდნილი და ბევრია მათ შორის მაცდური და მძვინვარე ადამიანი, რომელთაგან მხოლოდ შამხალმა, მიეყიდა რა რუსეთს, დარუბანდიც კი დაიყოლია რუსეთისადმი ჩასაბარებლად და ამისთვის ყოველწლიურად არცთუ ცოტა ჯამაგირს ღებულობს რუსეთისგან. რისთვისაც გიბრძანებთ კიდეც თქვენ ფირმანით, რათა ეცადოთ ისეთი მაცდური და მძვინვარე ადამიანების მოსპობას, როგორიც შამხალია, ან კიდევ შამხალის ადგილზე აირჩიოთ სხვა უფრო ღირსეული მისი საგვარეულოდან. ხოლო თუ ვინმე არ მოიქცევა ამ ჩემი ფირმანის ძალის მიხედვით, ასეთი გაშორებული იქნება ცოლისგან და დარჩება ისე როგორც კანონის გარეშე მყოფი და ურჯულო.

ამაზე ზევით კი ეცადეთ თქვენ იმის შესახებაც, რომ ყაბარდოელებს რუსეთისგან არ მიადგეთ შევიწროვება, ხოლო თუკი თქვენი ძალები არ იქნება საკმარისი, მაშინ შეგიძლიათ თავს უშველოთ მთებში და მე მომახსენოთ ამის თაობაზე, ამიტომაც თავს არ დავანებებ მე თქვენზე მზურველობასა და თვენს დახმარებას, და მაშინ უკვე მშვიდობის დარღვევის მიზეზი მე კი არ ვიქნები, არამედ რუსეთი. სხვა მხრივ, როგორადაც ჩვეულებრივ გასაჩუქრებდით თქვენ სამსახურისა და ჩემი ბრძანებების აღსრულებისთვის ხაზინით (ფულებით), ახლაც თქვენგან აქ წარმოგზავნილთა მოვლინებისას დაჯილდოვების გამო ეჭვი ნუ გექნებათ. თუმცა კი, თუ რუსეთისგან წყენები არ მოგადგებათ, თქვენც მისი საწინააღმდეგო არაფერი აკეთოთ და ჩემი ეს ბრძანება რუსეთისგან საიდუმლოდ შეინახეთ; მუსლიმანებს კი შეეცადეთ რამდენადაც შესაძლებელია ეს შეატყობინოთ”.

სულთანი სთხოვდა ყაბარდოელებსა და დაღესტნის მფლობელებს, რომ ურთიერთობებში შესულიყვნენ ახტა-ხანთან* (*აღა-მაჰმად-ხანთან. ახტა ნიშნავს საჭურისს) და მზად ყოფილიყვნენ მოქმედებებისთვის. მართლაც, ამ ხანებში პორტა მზად იყო ესარგებლა რუსეთის პოლიტიკური მდგომარეობით და მასთან მშვიდობა გაეწყვიტა. პოლონეთის მეორე გაყოფამ აღაგზნო ბევრი დერჟავის უკმაყოფილება და განსაკუთრებით კი საფრანგეთისა, რომელიც ცდილობდა თურქეთის განწყობას რუსეთის წინააღმდეგ. იმპერატრიცა ეკატერინე II-მ დაავალა გუდოვიჩს, რომ განსაკუთრებით ედევნებინა თვალყური იმ ხალხებზე, რომლებიც ცხოვრობენ ყუბანის იქითა მხარეს, და გამორჩეულად კი ყაბარდოელებზე, მით უმეტეს, რომ მამთ შორის უკვე შესამჩნევი ხდებოდა გარკვეული მღელვარება. 1794 წლის თებერვალში დიდ ყაბარდოში წარმოიქმნა უწესრიგობები და საგვარეულო სასამართლოებისა და სადამსჯელოებისადმი დაუმორჩილებლობა, ასე რომ მოუხდათ ძალის გამოყენება. გენერალ-მაიორი საველიევი რაზმით ცხრა თვის განმავლობაში დადიოდა ყაბარდოში და წესრიგს ამყარებდა (Всеподд. рапортъ Гудовича 9-го декабря 1794 г. Московск. Арх. Глав. Штаба, дела графа Салтыкова). აღშფოთების მთავარი მოთავეები, პოდპოლკოვნიკი ატაჟუკო ხამურზინი, იზმაილ ატაჟუკინი და მისი ძმა პრემიერ-მაიორი ადილ-გირეი ატაჟუკინი, საცხოვრებლად გასახლებულ იქნენ ეკატერინოსლავში (Отношенiе гр. Зубова екатеринославскому губернатору 10-го января 1795 г. Московск. Арх. Главн. Штаба, дела графа Салтыкова).

წესრიგის დამყარების შემდეგ, ყველაზე უფრო დიდგვაროვანმა მფლობელებმა წერილობითი ხელშეკრულებით ვალად იკისრეს რომ არ შეევიწროვებინათ თავიანთი ძალაუფლების ქვეშ მყოფნი და მიეცათ მათთვის ანაზღაურება სამართლიან პრეტენზიებში. ამასთან ყველა წოდებამ დაადგინა, რომ თუკი მფლობელთაგან რომელიმე წავა მთებში, იგი დაკარგავს ყოველგვარ უფლებას მისი ძალაუფლების ქვეშ მყოფ ხალხზე, რომელიც გადავა კიდეც რუსეთის მთავრობის უშუალო მმართველობაში. 

ხედავდა რა, რომ ყაბარდოელები უძლურნი არიან რაიმენაირი წინააღმდეგობის გასაწევად, პორტა ინტრიგებს აბავდა სპარსეთში, რათა ერთობლივი ძალებით წინ აღდგომოდნენ რუსეთის პოლიტიკურ გეგმებს.

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

Monday, October 21, 2013

ნატალია ნაროჩნიცკაია: “რუსეთი სიცოცხლისუუნაროა ფასეულობების გარეშე”

  3 ოქრომბერს სრულიდ რუსეთის პატრიარქი ალექსი II დონის მონასტერში აღასრულებს გენერალ დენიკინისა და ფილოსოფოს ივანე ილინის ხელმეორედ დაკრძალვის წესს – ორივემ ანდერძად დატოვა, რომ რუსეთში დაემარხათ. ეს ხდება კულტურის რუსეთის ფონდის ინიციატივით. პროგრამაში «Вести. Подробности» სტუმრად არის – ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, სახელმწიფო სათათბიროს საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე ნატალია ალექსის ასული ნაროჩნიცკაია. 

– ნატალია ალექსის ასულო, რაშია ამ მოვლენის სულიერი არსი? 

– სულიერი არსი, ალბათ, იმაშია, რომ რუსი ადამიანები წყვეტენ ერთი-მეორის წინააღმდეგ დგომასა და ყვირილს: “ჯვარს აცუ ეგე, ჯვარს აცუ ეგე!” და ასეთ მდგომარეობაში – გახლეჩილობასა და თავისი წარსულის, აწმყოსა და მომავლის ვერც ერთ საკითხში თანხმობის მოძებნის უუნარობაში – მთელი დანარჩენი მსოფლიო გააგრძელებს ჩვენი ეროვნული ურწმუნოების, მოღალატეობისა და რაღაცნაირი უნაყოფობის ნაყოფთა მოწევას.

– ხომ არ ნიშნავს ეს, რომ გენერალი დენიკინი და ფილოსოფოსი ილინი, რომელთა მიმართაც უკანასკნელ ათწლეულებში იყო, რბილად რომ ვთქვათ, წინააღმდეგობრივი დამოკიდებულება, ახლა უკვე რუსეთის გმირთა ოფიციალურ პანთეონში არიან? 

– ივანე ილინი და ამავე დონის სასაფლაოზე უფრო ადრე გადმოსვენებული ივანე შმელიოვი იყვნენ ის მოაზროვნენი, რომლებიც თვით დასავლეთშიც კი უღმერთო და ათეისტური XX საუკუნის შუახანებში ისტორიულ პროცესსა და რუსეთის კატასტროფებს ატარებდნენ მართლმადიდებლური შეგნების პრიზმის გავლით. სწორედ ამიტომ ამ ფიგურებს არ აძლევდნენ ღირსეული ადგილის დაკავების საშუალებას. ახლა ეს სწორდება, იმიტომ რომ ერი ცდილობს ისტორიული ხანძრების ნაცრის ქვეშ მოძებნოს ის სულიერი საძირკველი, რომელმაც თავის დროზე მისცა რუს ხალხს მისი ისტორიული ცხოვრების აზრი და გაატარა იგი განსაკუთრებული განსაცდელების გავლით, შეუნარჩუნა რა სულიერი ღერძი, რომელიც აუცილებელი იყო გადარჩენისთვის თვით მონღოლური შემოსევის პერიოდშიც კი, როდესაც იყო სრული დაქუცმაცებულობა და მატერიალური გამოფიტვა. ამიტომ დღეს, შესაძლოა, მთავრდება არეულობისა და რუსეთისთვის ნამდვილი დღის წესრიგის, ნამდვილი ისტორიული პროცესის, მიზნებისა და ფასეულობათა, და არა მხოლოდ მატერიალური რესურსების შემცველი პროექტის გამომუშავების უუნარობის პერიოდი.

– ივანე ილინი გახლდათ მონარქიის მომხრე. როგორ ხარისხად არის დღეს მოთხოვნადი მისი მონარქისტული იდეები? 

– მართლმადიდებლური თვითმპყრობელობის შეფასებისას არ უნდა გვავიწყდებოდეს, რომ ეს იდეა რელიგიურია, და არა უბრალოდ სახელმწიფოებრივი. ეს არის ძალაუფლების როგორც მსახურების იდეა. და იმისთვის, რათა მართლმადიდებლურ თვითმპყრობელობას შეეძლოს არსებობა, საჭიროა ერთი, გეგონებოდათ, პატარა პირობა – ქრისტიანული ერთიანობის იდეალი მონარქშიცა და ხალხშიც. თანამედროვე პლურალისტურ საზოგადოებაში, რომლითაც ასე ამაყობენ ახლანდელი ლბერალები, სადაც არ არის ერთიანი სულიერი, ისტორიული ან ფილოსოფიური იდეალი, ალბათ, მართლმადიდებლური თვითმპყრობელობა ჯერჯერობით შესაძლოა იყოს ის ჯილდო, რომლის ჯერ დამსახურებაა საჭირო.

– თქვენ ასეთი ძალის დატანებით წარმოთქვამთ სიტყვას “ჯერჯერობით”. ეს ნამდვილად ჯერჯერობითაა? 

– მე ვთქვი, რომ ეს უნდა კიდევ დავიმსახუროთ.

– ანტონ დენიკინი. თეთრი მოძრაობის ეს ლიდერი როგორ ხარისხად შეიძლება იყოს მაგალითი დღევანდელი რუსი ოფიცრობისთვის? 

– ო, ანტონ დენიკინი ჩემთვის დიადი ფიგურაა. იცით რატომ? ადამიანი, რომელიც იდგა ბრძოლის ბასრ პირზე. მისი ხელები, ისევე, როგორც მათი ხელებიც, ვის წინააღმდეგაც იგი იბრძოდა, იდაყვებამდე სისხლშია. მაგრამ უეცრად, როდესაც დგება დიდი სამამულო ომი, იგი მიეკუთვნა ისეთ ადამიანებს, როგორიც რახმანინოვია. სიტყვამ მოიტანა და, აი ვისი გადმოსვენება იქნება კიდევ საჭირო, რა თქმა უნდა, თუკი ამაზე ღვთის ნებაა. ასეთი ადამიანებისთვის რუსეთი, ნებისმიერი სახისა, რჩებოდა სამშობლოდ, და მათთვის მისი შენარჩუნება მომავალი თაობებისთვის უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ვიდრე თავიანთ სიცოცხლეშივე საძულველი რეჟიმის კრახის ხილვა. მან უარი თქვა ეკურთხებინა ვლასოველები – აი ჭეშმარიტი ეროვნული თვითშეგნება, ჭეშმარიტი უნარი, რომ მწველი სახით შეიგრძნობდე შენს კუთვნილებას საკუთარი სამშობლოსა და სახელმწიფოს არა მხოლოდ დღევანდელი დღისადმი – ის შეიძლება იყოს ძალზედ ცოდვიანიცა და არასრულყოფილიც – არამედ ამ სახელმწიფოს მთელი მრავალსაუკუნოვანი ისტორიისა და მისი მომავლისადმიც. რუსი ოფიცრობისთვის, როდესაც ზოგჯერ მას უხდება ბრძოლა მაშინ, როცა მას ზურგში დასცინიან ყველა ჯურის პროფესიონალი ჰუმანისტები, ეს ძალზედ მნიშვნელოვანია. გავიხსენოთ პირველი ჩეჩნური კამპანია. არმიის ასეთი აბუჩად აგდების წარმოდგენა შეუძლებელია ნორმალური და ჯანსაღი ეროვნული სულის მქონე არც ერთ ქვეყანაში. ისინი კი იბრძოდნენ სამშობლოს ტერიტორიული მთლიანობისა და განუყოფელობისთვის (*), როგორ ცუდადაც არ უნდა ყოფილიყო ორგანიზებული ეს კამპანია. ასე რომ, რა თქმა უნდა, ანტონ დენიკინი უპირობოდ შეიძლება იყოს მაგალითი. მისთვის უბედურება შეემთხვა სამშობლოს, და არა სახელმწიფოს, როცა მტერი დაესხა თავზე. მას ასეთ ფრაზასაც მიაწერენ: “თუკი ბოლშევიკები შეძლებდნენ ჩემთვის წითელი არმიის გენერლის თანამდებობის მოცემას, მე მაშინ სეირს ვუჩვენებდი გერმანელბს”. მისგან ელოდებოდნენ ვლასოველთა კურთხევას. ვლასოველთათვის კი, პირიქით, სჯობდა არ ყოფილიყო არანაირი რუსეთი, ვიდრე ყოფილიყო ბოლშევიკური რუსეთი. ასე რომ, ვინ იყო მართალი? აი ახლა ჩვენთან უკვე აღარ არის ბოლშევიკური რუსეთი.

– დონის მონასტერში იქმნება ეროვნული შერიგების მემორიალი. ვინ შეიძლება იყოს კიდევ იქ გადმოსვენებული, რახმანინოვის გარდა, რომელიც თქვენ უკვე მოიხსენიეთ?

– ძნელი სათქმელია. ჯერ ერთი, ასეთ შემთხვევებში ყოველთვის გულდასმით უნდა ვიგებდეთ, თუ როგორი იყო გარდაცვლილის უკანასკნელი ნება. რატომ არის ჩემთვის რახმანინოვის ფიგურა ასევე ასეთი ნათელი? მისი ამერიკელი მეგობრების აღიარებით, იგი მოკვდა ნოსტალგიისგან. როდესაც დაიწყო ომი, მას არ შეეძლო ამის გადატანა. იგი გონების დაბნელებამდე აძლევდა კონცერტებს მთელ შეერთებულ შტატებში. იგი იყო მშვენიერი შემსრულებელი, სპეციალურად ხელიც კი გაიჭრა, რათა ცოტათი უფრო მეტი ოქტავა აეღო. მე, სიტყვამ მოიტანა და, მისი ნაწარმოებების დაკვრა არასოდეს არ შემეძლო – მე ძალზედ პატარა ხელი მაქვს – თუმცა კი კარგად ვუკრავდი ფორტეპიანოზე. მისთვის, ისევე როგორც დენიკინისთვისაც, ნათელი იყო, რომ ახლა მიდის ბრძოლა ხალხის ცხოვრებისთვის, მსოფლიო ისტორიაში მისი შენარჩუნებისთვის, და არა იმისთვის, თუ როგორაა მოწყობილი სახელმწიფო. იგი მოკვდა ისე, რომ კურსკის ბრძოლის შედეგსაც კი ვერ მოესწრო. ამიტომ ჩემთვის – მე ვიყავი მის საფლავზე, ეს დაახლოებით 100 მილზეა ნიუ-იორკიდან – ეს ძალზედ გულისშემძვრელი სურათია. იქ მართლმადიდებლური ჯვარია, ღობე გაკეთებულია ბუჩქნარის სახით. მე ვფიქრობ, რომ რახმანინოვი, რა თქმა უნდა, მოხარული იქნებოდა.

– სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ თქვა, რომ რუსი ემიგრანტების გადმოსვენების პროცესი და რუსულ საზღვარგარეთულ ეკლესიასთან მოლაპარაკებები – ეს რუსეთის ერთიანობის აღდგენის ერთი პროცესის ნაწილებია. ამრიგად, მისი აზრით, წაშლილ იქნება საზღვარი, რომელიც ჰყოფდა რუსეთს. თქვენ როგორ კომენტარს გაუკეთებდით პატრიარქის სიტყვებს რუსულ საზღვარგარეთულ ეკლესიასთან დაახლოების შესახებ, რომ ეს ერთიანი პროცესია? 

– ეს ძალზედ ზუსტი და ღრმა სიტყვებია. ჩაუფიქრდით: XX საუკუნემ გახლიჩა რუსული ისტორია. ბოლშევიკებს სურდათ იმ რუსეთის გაუქმება, ახალი მსოფლიოს აშენება. ამ პირველი ღალატისთვის სასჯელად მათ თავს დაატყდნენ კლასობრივი ძმები მტრულ სამხედრო ფორმაში. ზოგიერთი ბოლშევიკი ახლა ცდილობს რომ ხაზი გადაუსვას ყველაფერს, რაც იყო 1991 წლამდე. და ჩვენ ხელახლა განვიცდით ყველანაირ შესაძლო ცდუნებებს და სულ (ერთ ადგილზე) ვიტკეპნებით, ვიტკეპნებით, ვიტკეპნებით... მემკვიდრეობითობის ეს ისტორიული წყვეტა გადალახულ უნდა იქნას. ჩვენ უნდა ვატარებდეთ ჩვენი ისტორიის ტვირთს მთელი მისი აღმაფრენებით, დაცემებით, ცდუნებებით, შეცდომებით და ვტოვებდეთ ისტორიის გვერდებს და გადავფურცლავდეთ მათ ისე, რომ აბუჩად არ ვიგდებდეთ მამათა ცხოვრებას. აი ეს არის მნიშვნელოვანი.

– მაგრამ ყველა აღიარებს, რომ მომავალი დაკრძალვა – ეს არის წილი თანამედროვე რუსეთის სულიერ ცხოვრებაში. და როგორ მდგომარეობაში იმყოფება სწორედ ეს სულიერი ცხოვრება ჩვენს ქვეყანაში? 

– მატერია სულის გარეშე ვერ ჰქმნის ისტორიას – ეს ზუსტია. ჩვენ უწინდებურად დავრჩებით მხოლოდ უზარმაზარ ტერიტორიად სასარგებლო წიაღისეულით მიზნებისა და ფასეულობათა გარეშე, ეროვნული ინტერესების გარეშე, თუკი არ იქნება აღდგენილი სწორედ სულიერი მემკვიდრეობითობა. რუსეთი სიცოცხლისუუნაროა მიზნებისა და ფასეულობათა გარეშე, რომლებიც გადის მიწიერი ცხოვრების ფარგლებს გარეთ. რაც უფრო სწრაფად აღვადგენთ ჩვენ სულიერ მეკვიდრეობითობას ჩვენს წარსულთან, ჩვენს სარწმუნოებასთან, ჩვენს კულტურასთან, ჩვენ გავიგებთ, რომ ვცოცხლობთ, რათა ვჭამოთ, და ვჭამთ, რათა ვიცოცხლოთ, ხოლო ცხოვრება – ეს მარტო ჭამა და სმა არ არის. აი მხოლოდ მაშინ, მე მგონია, ჩვენ ისევ ვიქცევით დერჟავად, მაშინ იქნება უმალვე არა ხალხმოსახლეობა, არამედ ერი. ამისთვის ინტელიგენციამაც უნდა, უპირობოდ, მიატოვოს ის, რასაც ზუსტად ახასიათებდა პეტრე სტრუვე კრებულში «Из глубины»: “მიატოვოს თავისი განდგომილობა (გარეწრობა, отщепенство) სახელმწიფოს ინტერესებისგან და თავისი სამშობლოსგან”. მან აქცია ეს მთავარ საბრალდებო განაჩენად, ბრალი დასდო რა ინტელიგენციას რევოლუციაში როგორც მის სულიერ ნაშიერში.

ესაუბრებოდა დიმიტრი კისელიოვი 
«Вести-Подробности», 22.09.05
საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 29.09.05


მოსკოვში მიწას მიაბარეს გენერალ ანტონ დენიკინისა და ფილოსოფოს ივანე ილინის ნეშთი 

3 ოქტომბერს დღისით მოსკოვის დონის მონასტრის ნეკროპოლში შედგა თეთრგვარდიელი გენერლის ანტონ დენიკინისა და ცნობილი რუსი ფილოსოფოსის ივანე ილინის, აგრეთვე მათ მეუღლეთა ნეშთების დაკრძალვის ცერემონია. ა. დენიკინისა და ი. ილინის დასაფლავებაში მონაწილეობა მიიღო დაახლოებით ორნახევარ ათასმა რუსეთის მოქალაქემ.

დაკრძალვის წინ ჩატარებულ იქნა პანაშვიდი, რომელიც აღასრულა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ. რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წინამძღოლმა აკურთხა ქვა, რომელიც შემდეგში ჩადებულ იქნება სამლოცველოს საძირკველში დაკრძალვის ადგილას.

ალექსი II-ის სიტყვებით, დღევანდელი ღონისძიება – ეს არა მხოლოდ ორი ცნობილი რუსი ადამიანის გადმოსვენებაა, ეს ასევე იმის სიმბოლოცაა, რომ ძმათამკვლელი სამოქალაქო ომი დასრულდა. “იმყოფებოდნენ რა სამშობლოს ფარგლებს გარეთ, ისინი რჩებოდნენ პატრიოტებად, გულწრფელად თანაგანიცდიდნენ რა ყველაფერს, რაც ხდებოდა სამშობლოში. რუსეთის ტრაგედიამ ხელი ვერ შეუშალა მათ, რომ ჰყვარებოდათ თავიანთი ხალხი და სჯეროდათ მისი მომავლისა”, – განაცხადა ალექსი II-მ.

“დონის მონასტერი იქცევა იმ ადამიანთა რუსეთში დაბრუნების ადგილად, რომლებიც ტრაგიკულ გარემოებათა ძალით იძულებული იყვნენ თავიანთი სამშობლო დაეტოვებინათ”, – აღნიშნა თავის გამოსვლაში პატრიარქმა. “ჩვენ უნა შევიგნოთ, რომ ჩვენ გვაქვს ერთი ისტორია, ერთი სამშობლო და ერთი მომავალი, რომელსაც ჩვენ ერთად უნდა ვაშენებდეთ” – მოუწოდა რუსეთელებს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წინამძღოლმა.

ეროვნული თანხმობისა და შერიგების მემორიალი, რომლის შექმნაც იგეგმება დონის მონასტრის ტერიტორიაზე, ალექსი II-ის აზრით, უნდა იქცეს ყველა რუსეთელის შერიგებისა და გაერთიანების სიმბოლოდ.

დონის მონასტერში დაკრძალვის ცერემონიაზე ესწრებოდა ბევრი ცნობილი ადამიანი, მათ რიცხვში იური ლუჟკოვი, გიორგი პოლტავჩენკო, ნიკიტა მიხალკოვი, ნატალია ნაროჩნიცკაია. ბევრი მათგანი ლაპარაკობდა დღევანდელი მოვლენის მნიშვნელოვნების შესახებ.

პოპულარულმა რეჟისორმა ნიკიტა მიხალკოვმა, რომელიც ასევე ესწრებოდა ცერემონიას, განაცხადა, რომ შემდეგ მსგავს აქციად უნდა იქცეს ვლადიმირ ილიას ძე ლენინის დასაფლავება. მისი აზრით, ვ. ლენინის სხეულის დასაფლავება უნდა იყოს “წიგნიერი (грамотная), გააზრებული, მშვიდი აქცია, რომელიც წარმოადგენს ლენინის ნების აღსრულებას, რომელიც ითხოვდა მის დაკრძალვას ვოლკოვის სასაფლაოზე თავის დედასთან ერთად”. “ეს უნდა იქნას გაკეთებული ცივილიზებულად, ადამიანურად და წიგნიერად. და თუ ეს სწორად იქნება გაკეთებული, ვფიქრობ, რომ ყველა ადამიანი გაიგებს ამას”, – აღნიშნა ნ. მიხალკოვმა.

სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატი, ისტორიკოსი ნატალია ნაროჩნიცკაია თვლის, რომ ა. ი. დენიკინი ყოველთვის იყო რუსეთის ჭეშმარიტი პატრიოტი, მზად მყოფი ებრძოლა არა სახელმწიფოსთვის, არამედ სამშობლოსთვის. ლაპარაკობდა რა რუსეთის ისტორიისთვის გენერალ დენიკინის ფიგურის მნიშნელოვნების შესახებ, ნ. ა. ნაროჩნიცკაიამ აღნიშნა, რომ მას არაერთხელ მოუყვანია იგი მაგალითად თავის წიგნებსა და გამოსვლებში. როგორც ცნობილია, დენიკინმა უარი განაცხადა ნაცისტებთან თანამშრომლობასა და “ბოლშევიკურ” რუსეთზე ჰიტლერის ლაშქრობის კურთხევაზე, თქვა რა, რომ იგი იბრძოდა ბოლშევიკების წინააღმდეგ, მაგრამ არასოდეს რუს ხალხთან. 

ა. ი. დენიკინისა და ი. ა. ილინის ნეშთის სამშობლოში დაბრუნება მოხდა გენერლის ქალიშვილის მ. ა. დენიკინა-გრეისა და რუსი ფილოსოფოსის შთამომავალ-ანდერძის აღმსრულებელთა მიერ ნების გამოხატვის შესაბამისად, აგრეთვე რუსეთის მთავრობის განკარგულების შესაბამისადაც. ეს ინიციატივა მოწონებულ იქნა რუსეთის პრეზიდენტის ვ. ვ. პუტინის მიერ და მიიღო მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის უწმინდესი პატრიარქის ალექსი II ლოცვა-კურთხევა. მომავალი გადმოსვენებისთვის მომზადების უწყებათაშორისი კომისიის შემადგენლობაში შევიდნენ რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენლებიც.

სააგენტოების «Интерфакс», “REGNUM”, «Инфорос», СМИ «Вести-РТР», “Regions.Ru” მასალებისა და საკუთარი ინფორმაციის მიხედვით.

საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 04.10.05

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა 


მთარგმნელის კომენტარი 

(*) ძირითადად ვეთანხმებით ქ-ნ ნაროჩნიცკაიას მსჯელობას, მაგრამ თუკი ჩეჩნეთი რუსების სამშობლოა, მაშინ სადღაა თავად ჩეჩენთა სამშობლო? სამშობლო ხომ თავად წერილის ავტორის მიერ სხვა წერილებში უფრო მკაფიოდ გამოთქმული აზრის მიხედვით, ამა თუ იმ ხალხისთვის ღვთივბოძებული მიწა-წყალია. და ღვთივბოძებულზე ხელის აღმართვა ხომ თავად უფლის წინააღმდეგ მოქმედებას უნდა ნიშნავდეს? თვითონ ნატალია ნაროჩნიცკაია სხვა წერილებში ასევე ამბობს, რომ სამშობლოსგან განსხვავებით ცალკეული ერები ქმნიან სახელმწიფოებს, რომლებიც სცილდება მათი სამშობლოს ფარგლებს და იერთებენ სხვა ერებსა და ხალხებს მათი სახელმწიფოებით ანდა სამშობლოებით. ამ ერების მიერ შექმნილი სახელმწიფოები კი, როგორც ადამიანთა მონდომებითა და ძალისხმევით წარმოქმნილი ორგანიზმები, მეტ-ნაკლებად ცოდვიანია და ამითაც განსხვავდებიან ისინი ღვთივბოძებული სამშობლოსგან. სწორედ ასე უწერია ქ-ნ ნაროჩნიცკაიას თავის წერილებში. ასეთ შემთხვევაში მართლმადიდებელი სახელმწიფოწარმომქმნელი ერი, როგორც მართლმადიდებლური მოძღვრების მიხედვით ღვთივრჩეული და უფლის სიწმინდესთან სხებზე უფრო ახლოს მდგარი, განსაკუთრებით უნდა ცდილობდეს ისეთი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას, სხვა ერებისა და ხალხებისგან შემდგარ ამ სახელმწიფოში ისეთი ეროვნული, სოციალური და სხვა ურთიერთობების დამყარებას, რომლებიც ამ ერებსა და ხალხებს, ისევე როგორც თავად სახელმწიფოწარმომქმნელ ერს, შეუქმნიდა სამართლიან, მშვიდობიან, ღირსეულ და საპატივსაცემო მდგომარეობას. და მაშინ ალბათ არც ჩეჩნეთში წარმოიქმნებოდა, ანდა ასეთ დონემდე არ გამწვავდებოდა წინააღმდეგობანი, რომ სისხლიან კონფლიქტამდე მისულიყო საქმე და ვერც დასავლეთის მმართველი წრეები დაიწყებდნენ ხელების ფათურს მასში. ესეც ალბათ სერიოზულადაა საფიქრი და გასარკვევი. და უწინარეს ყოვლისა, თავად რუს მართლმადიდებელ ავტორთა მიერ.

ახლა რუსეთის ხელისუფლება ქართველებისთვის უფლის მიერ ბოძებულ სამშობლოს გვედავება. პირადად ჩვენთვის გასაგებია, და ამას 2008 წლის აგვისტოს სისხლიანი კონფლიქტის დღეებშივე და მის ცხელ კვალზეც ვწერდით (იხ. ბლოგზე და ჟურნალ “ქვაკუთხედში” ჩვენს მიერ გამოქვეყნებული წერილები “ზოგიერთი რამ ცხინვალის რეგიონში უკანასკნელი მოვლენების გამო” და “თანამედროვე რუსეთის სატკივარი მართლმადიდებელ ავტორთა თვალთახედვით და უკანასკნელი კონფლიქტი საქართველოსთან”) რომ მაშინ, როგორც სამხედრო საქმისა და სამხედრო ისტორიის გარკვეულწილად მცოდნე სპეციალისტისთვის ჩანს, საქართველოს ხელისუფლებამ აშშ ხელისუფლების ან მისი გავლენიანი წრეების დავალებით მოახდინა დაზვერვა ბრძოლით (разведка боем) იმის გასარკვევად, იომებდა თუ არა რუსეთი ამერიკელთა წაქეზებით მოქმედი მხარის წინააღმდეგ, თუ მათი შიშითა და რიდით ამას მდუმარედ “გადაყლაპავდა”. მაშინ, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, აშშ თეთრი სახლის ადმინისტრაციას შეეძლო დაეწყო უკვე ფიქრი და ზრუნვა გაცილებით უფრო ფართომასშტაბური ომის მზადებისთვის თავად რუსეთის დაპყრობისა და დაშლის მიზნით. და აი, ასეთ საქმეში, ასეთ ავანტიურაში ჩაერია საქართველოს არა მხოლოდ მაშინდელი ხელისუფლება, არამედ, მეტ-ნაკლებად, ჩვენში მოქმედი მთელი პროამერიკული სპექტრიც, ვინაიდან ხელისუფლების ყოყმანის შემთხვევაში ამერიკელები ალბათ მას ეტყოდნენ, რომ აი რამდენი პარტია ელოდება მათ გულმოწყალებასა და მხარდაჭერას ხელისუფლებაში მოსასვლელად, და ისინიც რომელიმე მათგანს დაუჭერდნენ მხარს და მას გააკეთებინებდნენ მომავალში ამ საქმეს. ჩვენ პირადად შიდა ქართლის ამ ნაწილისა და აფხაზეთის საქართველოსთვის წართმევას რუსეთის მხრიდან ვუყურებთ როგორც კონფისკაციას იმ დანაშაულის, იმ ბოროტმოქმედების გამო, რომელიც მაშინ აშშ-ის ინტერესებში ჩაიდინა საქართველოს ხელისუფლებამ მთელი პროამერიკული და პროდასავლური ქართული პოლიტიკური სპექტრის მეტ-ნაკლები აქტიური ან პასიური, ნებსით ან უნებლიე თანადგომითა და მხარდაჭერით.

ვთქვათ და რუსეთის ხელისუფლება მაშინ ამერიკელთა წინაშე შიშის გამო გაჩერებულიყო, ვთქვათ დაეთმო შიდა ქართლის ეს ნაწილი და აფხაზეთი, ვთქვათ საქართველოში მყარად ჩამჯდარიყვნენ ამერიკული სამხედრო, სადაზვერვო და ფსიქოლოგიური ოპერაციების მწარმოებელი სტრუქტურები და დაეწყოთ მუშაობა ჩრდილო-კავკასიაში რუსეთის საწინააღმდეგო განწყობების კიდევ უფრო მეტად და აქტიურად გაღვივებისთვის. ვთქვათ შემდეგ ამ ფონზე დაეწყოთ იქ დასავლურ სახელმწიფოთა ჯარების შეყვანა და საომარი მოქმედებები რუსეთის დასაპყრობად. ვთქვათ, როგორც წარსულშიც არაერთხელ მომხდარა, დიდი მსხვერპლის, ნგრევისა და უბედურებათა ფასად რუსებს მოეხერხებინათ მათი განდევნა საკუთარი მიწა-წყლიდან, და საბრძოლო მოქმედებები მათივე ზურგის რაიონებში, მათ შორის საქართველოშიც გადმოეტანათ. და განა ფიქრობენ ეს “ვაი ჭკუისაგან” ადამიანები, თუ რა იქნებოდა ეს თანამედროვე საჰაერო-სახმელეთო საბრძოლო მოქმედებები ამჟამად არსებული შეიარაღებითა და საბრძოლო მასალებით, როგორი დამანგრეველი და გამაუბედურებელი? ვთქვათ და ეს კოშმარებიც გადაეტანა ჩვენი ხალხის ნაწილს, რომელიც ცოცხალი დარჩებოდა, ვთქვათ და შემოსულიყვნენ ჩვენს დანგრეულ ქალაქებსა და სოფლებში გამარჯვებული რუსული ჯარები, განა კი ეს ჯარები ისეთივე იქნებოდნენ, როგორც 2008 წლის აგვისტოში? სულაც არა, არამედ იქნებოდნენ გადატანილ უბედურებათა, ბრძოლებში დაღუპული მეგობრებისა და ამხანაგების, დახოცილი, დასახიჩრებული და გაუპატიურებული ახლობელ-ნათესავებისა და საყვარელი ადამიანების გამო გასასტიკებულ და შურისძიების წყურვილით ანთებულ ადამიანთა მასები; და როგორი იქნება მათი შურისძიება? როგორი დაუნდობლობით, როგორი სისასტიკითა და როგორი მასშტაბებით?

სადღაც 2005 წელს ტელევიზიით აჩვენეს ამერიკული დოკუმენტური ფილმი ევროპაში მეორე მსოფლიო ომის ბოლო პერიოდის შესახებ. იქ ნათქვამი იყო შემდეგი სიტყვები, რომ როცა საბჭოთა ჯარები შევიდნენ გერმანიის ტერიტორიაზე, ისინი იქცეოდნენ ისე, როგორც თავის დროზე გერმანელები იქცეოდნენ რუსეთშიო. ბევრი იყო ქალების გაუპატიურების შემთხვევები, რის შედეგადაც გერმანელი ქალები მასობრივად იკლავდნენ თავსო. ჰყვებოდნენ ერთი მდინარისპირა სოფლის შესახებ, სადაც ყოველდღე ხედავდნენ მდინარის მიერ ჩამოტანილ ქალთა გვამებს. ერთერთმა ახალგაზრდა ქალმა, რომელიც ასევე საბჭოთა ჯარისკაცებისა და ოფიცრების მხრიდან სისტემატიურ გაუპატიურებათა მსხვერპლი იყო, რომელსაც მანამდე რამდენიმე ხნით ადრე ესესელებმა ომიდან დაბრუნებული ხეიბარი ქმარი სახალხოდ ჩამოუღრჩვეს ჰიტლერისა და ამ ომის არცთუ პატივისცემით მოხსენიების გამო, ასევე გადაწყვიტა, რომ მდინარეში დაეღრჩო თავი და თავის ორ პატარა გოგონასთან ერთად, ღამის პერანგში მდინარისკენ წავიდა. იქვე მახლობლად ბავშვების პაპა და ბებია ცხოვრობდნენ, მათ დაუძახეს გოგონებს და ისინიც მათკენ გაიქცნენ. ქალმა კი განაგრძო მდინარისკენ სვლა, შევიდა წყალში და თავი დაიღრჩო. შემდეგ აჩვენეს ინტერვიუ მაშინ გადარჩენილ იმ ერთერთ გოგონასთან, რომელიც უკვე ასაკში შესული ქალბატონი გახლდათ, და მან თქვა: რა თქმა უნდა, თავს მოიკლავდი, როცა დღეში ოცჯერ გაუპატიურებენო. ასეთი შეიქნა იმ ხანებში გერმანელი ქალებისა და მთლიანად გერმანული საზოგადოების ხვედრი, ხოლო თავი და თავი მიზეზი ამისა კი გახლდათ ამ ქვეყნის ხელისუფალთა მიერ ასეთი დიდი და სასტიკი ომის გაჩაღება, აგრეთვე გერმანელ ჯარისკაცთა და ოფიცერთა “საქმენი საგმირონი” საბჭოთა კავშირის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, ძირითადად ბელორუსი, უკრაინელი და რუსი ხალხების მიერ მათ ხელში გადატანილ საშინელებათა და უბედურებათა სამაგიეროდ შურისძიების სამართლიანი და კანონზომიერი სურვილი გამარჯვებული საბჭოთა ჯარების მხრიდან.

ახლა კი ჩვენი ხელისუფალნი მონაწილეობენ, დაწყებული ჯერ კიდევ ე. შევარდნაძიდან, აშშ მმართველი წრეების მიერ რუსეთის წინააღმდეგ ომის მზადებაში, რაშიც განსაკუთრებით აქტიურობდა სწორედ მ. სააკაშვილის თანამოაზრე გუნდი, და დღესაც არ ეშვება ამ საქმეს. მაგრამ, თუკი ასეთ უბედურებაში გავეხვევით, მაშინ ალბათ მთელ საქრთველოში დატრიალდება ის უბედურებანი, რაც გასულ წლებში გადაიტანეს ჯერ აფხაზეთის, ხოლო შემდეგ კი შიდა ქართლის მცხოვრებლებმა. და ამაზე საჭიროა დაფიქრება, ხოლო შემდეგ კი რეალურად ზრუნვა იმისთვის, რათა ასეთი რამ არ მოხდეს, ასეთი უბედურება არც რუსეთს დაატყდეს თავზე და შემდეგ კი არც ჩვენ შემოგვიბრუნდეს. ხოლო თუ ამერიკელებსა და სხვა დასავლელებს რუსეთის ნავთობი, გაზი და სხვა წიაღისეული სჭიდებათ, ისინი მათ შეძენაზე სჯობს რომ ფიქრობდნენ და ზრუნავდნენ, და არა ომითა და უბედურებით წართმევაზე. იმავე 2005 წლის მახლობლობაში ჩვენს ტელევიზიაში გასულ გადაცემებში უფრო რუსეთთან ურთიერთობათა ნორმალიზაციის მომხრე რესპონდენტები ლაპარაკობდნენ, რომ თუკი საქართველო გააგრძელებდა ნატო-ში გაწევრიანებისკენ მიმავალი გზით სიარულს, მაშინ იგი აუცილებლად დაიშლებოდა. ამ ადამიანებს, სახელდობრ კი, ალექსანდრე ჭაჭიას, ირინა სარიშვილსა და სხვებს, ალბათ ექნებოდათ გარკვეული ცოდნა და ინფორმაცია ასეთი შესაძლო პერსპექტივის თაობაზე, ხოლო ვინაიდან ჩვენ ეს ინფორმაცია არ გაგვაჩნდა, ამიტომ შევეცადეთ სამხედრო საქმეში, ღვთის წყალობით, წლების მანძილზე დაგროვილი ცოდნისა და გამოცდილების საფუძველზე გაგვერკვია ამ განცხადებათა საფუძვლიანობა.

საყოველთაოდაა ცნობილი, რომ 2001 წლის 11 სექტემბრის შემდეგ დაიწყო აშშ-ისა და რუსეთის ფედერაციის მმართველი წრეების დაახლოება და თანამშრომლობა საერთაშორისო ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის საქმეში. ხშირი იყო ამ ორი სახელმწიფოს პრეზიდენტთა შეხვედრები და მოლაპარაკებანი სხვადასხვა საკითხებზე. აქვე წამოიჭრებოდა ალბათ საკითხი საქართველოს შესახებაც. სახელდობრ, რუსეთის პრეზიდენტს შეეძლო ეკითხა თავისი ამერიკელი კოლეგისთვის, თუ რატომ მოიწევს ასე მისი ქვეყანა რუსეთის საზღვრებისკენ? ომი უნდათ რუსეთთან, მისი დაპყრობა და დაშლა უნდათ? ალბათ, გინდაც ნდომებოდათ აშშ-ის მმართველ წრეებს ყოველივე ეს, ბუში პუტინს ეტყოდა, რომ მის ქვეყანას ასეთი სურვილები და გეგმები არ გააჩნია, არამედ ქართველებს მოსწონთ დასავლური ფასეულობები, უნდათ მათი თანამონაწილენი გახდნენ და ამიტომ ჩვენ მათთვის ხელის კვრა არ გვინდაო. კეთილი და პატიოსანი, მაგრამ აფხაზებს და ოსებს კი რუსეთთან ყოფნა ურჩევნიათ, შეეძლო ეპასუხა პუტინს, თანაც დიდ სახელმწიფოთა სამხედრო ინტერესების დაპირისპირებაში, ომისა და მშვიდობის საკითხებში ხომ მცირე სახელმწიფოთა და ხალხების ინტერესები მეორეხარისხოვანი ხდება, და ეს კანონზომიერიცაა. მაშინ რუსეთის პრეზიდენტს შეეძლო დაესვა საკითხი, რომ თუკი მომავალში საქართველოს ძირითად ტერიტორიაზე უნდა ყოფილიყო, ამა თუ იმ ფორმით, უზრუნველყოფილი აშშ-ის სამხედრო ყოფნა, აგრეთვე მისი სადაზვერვო და პროპაგანდის ორგანოებისა, მაშინ რუსეთს აუცილებლად სჭირდებოდა ეს ორი პლაცდარმი კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთით, ანუ აფხაზეთი და ცხინვალის რეგიონი, რომლებიც პირდაპირი სახმელეთო გზით უკავშირდებიან თავად რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიას. თუკი ამერიკა ომის გაჩაღებას არ აპირებდა რუსეთის წინააღმდეგ, მაშინ ეს ორი პლაცდარმი რომელ მხარეზე იქნებოდა, ამას მათ შორის ომისა და მშვიდობის საქმეში დიდი მნიშვნელობა ვერ ექნებოდა, ხოლო თუ აშშ მაინც ფიქრობდა ომს რუსეთის წინააღმდეგ, მაშინ ამ ომს რუსები მიიღებდნენ არა, მაგალითად, დონის როსტოვთან, არამედ უკვე საქართველოში, რათა ეს უბედურება თავიანთი ქვეყნისგან შეძლებისდაგვარად აერიდებინათ. და ეს კანონზომიერიცაა, თუკი საქართველოს ხელისუფალნი ებმებიან მათი უშულო მეზობლის, რუსეთის მიმართ ასეთ დიდ ომში, მაშინ მათ დაე საკუთარ თავზე თავად იწვნიონ ყოველივე ის, რასაც სხვებს უმზადებენ. შესაძლოა პუტინსა და ბუშს შორის ჯერ კიდევ 2005 წელს, ან ცოტათი უფრო ადრეც უკვე შედგა ასეთი შეთანხმება, ხოლო თუ რამდენად იქნებოდა ის რეალიზებული, ეს უკვე საქართველოს ხელისუფლებასა და საზოგადოების პოლიტიკურად აქტიურ ნაწილზე იყო დამოკიდებული. 2008 წელს შედეგები უკვე ვნახეთ და დღესაც ვუყურებთ მათ. I და II მსოფლიო ომების წინ ბელგიას, ნიდერლანდებსა და ნორვეგიას სახელმწიფო ნეიტრალიტეტი ჰქონდათ საყოველთაოდ გამოცხადებული, ხოლო ბრიტანეთს, საფრანგეთსა და გერმანიას კი თანხმობა ჰქონდათ გაცხადებული მათ ნეიტრალიტეტსა და მათი ტერიტორიის ხელშეუხებლობაზე. მაგრამ როცა დაიწყო რეალური საომარი მოქმედებები დასავლური ცივილიზაციის ამ ბურჯებისთვის როგორც თავიანთ მცირე თანამოძმეთა სურვილი, რომ ომის გარეთ დარჩენილიოყვნენ, ისე თავად მათივე მიცემული სიტყვაცა და პირობაც, უფრო მეორეხარისხოვანი აღმოჩნდა თავად მათ სამხედრო ინტერესებთან შედარებით. – “ა ლა გერ ქომ ა ლა გერ” – “ომში როგორც ომში”, ან “სე ლა გერ” – “ასეთია ომი” – როგორც ამბობენ ფრანგები; ან კიდევ: “მაგრამ მტერს მტრულად მოექეც, თავად უფალმა ბრძანაო, ის სჯობს რაც მალე ვეცდებით გულში გავურჭოთ დანაო” – როგორც უწერია ვაჟა ფშაველას. ახლა ეს დანა ჩვენს ქვეყანას აქვს გულში გარჭობილი ამ ჩვენს “ვაიჭკუისაგან მოღვაწეთა” გამოისობით და “სე ლა ვი” - “ასეთია ცხოვრება”.

ამ ბოლო ხანებში ვლადიმირ პუტინმა საჯაროდ განაცხადა, რომ მან ჯერ კიდევ 2006 გასცა განკარგულება, რომ რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბს მოემზადებინა საქართველოს ჯარებთან სავარაუდო ომის გეგმები. და ეს განცხადება დაუყოვნებლივ აიტაცეს საქართველოში განსაკუთრებით სააკაშვილის მომხრეებმა და სხვებმაც, რუსეთის აგრესიულობაზე კიდევ ერთხელ ხაზის გასასმელად. რა თქმა უნდა, ეს არ არის კარგი და სასიამოვნო, მაგრამ ერთი რუსული ანდაზა ამბობს “ჯოხს ორი ბოლო აქვსო” – და ესეც უნდა ჩავთვალოთ ანგარიშში. საქმე იმაშია, რომ გასულ წლებში საქართველოში თავისი ანტირუსეთული განწყობებით ცნობილი აშშ სენატორის მაკკეინის სტუმრობისას, საქართველოს, ასე ვთქვათ, პრეზიდენტმა მ. სააკაშვილმა, საჯაროდ განაცხადა, რომ, იყო დრო, როცა მე, ზ. ჟვანია, მ. მაჭავარიანი და გ. ბარამიძე, ევრაზიის რუკებითა და კავკასიის რუკებით დავდიოდით ამერიკის კონგრესის დერეფნებში და ბევრი სენატორი და კონგრესმენი უბრალოდ თავის კაბინეტშიც კი არ გვიშვებდა, რომ მათთან გველაპარაკაო. ხოლო ის ადამიანი, ვისი კაბინეტის კარიც ჩვენთვის მუდამ ღია იყო, გახლავთ სენატორი მაკკეინიო. მაგრამ, სხვა ამერიკელი კანონმდებლები რაღატომ არიდებნენ თავს ამ ქართველ “რეფორმატორებთან” შეხვედრას, თუკი ისინი ორმხრივად სასარგებლო და ხელსაყრელ ეკონომიკურ პროექტებზე აპირებდნენ ლაპარაკს. ალბათ სინამდვილეში სულაც არ იყო ასე საქმე და ეს უკანასკნელნი სულაც არ ცდილობდნენ მშვიდობიანი და მომგებიანი პროექტების წარდგენას, არამედ ისევ და ისევ ომისთვის აქეზებდნენ ამერიკელ პარლამენტარებს რუსეთის წინააღმდეგ. ალბათ სწორედ ასეთი “საქმეების” გამო არიდებდნენ მათ თავს ამერიკელი სენატორები და კონგრესმენები. და განა ამის თაობაზე არ მიდიოდა ინფორმაცია კრემლში? განა იქ კი არ იცოდნენ საქართველოს ამ “ხელისუფალთა” ასეთი საქმიანობის შესახებ? და ეს, მ. სააკაშვილის განცხადებით, ხდებოდა ზ. ჟვანიას სიცოცხლეში, ანუ 2003-2004 წლებში. მაშინ რა არის გასაკვირი იმაში, რომ რუსეთის ხელისუფლებას საქართველოს წინააღმდეგ სავარაუდო ომისთვის 2006 წლიდან თადარიგი დაეჭირა?

მაგრამ წინააღმდეგობანი და დაპირისპირებანი რუსულ-ქართულ ურთიერთობებში 2000-იან წლებში არ დაწყებულა და მათ უფრო ძველი ისტორია გააჩნიათ. ამჯერად გვინდა შევჩერდეთ ამ წინააღმდეგობებზე 1990-იანი წლებიდან. მანამდე ვიტყვით, რომ როდესაც საქართველოს პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიასთან მოსალაპარაკბლად იყო ჩამოსული აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტი რ. ნიქსონი, ის სულაც არ ყოფილა რუსების მიერ გამოგზავნილი ემისარი და სულაც არ მოქმედებდა რუსეთის ხელისუფლების ინტერესებში, არამედ თავისი საკუთარი, ამერიკული ხელისუფლებისა, უფრო სწორად, იმ საერთაშორისო ფინანსური და პოლიტიკური გავლენიანი წრეებისა, რომელთა “ყოჩსაც” მსოფლიო პოლიტიკაში წარმოადგენს აშშ და მისი ხელისუფლება. სწორედ ამ ვიზიტის შემდეგ განაცხადა აშშ პრეზიდენტმა ზ. გამსახურდიაზე, რომ “დინების საწინააღმდეგოდ მიდისო”, რასაც შემდეგ მოჰყვა საქართველოში ხელისუფლების დამხობა, რისი მხარდამჭერიც, მაშინ, სამწუხაროდ, პირადად ჩვენც ვიყავით, ძირითადად ჩვენი მაშინდელი პროდასავლური და პროამერიკული განწყობის გამო. მაშინ სულ რაღაც 7-8 თვის დაწყებული გვქონდა აშშ შეიარაღებული ძალების შესწავლა, და როცა რუსთაველის გამზირზე სროლები დაიწყო, იმ დღეებში ვთარგმნიდით წერილს ამერიკული არმიის თვითმავალი არტილერიის, 155-მმ და 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების, შესახებ. სწორედ ასეთი პროდასავლური განწყობით იმ დეკემბრის ბოლოსა და იანვრის დასწყისში უფრო მეტად რუსთაველის თეატრის მოპირდაპირე მხარეს ვიდექით, რათა იქიდან მხარი დაგვეჭირა . . . . . . . ეჰ, რაღა უნდა ვთქვათ. მხოლოდ პატიება ვთხოვოთ ჩვენს ხალხს, რომ გვეგონა ქვეყნის სამსახურში ვიყავით და ამ კარიერისტებისთვისა და მათი “გამქაჩავი” უცხო ძალებისთვის კი გაგვიკეთებია საქმე. აშკარად არა მტრული, მაგრამ ცხვრის ტყავში გახვეული, ვითომდა მეგობრული ძალებისთვის, რომლებიც, სახარების მიხედვით, აშკარა მტრებზე უფრო უარესნი არიან. 

შემდეგ კი მოვიდა ე. შევარდნაძე, მსოფლიო პოლიტიკის საკითხებში გარკვეული და მათში მნიშვნელოვნად მონაწილე ხელმძღვანელი, რამაც ჩვენს პროდასავლურ და პროამერიკულ განწყობებს ახალი იმედები მოუტანა, ისევ ქვეყნის სასიკეთოდ, როგორც ეს მაშინ გვსურდა და გვეიმედებოდა. მაგრამ ყველაფერი სხვანაირად მოხდა... რაც შეეხება რუსეთს, ამ სახელმწიფოს მმართველ წრეებს მათ მიერ აღიარებული დამოუკიდებელი საქართველოს მიმართ მაშინ ჰქონდათ ერთერთი მთავარი მოთხოვნა, რომ ჩვენს ქვეყანას მხარი არ დაეჭირა ნატო-ს აღმოსავლეთისკენ გაფართოებისთვის, რაც რუსებს თავიანთთვის საფრთხის შემცველად მიაჩნდათ. მაგრამ შევარდნაძის ხელისუფლებამ იმთავითვე არ იღო ყურად რუსეთის ეს მთავარი საგარეოპოლიტიკური მოთხოვნა. საქართველოში მაშინ ბევრი, და პირადად ჩვენც, მხარს ვუჭერდით ჩრდილოატლანტიკური კავშირის აღმოსავლეთისკენ გაფართოების პოლიტიკას, მაგრამ ჩვენ ვიყავით ჩვენ, ხელისუფალთ კი უფრო მეტი დაფიქრება, სინდისი და გონიერება მოეთხოვებოდათ. ამჟამადაც რუსები ჩვენგან მოითხოვენ პრაქტიკულად იგივეს, მხოლოდ ახალ ვითრებაში, როდესაც ნატო აღმოსავლეთისკენ უკვე გაფართოვდა, ისინი მოიხოვენ, რომ თავად საქართველო, რუსეთის ფედერაციის უშუალო მეზობელი სახელმწიფო არ შევიდეს ნატო-ში, არამედ 2008 წლის აგვისტოს სამწუხარო და სამარცხვინო მოვლენებამდე, ისინი საქართველოს ნეიტრალიტეტზეც კი თანახმა იყვნენ, არათუ უშუალოდ რუსეთის გეოპოლიტიკურ ორბიტაში ჩვენს ჩართვაზე. იმ ხანებში ასეთი გზავნილები მოდიოდა რუსეთის ხელისუფლების ცალკეულ წარმომადგენელთაგან, იმასაც კი გვპირდებოდნენ, რომ ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის საკითხშიც უფრო ქმედითად დაგვეხმარებოდნენ. მაშინ ქართული ტელეარხებით გასულ გადაცემებში ჟურნალესტები ეკითხებოდნენ ამის თაობაზე საქართველოს ხელისუფალთ და, ასევე, ქართული საზოგადოების პოლიტიკურად აქტიური ნაწილის წარმომადგენლებს, რაზედაც იყო ერთი ტრაფარეტული პასუხი: ჩვენთვის მთავარია დასავლურ სტრუქტურებში – ნატო-სა და ევროკავშირში გაწევრიანებაო. ანუ თავად ეს ქართველი “ვაიჭკუისაგან” ადამიანები აცხადებდნენ ყველას დასანახად და გასაგონად, რომ საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა ჩვენთვის მეორეხარისხოვანია დასავლურ სტრუქტურებში გაწევრიანებასთან შედარებითო, ახლა კი ერთი “მოთქმა-გოდება” აქვთ ატეხილი იმ მათთვის მეორეხარისხოვანი ტერიტორიების დაკარგვის გამო. თუმცა კი ეს მათთვის იყო მაშინ მეორეხარისხოვანი, და ასეა ალბათ ახლაც, მაგრამ იმავე ევროატლანტიკური წრეებისთვის კი, რომლებსაც ასე ადვილად არ აუღიათ ხელი რუსეთთან მომავალი ომის მზადებაზე, ეს ორი პატარა პლაცდარმი კავკასიონის ქედის სამხრეთით სულაც არ გახლავთ მეორეხარისხოვანი, ვინაიდან მათი ხელში ჩაგდებით ისინი უკვე შეძლებენ რეალურ ზრუნვას იმისთვისაც, რომ ჩრდილოკავკასია თანდათანობით რუსეთს ჩამოაშორონ და ის ომი დაიწყონ უკვე მოსკოვთან გაცილებით უფრო ახლოს მდებარე და თანაც დაბლობი და გაშლილი რელიეფის პირობებში, სადაც მაქსიმალურად ხელსაყრელი პირობებია ჯავშანსატანკო და მექანიზებული ჯარების მოქმედებებისთვის. აი რატომ “უჭერს მხარს” დასავლეთი საქართველოს თავისი ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის აღდგენაში იმ დროს, რიდესაც ჩვენს ქვეყანას ეს სუვერენიტეტი კარგა ხანია დაკარგული აქვს თბილისშივე, სადაც სახელისუფლებო სტრუქტურებში სხედან დასავლეთის მარიონეტები და თავიანთი “ბოსების” მითითებების შესაბამისად მიჰყავთ საქართველოს საზოგადოებრივ-პოლიტიკური, სამეურნეო-ეკონომიკური, დემოგრაფიული, ეკოლოგიური, რელიგიური ცხოვრება და სხვა.

ასეთია პირადად ჩვენი შეხედულება საქართველოს დღევანდელ მდგომარეობასა და რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობებზე, საიდანაც ჩანს, რომ ჩვენც, ქართველობაც, ძალიან ბევრს ვაშავებთ რუსეთთან მიმართებაში. მაგრამ აქ არის ერთი მეტად მნიშვნელოვანი საკითხი. თავად ნატალია ნაროჩნიცკაია აღნიშნავს ხოლმე თავის წერილებში, რომ სამშობლო თითოეული ერისთვის უფლის მიერაა ნაწყალობევი, ბოძებული, სახელმწიფო კი ის წარმონაქმნია, რომელსა ესა თუ ის ერი თავისი მეცადინეობით აშენებს და ამ პროცესში მასში შემოიკრებს სხვა ერებისა და ხალხების მიწა-წყალსაც, სამშობლოებსაც, რომელთაც ვეღარ შეძლეს ისტორიის გზაზე დამოუკიდებლად სიარული და, ამა თუ იმ ფორმით, უარი თქვეს საკუთარი სუვერენიტეტის რაღაც ნაწილზე და სხვა უფრო ძლიერ სახელმწიფოს შეაფრეს თავი. ამიტომ სახელმწიფო, როგორი დიდიც არ უნდა იყოს იგი, მაინც გარკვეულწულად ცოდვიანია, ცოდვილობის შემცველია, რასაც ვერ ვიტყვით ღვთივბოძებული სამშობლოს შესახებ. და როდესაც დღეს, ათეისტური მმართველობის ათწლეულების შემდეგ მართლმადიდებლობისკენ, ჭეშმარიტი ქრისტიანობისკენ შემობრუნებული რუსეთი, საითკენ სვლას ქართველებიც ვცდილობთ, დასავლეთის სამსახურში ჩამდგარი, საკუთარი ქვეყნისა და ხალხის ინტერესებისთვის ზურგის შემაქცეველი ამ ერთი მუჭა გლობალისტების დანაშაულებათა გამო მთელი ქართველობისთვის რომ ცდილობს ღვთივბოძებული საშობლოს ერთი ნაწილის – შიდა ქართლის წართმევას, განა დარწმუნებულია რომ სწორად იქცევა? განა დარწმუნებულია იმაში, რომ მთელი ქართველობა იმსახურებს თავისი საქციელის გამო ასეთ სასჯელს? განა დარწმუნებულია იმაში, რომ თავად მასვე არ მიეზღვება უფლისგან ისეთი სასჯელი, რასაც დღესდღეობით ჩვენ გვატეხს თავზე? არადა ქრისტიანი უნდა ფიქრობდეს ამაზე და მუდამ უნდა ახსოვდეს, რომ ამ ქვეყნად ყოველ დღე უფლის წინაშე დადის და მუდმივად მისი თვალთახედვის არეში იმყოფება. რომ უფლისთვის ყველანი საყვარელი შვილები ვართ და ერთმანეთის მიმართ მზაკვრობით, ვერაგობით, უგულისხმობითა და მოძალადეობით უწინარეს ყოვლისა უფალს ვტკენთ გულს, მას ვაცვამთ ჯვარზე და მისგანვე ვღებულობთ სამართლიან სასჯელს. რასაც ვთესთ, იმასვე ვიმკით. უფრო მეტიც, თუ ქარს დავთსავთ, ქარიშხალს მოვიმკით. და რად გვინდა ასეთი უბედურებებისა და განსაცდელების გადატანა იმისთვის, რათა მართლაც საქმით შევიქნათ ჭეშმარიტი ქრისტიანები, და არა მხოლოდ სიტყვითა და თავის მოწონებით? აი კითხვა, რომელსაც უნდა გასცეს პასუხი ყველა ქრისტიანმა, და მათ შორის რუსებმაც, ისევე როგორც ჩვენც, ქართველებმაც.

Wednesday, October 9, 2013

ნატალია ნაროჩნიცკაია: “ცოდვაა არ ვიმუშაოთ ჩეხური საზოგადოების იმ ნაწილთან, რომელიც პოზიტიურად არის განწყობილი რუსეთთან მიმართებაში”

ნატალია ალექსის ასულო, გვიამბეთ, გეთაყვა, თქვენი მგზავრობის შესახებ კონფერენციაზე პრაღაში. რამდენადაც ჩემთვისაა ცნობილი, ეს გახლდათ საკმარისად არაორდინალური მოვლენა აღმოსავლეთ ევროპის კულტურულ და სამეცნიერო ცხოვრებაში. 

თქვენ მართალი ბრძანდებით. ის, რომ ეს მოხდა პრაღაში, სადაც ჩვენ მანამდე გვეჩვენებოდა, რომ უკანასკნელ ხანებში ხდება მხოლოდ რუსოფობიის დაჭირხვნა და 180 გრადუსით იცვლება ჩვენი საერთო წარსულის, ჩვენი საერთო ისტორიის, თვით ჰიტლერული აგრესიის წინააღმდეგ ჩვენი საერთო ბრძოლის შეფასებებიც კი, ძალზედ ბევრი რამის მაჩვენებელია. უწინარეს ყოვლისა, მინდოდა მადლობა გადამეხადა ჩვენი საელჩოსთვის, რომელმაც შეამჩნია ეს პოზიტიური ტენდენციები სხვა აღმოსავლეთევროპულ სახელმწიფოებში, მაგალითად პოლონეთში, ნეგატიურ გამოვლინებათა ფონზე, და შემოგვთავაზა მე და ჩემს ისტორიული პერსპექტივის ფონდს ჩაგვეტარებინა ასეთი კონფერენცია თემაზე, რომელიც მე შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბე – “აღმოსალეთ ევროპა მეორე მსოფლიო ომის გეოპოლიტიკაში”.

პრაღაში კონფერენციამ ჩაიარა დიდი წარმატებით, მხარდაჭერილ იქნა რუსეთის საელჩოს, ჩეხი ისტორიკოსების, რიგი ჟურნალებისა და გაზეთების, მოძრაობა “რუსული ტრადიციის” მიერ, რომელიც წარმოადგენს ძველ რუს ემიგრანტებს. მათმა მონაწილეობამ კონფერენციას მისცა თბილი, ნოსტალგიური შეფერილობა.

ჩვენი ფონდიდან მოხსენებით გამოვედი მე, აგრეთვე ვალენტინ მიხეილის ძე ფალინი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში იყო უმნიშვნელოვანესი პოზიციების მიხედვით ჩვენი ქვეყნის დასავლეთთან ყველაზე უფრო საიდუმლო მოლაპარაკებათა საქმის კურსში. იგი გახლავთ ისტორიული დოკუმენტების გასაოცრად კარგი მცოდნე, ისეთებისაც, რომლებიც ჯერ არც კი არის განსაიდუმლოებული. ისეთი მაღალი კლასის სპეციალისტების მონაწილეობა, როგორიც ისაა, ღირსეული პასუხის გაცემის შესაძლებლობას გვაძლევს ისტორიის შემობრუნების მცდელობებზე მხოლოდ რომელიმე ერთი ახალი დოკუმენტის ან ეპიზოდის საფუძველზე. კომენტარს უკეთებს რა ზედაპირულ მსჯელობებს, მას ღიმილით შეუძლია მოჰყვეს, თუ სსრკ-ის რომელიმე ახლა “დაგმობილი” მოლაპარაკებების დროს, როგორ იდგა მზადყოფნაში უკვე ჩამოფრენილი თვითმფრინავი ბრიტანელებით, რომლებიც მზად იყვნენ ზუსტად ასეთივე დიალოგის დასაწყებად, თუკი ჩვენი ჩაიშლებოდა.

გარდა ამისა, კონფერენციაზე წარმოდგენილ იქნა ჩეხ ისტორიკოსთა მოხსენებები, აგრეთვე ჩვენი თვალსაზრისისადმი ალტერნატიული მოხსენებებიც. უნდა ითქვას, რომ ისინი იყო წინასწარ არაკვიატებულები, ემოციური ზიზღისგან თავისუფალნი და არ მიისწრაფვოდნენ ისტორიის 180 გრადუსით შემობრუნებისკენ.

პირდაპირ ეთერში მე მივეცი ინტერვიუ ჩეხეთის ტელევიზიას და მოვყევი კონფერენციის თაობაზე. გარდა ამისა, ერთერთი მსხვილი ჩეხური გამომცემლობა თავისი ინიციატივით მომელაპარა იმის შესახებ, რათა მივცე მათ ჩემი წიგნის “რისთვის და ვისთან ვომობდით ჩვენ” ადაპტირებული და გაფართოებული ვერსია სათარგმნად და ჩეხი მკითხველებისთვის გამოსაცემად.

მე განსაკუთრებით გამახარა ჩვენს კონფერენციაში ემიგრაციის წარმომადგენელთა მონაწილეობამ. ეს ადამიანები აცრემლებული თვალებით გვიყურებდნენ, ტაშს გვიკრავდნენ, ამბობდნენ, რომ ჩვენი ჩამოსვლა – მათთვის საჩუქარია. მე განსაკუთრებით შემძრა იმან, თუ როგორ ნამდვილად უყვართ მათ თავიანთი სამშობლო! ჩეთვის ასე ძვირფასი იყო იმის ნახვა და მოსმენა, რომ ისინი ამასთან მთლიანად იზიარებენ კიდეც იმ იდეას, რომელსაც მე გავმოვცემდი ჩემს წიგნებში, მაგალითად, განსხვავებას მარადიულ სამშობლოსა და სახელმწიფოს შორის – პოლიტიკური ინსტიტუტისა, რომელიც ვერ იქნება უცოდველი და სრულყოფილი. ეს ადამიანები, მათ შორისაა ივანე პეტრეს ძე სავიცკი – გამოჩენილი ფილოსოფისისა და მოზროვნის, კლასიკური ევრაზიულობის თეორეტიკოსის პ. სავიცკის ვაჟი, გენერალ ვოიცეხოვსკის შთამომავალი და სხვები. როცა ჰიტლერი თავს დაესხა მათ სამშობლოს, ისინი თავიანთი უმრავლესობით ყოველთვის თანაუგრძნობდნენ რუსეთს, თვით სსრკ-ის სახისაც კი, თუმცა ემიგრაციის ყველა წარმომადგენელი არ ყოფილა ასეთი აზრისა.

ჩვენ მოვილაპარაკეთ სტატიების გაცვლის შესახებ, ისინი გამოქვეყნებულ იქნება ჩვენს საიტებზე, რაღაც მასალები მე უკვე თან ჩამოვიტანე. ჩვენ აუცილებლად შევინარჩუნებთ მუდმივ კავშირს.

ჩვენი საუბრის დასაწყისში თქვენ მოიხსენიეთ იმის შესახებ, რომ ჩეხური საზოგადოების დამოკიდებულება რუსეთისადმი შეიცვალა. ის ანტირუსული ისტერია, რომელიც, თითქოსდა, ჩვენი ქვეყნის ურთიერთობათა ლაიტმოტივად იქცა აღმსავლეთ ევროპის ყველა ქვეყანასთან, ჩეხეთში უკვე აღარ არის. როგორ შეიძლება შემდგომში განვითარდეს ურთიერთობები რუსეთსა და ჩეხეთს შორის? 

ჩემი შეხედულებით, აშკარაა, რომ ჩვენთვის აუცილებელია ურთიერთობათა აღდგენა აღმოსავლეთ ევროპასთან, ამ გეოპოლიტიკურ სარტყელთან ბალტიკიდან შავ ზღვამდე. ჩვენს საერთო ისტორიაში საჭიროა ისეთი მომენტების მოძებნა, რომლებიც შესაძლოა იქცნენ დამაკავშირებელ (შემკვრელ) ელემენტად ჩვენს ქვეყნებს შორის ურთიერთობებისთვის, კომუნისტური პროექტისგან დამოუკიდებლად, რომელიც ჩვენ ომის შემდეგ გვაკავშირებდა. ახლანდელი აღმოსავლეთ ევროპის, და მათ რიცხვში ჩეხეთის, აშშ-თან, ევროკავშირთან, ნატო-თან მჭიდრო კავშირის მიუხედავად, ჩეხურ საზოგადოებაში შენარჩუნებულია პრორუსული ფენაც. ამასთან ისტორია, რომელიც, სამწუხაროდ, ჩვენთვის მცირედაა ცნობილი, გვიჩვენებს არცთუ ცოტა ეპიზოდს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ჩეხები რუს ადამიანებს ყოველთვის სითბოთი ეკიდებოდნენ. აი მაგალითი.

პირველი მსოფლიო ომის წლებში ჩეხეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა ბანაკი, რომელშიც იყვნენ რუსი სამხედრო ტყვეები. მათი შენახვის პირობები მძიმე იყო, ჩვენი მეომრებიდან ბევრი იხოცებოდა ჭრილობებისა და ავადმყოფობებისგან, მძვინვარებდა ქოლერაც. რუმა ოფიცრებმა მოინდომეს ძეგლის დადგმა თავიანთი გარდაცვლილი საბრძოლო ამხანაგებისთვის. აქ უნდა აღინიშნოს, რომ ის ომები, რომლებიც ახლა რაღაცნაირ წარმართულ დონეზე წარმოებს, ვერ შეედრებიან უწინდელ ომებს. ავსტრიულმა ხელისუფლებამ არა მხოლოდ დართო ძეგლის დადგმის ნება, არამედ ფულიც კი გამოჰყო მის დასადგმელად. ძეგლი აღმართულ იქნა, ერთერთმა რუსმა ტყვე ოფიცერმა, არქიტექტორმა, გააკეთა პროექტი. და აი, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებიდან მრავალი წლის შემდეგაც ჩეხები დიდად უფრთხილდებოდნენ მას, თავიანთი სახსრებით კარგ მდგომარეობაში ინარჩუნებდნენ. არის ოჯახი, რომელმა ამისთვის თითქმის მთელი თავისი დანაზოგები დახარჯა. იგი 1968 წელსაც კი დაიცვეს, როცა მასზე ხელის აღმართვას ცდილობდნენ. და საბჭოთა დროში ხომ ჩვენს საელჩოს “იმპერიალისტური”, როგორც მაშინ სახელმძღვანელოებში იწერებოდა, ომის ამ ძეგლისადმი ინტერესის გამოხატვაც კი აკრძალული ჰქონდა!

ახლა ამ ძეგლზე ზრუნვა საკუთარ თავზე აიღო რუსეთის საელჩომ. აი რუსეთისა და რუსებისადმი სიყვარულის მაგალითი. გარდა ამისა, პირველი მსოფლიო ომის იმავე წლებში იყო შემთხვევები, როცა ჩეხებს სიკვდილით სჯიდნენ რუსებისადმი თანაგრძნობის გულისთვის.

90-იანი წლების დასაწყისში ჩეხოსლვაკიაში ხავერდოვანი რევოლუციის თვალითმხილველნი იხსენებენ, რომ მაშინაც კი პოლონური “სოლიდარობისგან” განსხვავებით, ლოზუნგები თავიანთ მასაში არ შეიცავდა ანტირუსულ კომპონენტს, თუმცა კი არანაირი სიყვარული ბოლშევიკური რეჟიმისადმი, რეპრესიულისა თავის პირველ ეტაპებზე, და უმოქმედოსი შემდგომებზე, ჩეხებს არ გააჩნიათ.

აღმოსავლეთ ევროპასთან კავშირების აღდგენაზე მიმართულია, მათ შორის, ისტორიული პერსპექტივის ფონდის პროექტიც “სლავური სამყარო” («Славянский мир»), რომლის ფარგლებშიც ჩვენ ვისურვებდით დღევანდელ კონტექსტში უადგილო სლავოფილურ სლუკუნებზე დროის დახარჯვის გარეშე შეგვესწავლა აღმოსავლეთ ევროპასა და რუსეთს შორის ურთიერთობათა ისტორია და პერსპექტივა და, რაც მთავარია, აგვეწყო საინფორმაციო და ინტელექტუალური კონტაქტი საზოგადოების რუსეთისადმი ლოიალურ ნაწილთან აღმოსავლეთევროპულ ქვეყნებში.

ამისთვის არის წინაპირობები. აიღეთ ჩეხეთი: ჩეხეთმა უკვე მოახდინა თავისი სახელმწიფო ამბიციების რეალიზაცია, შევიდა რა ნატო-ში, ევროპულ კავშირში. ეროვნული სიამაყე დაკმაყოფილებულია. ამასთან მოსალოდნელი ეკონომიკური სასწაული არ მომხდარა. ამიტომ ორიენტაციაში წონასწორობის აღდგენა, უწინდელ კონტაქტებთან დაბრუნება კანონზომიერია. ცოდვაა არ ვიმუშაოთ ჩეხური საზოგადოების იმ ნაწილთან, რომელიც პოზიტიურადაა განწყობილი რუსეთთან მიმართებაში. (Грех не пработать с той частью чешского общества, которая настроена позитивно по отношению к России.)

მოასწარით თუ ვერა პრაღაში გასეირნება, ამ ქალაქ-ზღაპარში, როგორც მას ზოგჯერ უწოდებენ? 

საბედნიეროდ, დიახ. მე სულ 4 საათიღა მქონდა ამისთვის, მაგრამ კიდევ ერთხელ რწმუნდები, რომ ეს ევროპის წინკარი კი არ არის, არამედ ნამდვილად – ერთერთი ულამაზესი ევროპული დედაქალაქია მძლავრი ისტორიით, იდეათა, სარწმუნოებისა და მწვალებლობათა ბრძოლით, იქ ინკვიზიციის კოცონებიც გიზგიზებდა და ერთერთ საუკეთესო უნივერსიტეტში მეცნიერებაც იქმნებოდა. ეს არის ჰაბსბურგთა იმპერიის დედაქალაქი XV საუკუნეში, ეს არის რუსული ემიგრაციის ინტენექტუალური ცხოვრების ცენტრი. მე მოვახერხე არა მხოლოდ პრაღის ქუჩებში და კარლოვის ხიდზე გავლა, გრადში და იან ჰუსის ძეგლთან ყოფნა, არამედ იაროსლავ ჰაშეკის მიერ “ყოჩაღი ჯარისკაცის შვეიკის თავგადასავლებში” აღწერილ პატარა სამიკიტნოში შესვლაც. მასში ინარჩუნებენ იმავე მდგომარეობას, რაც ჩვენთვის წიგნიდანაა ცნობილი, იქ ფრანც იოზეფის ბუზების ჯდომისგან გამოსახმარისებული პორტრეტიც კი ჰკიდია, ხოლო კედლები კი აჭრელებულია შვეიკის გამონათქვამებით. ყოველ დღე საღამოს რვა საათზე სამიკიტნოში შედიან მესაყვირე და აკორდეონისტი, პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი ავსტრიული არმიის ფორმაში გამოწყობილნი, და მოჭრიალე ინსტრუმენტებზე იწყებენ (ეს შედის ჟანრში) შტრაუსის ვალსების, პოლეჩკების დაკვრას, და ყველანი მაშინვე გამოცოცხლდებიან და ამღერდებიან.

ესაუბრებოდა არტემი პუშკარიოვი 
საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 26.10.05

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა 

Tuesday, October 8, 2013

მართლმადიდებლობის როლი და ამოცანები გაერთიანებულ ევროპაში

(ათენისა და სრულიად ელადის მთავარეპისკოპოს ქრისტოდულოსის მიერ 2000 წლის 29 ივნისს არეოპაგში წარმოთქმული სიტყვა)

(წერილის სახით გამოქვეყნდა გაზეთ “ახალი 7 დღის” 2006 წლის 9-15, 16-22 და 23-29 ივნისის ნომრებში)

“მაშ გაუფრთხილდით თქვენსავე თავს და მთელ სამწყსოს, რომლის მცველებადაც დაგადგინათ თქვენ სული წმიდამ, რათა მწყემსავდეთ უფლისა და ღმრთის ეკლესიას” (საქმე მოციქულთა, 20, 28).

ისტორიის თითოეულ გაელვებას, ისევე როგორც ადამიანის ცხოვრების თითოეულ გაელვებასაც, გააჩნია თავისი ფასეულობა და თავისი განსაკუთრებულობა. მაგრამ არის გაელვებები დრამატული, გაელვებები ბედისმომტანი, გაელვებები, როდესაც, როგორც ამბობს ჩვენი ხალხი, “ზეცა იხსნება”, იმიტომ, რომ ამ გაელვებებისას აღესრულება მსოფლიო ისტორიის დიადი და ისტორიული მოვლენები, აღესრულება, ჭეშმარიტად, სიცოცხლის საიდუმლოებანი. სწორედ ასეთი იყო ის გაელვება, როდესაც სული წმიდამ ხელი შეუშალა პავლე მოციქულს, ადამიანს, რომელიც არჩეული იყო, “რათა ეუწყებია სახელი” იესო ქტისტესი “ხალხებისა და მეფეთა წინაშე” (საქმე მოციქულთა, 9, 15), გაეგრძელებია თავისი ქადაგება აზიაში და გამოგზავნა იგი ტროადაში, ევროპის ჭიშკართან.

პავლე მოციქულის მოსვლა საბერძნეთის მაკედონიაში არ ყოფილა შემთხვევითი დამთხვევა ან უბრალო შემთხვევა. ის განსაკუთრებული ხილვა, რომლის ნახვის პატივიც მას ერგო, და ახალგაზრდა მაკედონელისგან მოწვევა, რომელიც მას ევედრებოდა: “მოდი მაკედონიაში, დაგვეხმარე ჩვენ”, იყო ღვთის მცნება, რათა მას გამოევლო ჭიშკარი და გადმოსულიყო მეორე მხარეს, ბერძნულ მხარეს, ევროპის მიწაზე. ეს იყო ხილვა, რომელმაც მოუვლინა სხვა რეალობა, ხილვა, რომელიც ამ დღემდე განსაზღვრავს ჩვენს ბედს, ხილვა, რომელმაც შეცვალა ქრისტიანობის განვითარება და ახალი ძალა და მისია მოსცა ბერძნულ სულს. ამგვარად, პირველად, 1950 წლის წინ, პავლე მოციქულის ყოფნამ ევროპის ტერიტორიაზე წინასწარ დასახა ის მნიშვნელობა, რომელიც ექნება ქრისტიანულ სარწმუნოებას ევროპისა და მისი კულტურისათვის და, მასთან ერთად, განსაზღვრა ის მასშტაბები და ფარგლები, რომლებსაც მიიღებს ჩვენს ძველ კონტინენტზე ქრისტიანული ქადაგება.

ქრისტეს მოციქული მოვიდა ელადაში და გაჩერდა თავიდან სამოთრაკიაში, ადგილში, სადაც მაშინ ჯერ კიდევ წარმართული, ელინური სული აღასრულებდა კერპების მსახურებას. ეს არ იყო შემთხვევითი, რამდენადაც, როგორც კი მოციქული მოვიდა ფილიპოში, მისი პირველი საქმე იყო ქურუმი ქალისგან “მისნობის სულის” განდევნა (საქმე მოციქულთა, 16, 16), რომელიც მას ჰქონდა, ე. ი. მან გააუქმა ვინმე მკითხავის ძალა. ასეთი სასწაულმოქმედი ჩარევით იესომ მაშინ პირველად მოგვივლინა ელინიზმის ახალი როლი, მისი ახალი მოწოდება. ამიერიდან, დელფოს ორაკულის გამონათქვამების თანახმად, საბერძნეთში “მშვენიერი სასახლე დანგრეულია, და აპოლონს უკვე აღარ გააჩნია არც საკურთხეველი და წინასწარმეტყველების დაფნა, არც მოლაპარაკე წყარო, და დადუმდა მოჩუხჩუხე წყალი”. აპოლონის გველი უქმდება, დელფოს ორაკული დუმს, ელინიზმი კი ემსახურება ღვთის სიტყვას. დღეს, მესამე ათასწლეულის დასაწყისში, ამ ელინიზმსა და ამ სიტყვას მართლმადიდებლობის სახით, მოუწოდებენ რომ დაადასტუროს თავისი ყოფნა გაერთიანებულ ევროპაში, დაამოწმებს რა, რომ მართლმადიდებლობა თამაშობს თავის როლს და გააჩნია თავისი ამოცანები ჩვენს ევროპულ ყოფიერებაში. ეს იქნება კიდეც ჩვენი დღევანდელი საუბრის საგანი ამ სახელგანთქმულ და ისტორიულ ადგილას – არეოპაგში.

თქვენო ყოვლადუსამღვდელოესობანო,

თქვენო აღმატებულებავ ბატონო ეროვნული განათლებისა და რელიგიის მინისტრო, 

თქვენო აღმატებულებავ ქ. ათენის მერო,

ღვთივ კურთხეულო ხალხო

პავლე მოციქულმა, ჩამოვიდა რა ელადაში, თავიდან დაუწყო ქადაგება ელადის იუდეველებს, ემზადებოდა რა სულის დიადი გაელვებისათვის, ელინთა წინაშე თავისი ქადაგებისათვის. როდესაც ათენელთათვის ქადაგების დრო მოვიდა, იგი წავიდა არა მხოლოდ სინაგოგაში. საქმე მოციქულთას ტექსტი ჩვენ გვიცხადებს: “და ესაუბრებოდა სინაგოგაში იუდეველებსა და ღვთისმოსავებს, ხოლო მოედანზე ყოველდღე მსჯელობდა მათთან, ვინც შეხვდებოდა” (საქმე, 17, 17). და სწორედ ათენელებმა მიიყვანეს იგი რიტორის კათედრასთან, სთხოვდნენ რა მას, რათა აეღო სიტყვა და ელაპარაკა მათთან. “და დადგა პავლე შუა არეოპაგში” (საქმე, 17, 22) და მაშინვე, ზედმეტი ნაკლებსარწმუნო რიტორიკული ილეთების გარეშე უფრო მეტად გახსნა ელინური სულის ჰორიზონტები. მან ელინური სული გამოიყვანა ღმერთის არცოდნიდან, ამოიყვანა იგი ადამიანური ფილოსოფიის სამსხვერპლოდან, რომელიც, წმ. გრიგოლ ნოსელის მიხედვით, “მუდამ იტანჯება მშობიარობის ტანჯვებით და არაფრით არ ძალუძს შვილის შობა”, და შთაფლა იგი ემბაზში, ნათლავდა რა მას ჭეშმარიტი ღვთისშემეცნების სამეფო ნათელში. ასეთი დიადი გაელვების ნაყოფი მაშინ მეტად მწირი აღმოჩნდა. ადამიანთა მხოლოდ მცირე ჯგუფმა დაუჯერა მას, “მათ შორის იყო დიონისე არეოპაგელი და ქალი, სახელად დამარი, და სხვები მათთან ერთად”. მიუხედავად ამისა, ნამდვილმა ნაყოფებმა გამოღება არ დააყოვნეს. არა მხოლოდ ბერძნულმა, არამედ მისი მეშვეობით მთელმა რომაულმა სამყარომაც გაიგონა “ენების მოციქულის” (ან “ერების მოციქულის”, «апостол языков») სიტყვა და მოყვანილ იქნა ჭეშმარიტი ღმერთის რწმენაში. მოციქულ პავლეს გადმოსვლამ ტროადიდან ელადაში მიგვიყვანა ევროპის გაქრისტიანებამდე. ასეთნაირად, არეოპაგში პავლეს ქადაგების შემდეგ თავის სათავეს ღებულობს ევროპული ცივილიზაციაც.

მაგრამ აუცილებელია დავფიქრდეთ იმ საკითხზე, თუ რა არის ევროპა და ვინ არის ევროპელი? ყველა პასუხიდან, რომლებიც გაცემულ იქნა ამ დღემდე, არც ერთი არ არის იმდენად შინაარსობრივი და უბრალო, მაგრამ ამასთან ერთად იმდენად ზუსტიც, როგორც პასუხი, რომელიც გასცა პოლ ვალერიმ ციურიხის უნივერსიტეტის სტუდენტთა წინაშე გამოსვლისას. მან თქვა, რომ ევროპელი ადამიანი არ განისაზღვრება არც ტომით, არც ენით, არც თვით თავისი ეროვნულობით, რამდენადაც ევროპა გამოდის ბევრი ენის, ერისა და ტრადიციის დედა. “ევროპელი, – დაუმატა მან, – არის ის, ვინც მიეკუთვნება იმ ხალხს, რომელმაც აითვისა რომაულ სამართალზე დაფუძნებული კანონები, ვინც კარგად ფლობს ბერძნულ განათლებულობას, და ვინც მიიღო და შეითვისა ქრისტიანული მოძღვრება”. («Европейцем, – добавил он, – является тот, кто принадлежит к тому народу, который воспринял законы, основанные на римском праве, кто хорошо владеет греческой образованностью, и кто принял и усвоил христианское учение».) სხვა სიტყვებით რომი, ათენი და იერუსალიმი შეადგენენ ევროპის კულტურული ცხოვრების სამნაწილიან საფუძველს, ქრისტიანობის განსაკუთრენული მნიშვნელობის პირობებში, რომელიც წარმოადგენს სხვა ორი საფუძვლის მთავარ შემადგენელს. ასევე ცნობილი ინგლისელი ისტორიის ფილოსოფოსი ქრისტოფერ დოუშონი იგივე წესს აყალიბებს სხვა სიტყვებით. “თუკი ევროპა თავისი პოლიტიკური არსებობით დავალებულია რომის იმპერიისაგან, თუკი იგი თავისი ძალითა და თავისი კულტურის მიმართულებით დავალებულია ელინური განათლებისაგან, ქრისტიანობისაგან იგი დავალებულია თავისი სულიერი დედაარსით. ძნელია წარმოვიდგინოთ, თუ საერთოდ როგორ შეძლებდა არსებობას ერთიანი ევროპული შეგნება მთელი მისი ერებითა და ტომებით, მთელი ენებითა და წეს-ჩვეულებებით, რომ არ არსებულიყო ქრისტიანული ეკლესიის მუდმივი ყოფნა”. 

ზოგიერთი თანამედროვე ბერძენი ინტელიგენტი ფიქრობს, რომ გაერთიანებული ევროპა წარმოადგენს რაღაც პოლიტიკურ-ეკონომიკურ სივრცეს, სადაც ქრისტიანობა ან აკრძალულია ან წარმოადგენს რაღაც სიმყრალეს. სინამდვილეში კი ევროპული ერთიანობა წარმოადგენს ქრისტიანული სულის ქმნილებას და მას არ შეიძლება მოვიაზრებდეთ სხვანაირად, თუ არა წმინდა ქრისტიანული ქადაგების გამოხატულებად. ასევე ანტიმართლმადიდებლური მითების სხვა გამავრცელებლებიც ფიქრობენ, რომ ევროპული ერთიანობა წარმოადგენს მხოლოდ რომაული კათოლიკობის ნაყოფს. მაგრამ ისინი იგნორირებას უკეთებენ ან არ სურთ შეიგნონ ის, რომ მრავალი საუკუნის მანძილზე ეკლესია იყო ერთი და ერთიანი, და რომ თვით გაყოფის შემდეგაც მართლმადიდებლური აღმოსავლეთი მრავალი საუკუნის მანძილზე აგრძელებდა დასავლეთის სულიერად უზომოდ გამოკვებას. სწორედ მართლმადიდებლური აღმოსავლეთი იქცა იმად, ვინც თავისი სწავლული ადამიანებით ხელს უწყობდა ევროპულ აღორძინებას. ამიტომ სწორი იყო რომის კათოლიკური ეკლესიის გადაწყვეტილება გამოეცხადებინა ევროპის წმინდა მფარველებად, ერთის მხრივ, წმ. ბენედიქტე – დასავლური მონოზვნობის გრეკოფილი რეფორმატორი, რომელიც აღიარებულ იქნა “გაერთიანებული ევროპის სახლის ქვაკუთხედად”. ხოლო მეორეს მხრივ კი თესალონკელი მქადაგებლები – წმ. კირილე და მეთოდე, რომლებიც იბრძოდნენ “ფრანკთა წინააღმდეგ სლავების მომხრედ, როგორც ლათინთა ბერძენი წარმომადგენლები”, რათა წინ აღდგომოდნენ ფრანკების შეღწევასა და დამახინჯებას (чтобы воспрепятствовать франкскому проникновению и искажению). მათ თავიანთი მქადაგებლური მოღვაწეობით ქრისტიანობისა და მართლმადიდებლური მოძღვრების თესლი დათესეს მთელს ევროპაში და, ასეთნაირად, იქცნენ ევროპული შეგნების მსახურებად და მოციქულებად. როგორც ბიზანტიის იმპერიაში, ისე დასავლეთშიც ქრისტიანული სამყარო ყოველთვის ისწრაფვოდა გაერთიანებული ევროპული სახელმწიფოსკენ, ქრისტიანული საზოგადოებისკენ. ეს მისწრაფება გახლდათ ეკლესიის სოციალური მოძღვრების განუყოფელი ნაწილი.

სამწუხაროდ, სიმართლეს წარმოადგენს ისიც, რომ მართლმადიდებლობას მაშინ არ შეეძლო სრული და აქტიური როლის თამაში, რომელიც მას სურდა, და უნდა ეთამაშა კიდეც ევროპული შეგნების, როგორც ერების, ენებისა და ტრადიციების გაერთიანების ჩამოყალიბებაში. ჩვენთვის კარგადაა ცნობილი, რომ განხეთქილების შემდეგ, და მანამდეც კი, მართლმადიდებლობის დოგმატური განსხვავება რომის კათოლიკური ეკლესიისგან იქცა მთავარ დაბრკოლებად ამ როლის შესრულებისთვის. მაგრამ არასწორია ის აზრიც, რომ განხეთქილების შემდეგ მართლმადიდებელი ეკლესია მთლიანად იზოლირებული იყო დასავლეთ ევროპისგან. ევროპულ სკოლებში ჯერ კიდევ XII საუკუნემდე ასწავლიდნენ ბიზანტიურიდან თარგმნილი შესაბამისი წიგნების მიხედვით. ელინური კულტურის შესწავლა ამასთანავე დარჩა მყარ ფასეულობად დასავლეთის საგანმანათლებლო ჰორიზონტზე. ამავე დროს, ლიტერატურისა და ხელოვნებათა ბევრი უცნობი მართლმადიდებელი მასწავლებელი ჩადიოდა დასავლეთში კონსტანტინოპოლის დაცემამდე გაცილებით უფრო ადრე. მიუხედავად ამისა, არსებობდა დაბრკოლებები, რომლებიც მუდმივად აკავებდნენ ელინიზმისა და მართლმადიდებლობის როგორც მცდელობებს, ასევე სურვილებსაც, რომ აშკარად და აქტიურად მიეღო მონაწილეობა ევროპული ერთიანობის კულტურული საფუძვლების აშენებაში.

მართლმადიდებლობამ, სამწუხაროდ, ვერ შეძლო სრული როლის თამაში დასავლეთ ევროპის შექმნაში როგორც უარყოფითი პროპაგანდის, ისე ევროპელის ცრურწმენათა შედეგადაც, რომელიც უცნაური გაორებულობით გამოირჩეოდა. ერთის მხრივ იგი აღტაცებული იყო ძველბერძნული კულტურით, მაგრამ მეორეს მხრივ კი, ზიზღით ეკიდებოდა ბიზანტიას. ამასთანავე დასავლურ სამყაროს აიგივებდნენ განმანათლებლობასთან, რომელმაც დღეს უკვე ამოწურა საკუთარი თავი და ჩიხს უახლოვდება. ბერძნებისადმი უნდობლობითა და ეჭვიანობით იყვნენ განწყობილი ჩრდილო-აღმოსავლელი ევროპელებიც. ამის დამახასიათებელ მაგალითს წარმოადგენს წმ. მაქსიმე ბერძენთან დაკავშირებული პერიპეტიები. ყოველივე იმასთან, რომ მას აღიარებენ “ადამიანად, რომელსაც რუსული ეროვნული შეგნებისთვის იგივე მნიშვნელობა ჰქონდა, როგორიც გერმანული შეგნებისთვის გააჩნდა მარტინ ლუთერს”, ყოველივე იმის დროს, რომ რუსები თვლიან მას ეკლესიის დიდი მამების თანატოლად, იგი მძიმე ტანჯვებში გარდაიცვალა.

მაგრამ აუცილებელია ვაღიაროთ, რომ საბერძნეთშიც ჩვენმა განათლებამ, რომელიც ჩვენი დამოუკიდებლობის დროიდან ორიენტირებულია დასავლურ განმანათლებლობაზე, ჩვენი კულტურული ყოფიერების ჩამოყალიბებაში საკუთარ თავში მიიღო ერთდროულად იჭვების თესლები სულიერი ფაქტორის როლში საერთოდ, და ჩვენი მართლმადიდებელი ეკლესიისა კერძოდ. ეს ფაქტი გახლდათ იმ სულიერ მღელვარებათა მთავარი მიზეზი, რომლებიც არსებობდა და არსებობს ჩვენს ქვეყანაში. “თანამედროვე ბერძენმა ისწავლა ამაყობდეს თავისი ძველი წინაპრებით, შეაერთოს ისინი თავის როგორც ახლო წარსულთან, ისე აწმყოსთანაც. სკოლაში მან გაიგო, რომ ნამდვილი ელინიზმი – ეს არის კლასიკური ელინიზმი. მაგრამ თავის ყოველდღიურ ცხოვრებაში, რომელიც, იწყებოდა რა ბებიის ზღაპრებით, ხოლო შემდეგ გაივლიდა ბიზანტიური ხატებისა და საეკლესიო დღესასწაულთა საფარველ ქვეშ, მიდიოდა ხალხურ სიმღერასა და გლოვამდე უცხო ქვეყანაში ცხოვრებისა და სიკვდილის გამო, იგი ცხოვრობდა სრულიად სხვა სამყაროში. ეს “სხვა სამყარო” გახლდათ მისი ბუნებრივი ელინიზმი. კულტურული სამყარო მისთვის იყო ხელოვნური, გონებრივი ელინიზმი, რომელსაც ცხოვრებისეული ფესვები არ გააჩნდა. ასეთად შევიდა იგი ევროპულ კავშირში, მიიტანა რა იქ ის გაორება, რომელიც გაბატონებულია თანამედროვე ბერძნის ელინიზმში, ესე იგი თავად მის პიროვნებაშიც” (პერგამის მიტროპოლიტი იოანე, “ევროპული სული და ბერძნული მართლმადიდებლობა” “Ανάπλασι”-ში 315/87, გვ. 29). 

მრავალი წლის განმავლობაში ჩვენი ხალხი იმყოფებოდა ისეთი შიდა სახელმწიფოებრივი სისტემის გავლენის ქვეშ, რომელიც მისი ცხოვრების მშენებლობაში შორს ჩამორჩებოდა უკან მართლმადიდებლური სულიერების გავლენას. მიუხედავად ამისა, ხალხი, თავისი უდიდესი უმრავლესობით, საკუთარი მართლმადიდებლური და ელინისტური ფესვების ერთგული დარჩა, შეძლო გადაელახა თავისი პიროვნების გაორება და საკუთარ თავში თავისი ტრადიციის სულიერი ფასეულობები ხელუხლებლად შეენარჩუნებინა. მან დააფასა თავისი რწმენის საეკლესიო ხასიათი და მიიღო მისი განმაახლებელი სუნთქვა. მართლადიდებლობა მართლმადიდებლებს ანიჭებს ერთგვარ განსაკუთრებულ მორალურ სახეს, რომელიც ვლინდება სული წმიდის მადლით აღბეჭდილ კერძო ქცევებში.

დღეს ევროპა განიცდის გარდამავალ პერიოდს, რადგანაც გამოვლენა დაიწყეს მისი ხალხების ერთიანობის ღრმა კრიზისის ნიშნებმა. მე-4 პილონის შეტყობინება, რომლის მიხედვითაც კულტურა წარმოგვიდგება როგორც სულიერი სიდიდე და რომელსაც მოუწოდებენ იყოს ევროპელი ხალხების დამაკავშირებელი ელემენტი, მოწმობს რაღაც საერთო გადაწყვეტილების მტანჯველი ძიების შესახებ, რომელიც შეძლებდა არსებითი ევროპული ერთიანობის უზრუნველყოფას. ამის მიღწევა აქამდე ვერ შეძლო ვერც ეკონომიკურმა და ვერც პოლიტიკურმა გაერთიანებამ. თუკი ერთიანობისაკენ მნიშვნელოვან წინსვლაში დახმარებას არამართლმადიდებელი ეკლესიებისაგან დაველოდებით, აღმოვაჩენთ ცუდ ფუნქციონირებასა და უტყუარობის არარასებობას, რამდენადაც, ერთის მხრივ, საეკლესიო ცხოვრების გამიწიურება და დამახინჯება, ხოლო მეორეს მხრივ კი, რწმენის რაციონალიზაცია, წარმოადგენს დაბრკოლებებს ადამიანის ყველაზე უფრო სანუკვარი შინაგანი სურვილებისა და მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებაში, მათი მთელი გულმოდგინე მცდელობების მიუხედავად.

ამ მონაცემების შუქზე იგივე საკითხი რამდენადმე სხვანაირად ისმება. რას წარმოადგენს ევროპა ჩვენი მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის? და, აქედან გამომდინარე, როგორია მასში ჩვენი ეკლესიის როლი? გვაქვს თუ არა ჩვენ რაიმე განსაკუთრებული მისია ან, შესაძლებელია, ჩვენ უბრალოდ როგორღაც თანავარსებობთ, არ გაგვაჩნია რა რამდენადმე მაინც მნიშვნელოვანი წილის დადების შესაძლებლობა?

ეკლესიისათვის ევროპული კავშირი არ წარმოადგენს განსაზღვრულ სახელმწიფოთა მხოლოდ ეკონომიკურ და პოლიტიკურ თანამშრომლობას, და თვით არც სახელმწიფოთა შორის კავშირს ეკონომიკურ-პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად. თუკი მხოლოდ ეს, ან რაღაც ამის მსგავსი იქნებოდა ევროპა, მაშინ ეკლესიას არ ექნებოდა საფუძვლები, რათა თვალყური ედევნებინა ყოველივე ამისთვის და დაეცვა ეს სწორედ იმიტომ, რომ ეკლესია არ არის დაკავებული პოლიტიკით. ეკლესიისათვის ევროპა წარმოადგენს ქრისტიანობის კულტურულ გამოვლენას, გამომდინარე იქიდან, რომ როგორც რომაული მემკვიდრეობა, ისე ელინური განათლებულობაც მიიღო ქრისტიანობამ და სათუთად მოუარა მათ შუა საუკუნეებისა და ახალი დროის მანძილზე. სწორედ ამიტომ ევროპული ერთიანობის დაცვა ეკლესიისათვის წარმოადგენს არა პოლიტიკურ საქმეს, არამედ სულიერ მოვალეობას. ესაა მისი, როგორც კულტურული წარმონაქნისა და უბრალო პოლიტიკურ-ეკონომიკური ცხოვრების დონემდე მისი დაცურების შეკავების ვალდებულება.

ამ მიზნის მისაღწევად პირველ ადგილზე უნდა იდგეს თითოეული ხალხის კულტურული იდენტურობის შენარჩუნება და მის თავისებურებათა პატივისცემა. ჟაკ დელორმა თავის გამოსვლაში 9-3-1992 წელს თქვა, რომ “თუკი იმისათვის, რათა მივაღწიოთ კავშირს, აუცილებელია მოვსპოთ მისი ხალხების თავისებურებანი, მაშინ კავშირი უკვე ვეღარ იქნება ევროპული”. ჯერ კიდევ გუშინწინ ბერლინში საფრანგეთის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ იგი უპირატესობას ანიჭებს ისეთი ევროპის ხილვას, რომელშიც “ყველა ხალხი შეინარჩუნებს თავის ძალასა და თავისებურებებს” (გაზეთი “Το Βήμα” 27-6-2000).

ამ აზრებითაა დაკავებული დღეს ევროპის მთელი კულტურული ელიტა, რომელიც განგაშით უყურებს ეროვნული ენების მზარდ გაქრობასა და კულტურის დაცემას, უყურებს ევროპულ ტრადიციათა კვდომასა და ევროპული სულის საყოველთაო უკანდახევას. ამ პრობლემებითა და განგაშითაა მხურვალედ განმსჭვალული ევროპის პოლიტიკური ელიტის დიდი ნაწილი. ახლახანს (10.02.2000) ევროპული კავშირის მრჩეველმა კულტურაში ქალბატონმა ვივიან სედინგმა თქვა: “თუკი ევროპული სული გადაიქცევა რაღაც ფაფისებურ მასად – იგი განადგურებულ იქნება. ჩვენი ვალია მხარს ვუჭერდეთ, ვავრცელებდეთ და ვინარჩუნებდეთ ამ ცოცხალ მრავალფეროვნებას. მე, როგორც ლუქსემბურგის მცხოვრები, მივეკუთვნები ჩემს ერს, და როგორც ევროპელი, პატივს ვცემ, მიყვარს და ვიცავ სხვა ევროპელთა თავისებურებას”.

მხოლოდ აქ, ჩვენს სამშობლოში, ჩვენი თავისებურებების შესახებ ზრუნვას აფასებენ როგორც ანტიევროპელობას, ეთნოცენტრიზმს, ობსკურანტიზმს, კონსერვატიზმს, ზოგჯერ კი აცხადებენ რეგრესად ან სულაც ფაშისტურ მცდელობად. მიუხედავად ამისა, აქ, ჩვენს სამშობლოში, ეთნოსის ცნება ჯერ კიდევ ძალზედ ძლიერია, და გადარჩენისთვისაც ძალები გააჩნია. თუმცა კი ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ ჩვენ მხოლოდ ნაშინ გადავრჩებით, როცა მოვახდენთ ჩვენი ოცნებების რეალიზაციას, როცა დავისახავთ ახალ მიმართულებებს და შევიცვლით იდეებს. მაგრამ მიმოვიხედოთ ჩვენს გარშემო. რამდენი მრავალეროვნული სახელმწიფო არსებობდა წარსულში, რომლებიც შედგებოდნენ ემიგრანტებისგან. ამ სახელმწიფოებში ემიგრანტები ახორციელებდნენ თავიანთ ოცნებებს, ჰქმნიდნენ ახალ მიმართულებებს, აყალიბებდნენ იდეებს. თუმცა კი ყოველივე ეს ვერ უწევდა წინააღმდეგობას მათ სრულ ასიმილაციასა და მათი ეროვნული თავისებურებების სრულიად გაქრობას. პირიქით, არსებობენ ერები, რომლებმაც თავი შეინარჩუნეს და ცხოვრობენ, მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნოებით ცხოვრობდნენ სახელმწიფოს, სამშობლოს გარეშე და თვით ტოტალიტარული რეჟიმის პირობებშიც კი. ერთერთ ასეთ მაგალითს, მაგრამ არა ერთადერთს, წარმოადგენს ჩვენი ერიც. როგორ გადარჩა იგი? როგორ შეინარჩუნა საკუთარ თავისებურებათა მთლიანობა? ჩვენმა ერმა ამჯობინა გაჭირვება, შიმშილი, ქონების ჩამორთმევა და იდეების წართმევა, მხოლოდ კი შეძლებოდა საკუთარი სარწმუნოების შენარჩუნება, თავისი ცოცხალი ენისა, თავისი ცოცხალი ისტორიული მეხსიერებისა. მწარედ ცდება ის, ვინც რეგრესად მიიჩნევს თითოეული ხალხის სურვილს, რომ რჩებოდეს ცოცხალი და არ იქნას წალეკილი ისტორიისა და გლობალიზაციის ნიაღვრით, ის, ვინც თავისი ერის თვითშენარჩუნებისა თავისებურებათა გადარჩენისთვის ზრუნვას აღიქვამს როგორც უნაყოფო და ამაო პოლიტიკას.

ჩვენი მართლმადიდებელი ეკლესიის წინაშე დღეს დგას ორმაგი მისია. შინაგანი მისია იმაში მდგომარეობს, რათა აღრმავებდეს და განამტკიცებდეს ჩვენი ხალხის რწმენას ელინური ქრისტიანობის არამატერიალურ ფასეულობებში, რომლებიც შეადგენენ ჩვენი ერის სასიცოცხლო ძალას. განსაკუთრებით დღეს, როდესაც ჩვენი ერის ნდობა ეკლესიისადმი განსაკუთრებით მაღალია. ეს ეკლესია ყველაფრით, რასაც იგი არ უნდა წარმოადგენს და არ უნდა გამოხატავს, არის დიდი იმედი ჩვენი ხალხისათვის. დღეს როგორც არასდროს, ვართ რა ევროპული ოჯახის წევრები, ჩვენ ვსაჭიროებთ კულტურულ თვითშენარჩუნებას, რომელსაც ჩვენთვის მოაქვს სიხარული და გვინარჩუნებს ჩვენს თვითშეგნებას. თუ ეს შედეგიანი და გადამრჩენელი იყო წარსულში, დღეს იგი ჩვენთვის მით უფრო აუცილებელია. ბიზანტიის სახელგანთქმული ისტორიკოსი, გამოჩენილი სტივენ რანსიმენი აცხადებს: “ბერძნებს გააჩნიათ ის მემკვიდრეობა, რომლითაც მათ შეუძლიათ იამაყონ. მემკვიდრეობა, რომელიც არ უნდა გაქრეს წარმავალ მატერიალურ მსოფლიოში. ბერძნული ისტორიის ყველაზე უფრო ბნელ საუკუნეებში ეკლესიამ ყველა სიძნელის, იმედგაცრუებისა და თვით დამცირების მიუხედავადაც კი, შეძლო არა მხოლოდ სულიერი შვება მიეცა ერისათვის, არამედ ელინიზმის ტრადიციებიც შეენარჩუნებინა. მოდერნისტები ხშირად სათანადოდ ვერ აფასებენ მის როლს, ხაზს უსვამენ რა იმ წყვეტას, იმ უფსკრულს, რომელიც არსებობს ძველ და ქრისტიანულ სამყაროებს შორის. მაგრამ ეს უფსკრული არ ყოფილა გადაულახავი. ეკლესიის დიდმა მამებმა ბევრი რამ შეგვინარჩუნეს იმ მშვენიერებიდან, რაც ჰქონდა ძველ ბერძნულ აზრსა და ძველ ბერძნულ სულს, და გადმოსცეს ეს ეკლესიას დღევანდელ დღემდე. ნაციონალიზმი შესაძლოა იქცეს ნეგატიურ მოვლენად, მაგრამ ეროვნულ თავისებურებათა შეგრძნება, რომელიც ეფუძნება არა პატივმოყვარულ შოვინიზმს, არამედ ძველ ტრადიციულ კულტურულ ფასეულობებს, წარმოადგენს კანონიერი სიამაყისა და ღირსების საგანს” (“Η Δράσις μας” ტ. 207/83 σ. 9). ჩვენმა ეკლესიამ უნდა გაააქტიუროსც თავისი ძალისხმევა ხალხის განათლებისათვის, ხალხის ცხოვრების ძნელ მომენტში მისი მხარდაჭერისათვის, შინაგანი მშვიდობისა და სიმყუდროვის შეძენისათვის.

რაც შეეხება საგარეო მისიას, ევროპულ კავშირთან მიმართებაში ეკლესიას გააჩნია თავისი მიზნები და ამოცანები. გადალახავს რა ისტორიული წარსულის შედეგებს, ნეგატიურ მოგონებებსა და უარყოფით ტვირთს, ეკლესიამ მზრუნველობით თავისთან უნდა დაიახლოვოს ევროპა, დაარწმუნებს რა მას იმაში, რომ იგი წარმოადგენს არა მხოლოდ მის ორგანულ ნაწილს, არამედ, არსებითად, მის გულს. ისტორიული მეხსიერება არ უნდა იქნას მთლიანად წაშლილი, რათა იქცეს ჩვენი განვითარების უძრავ გამძღოლად, მაგრამ არც მუდმივად უნდა შხამავდეს ჩვენს ადამიანურ ურთიერთობებს ჩვენს საერთო სახლში – ევროპაში. ჩვენი ეკლესია მოვალეა იყოს ევროპული ყოფიერების შექმნის არა უბრალო მაყურებელი, არამედ უნდა გამოდიოდეს, პრინციპში, სხვა ევროპელი ხალხების მიღების მომხრედაც, რათა ბოლო მოუღოს ევროპული სამყაროს “შინაგან” და “გარეგან” ნაწილებად დაყოფის თანამედროვე ფენომენს. ეკლესია ვალდებულია მხარს უჭერდეს მრავალფეროვნების შენარჩუნებას, რასიზმის, ქსენოფობიისა და ძალადობის მოსპობის ნებისმიერ მცდელობებს მათ ნებისმიერ გამოვლინებაში. ეკლესია ვალდებულია მსოფლიოს გამოუცხადოს თავისი სუფთა რწმენა, თავისი დიდებული ღვთისმსახურება, თავისი განუმეორებელი წმინდა მამათა სწავლება, თავისი ასკეტური იდეალები, ტრადიციებისადმი თავისი ერთგულება, თავისი სოციალური შეხედულებები, მოყვასის სრული მიღება, შემოქმედებისადმი თავისი პატივისცემა, დაცემის გრძნობა და სინანულის გრძნობა, სიკვდილის აზრი და აღდგომის სიხარული. აუცილებელია, რათა მართლმადიდებლობამ ქრისტეს კითხვაზე: “თქუენ ვინ გგონიე მე ყოფად?” (მათე, 16, 15), გასცეს ის პასუხი, რომელიც მისცა მაშინ პეტრემ, და რომელიც შესაძლოა მეტ ან ნაკლებ ხარისხად შეიცვალა მომხმარებლობის ქრისტიანულ საზოგადოებებში: “შენ ხარ ქრისტე, ძე ღმრთისა ცხოველისა” (მათე, 16, 16). – ამ პასუხს იგი, მართლმადიდებლობა უკვე მრავალი საუკუნეა ინახავს უცვლელად, უდაოდ, მთლიანად თავის მართლმადიდებლურ საეკლესიო ცხოვრებაში. მართლმადიდებლობამ იმ ეპოქაში, როდესაც ყველაფერი იყიდება და ყველაფერს ყიდულობენ, როდესაც სარგებელი და გამორჩენა ბატონობს ჭეშმარიტებაზე და თრგუნავს მას, ასევე უნდა გააცნოს დასავლეთს, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, პრაქტიკული ხერხით, მართლმადიდებლური მორალური სახით. მართლმადიდებლობამ უნდა შეახსენოს “ცივილიზებულ” ევროპულ სამყაროს ის, რასაც სხვა სიტყვებით აცხადებს პოეტი: “უღირსია ის, ვისაც მიწისძვრის ან ნგრევის დროს არ შეუძლია მხარი მისცეს მოყვასს, დაელოდოს და უთხრას: აი, მე აქ ვარ. და არ შეიძლება მისი სული გაიზარდოს კვიპაროსის დარად. და პოეტიც უკვე უღირსია, და თვით ბრძენიც კი უღირსია, თუკი იგი ვერ აღვივებს ცეცხლს, რომლისგანაც წარმოიქმნება სინათლე. უღირსია ის, ვინც მერყეობს” (კ. პალასი). ამ უღირსობას, ამ დამშვიდებულობას ამ ოპორტუნიზმს მართლმადიდებლური მორალი არ იწონებს. 

განათლებული ევროპელები დღეს გრძნობენ დაბეჯითებულ აუცილებლობას, რომ ჩვენგან, მართლმადიდებელი ბერძნებისაგან, მოისმინონ საეკლესიო, სოციალური და საზოგადოებრივი ხასიათის ხარება, რომელსაც ისინი აღიქვამდნენ და მას ჩაუფიქრდებოდნენ. ევროპული საზოგადოება შევიდა სიკვდილის ჩიხში. ეკლესია, როგორც ჩვენი ხალხის ნოეს კიდობანი, უნდა იბრძოდეს ბერძენთა სულიერების ევროპაში შენარჩუნებისა და განვითარებისათვის. მისი როლი კონკურენციას არ უწევს და არც უნდა უწევდეს სახელმწიფოს როლს. ეკლესია, ჩვენი ეროვნული თავისებურებების შენარჩუნებით, ეხმარება ჩვენს სახელმწიფოს საკუთარი თავის შეცნობაში, რაც წარმოადგენს ჩვენი დამოუკიდებლობისა და ინიციატიურობის მოწობას. გაერთიანებულმა ევროპამ, თუკი მას სურს გადარჩენა, უნდა გაააქტიუროს მის მიერ უკვე გამოჩენილი ძალისხმევა მისი ხალხების ერთიანობის სულიერი საფუძვლის შესაძენად. ასეთ საფუძვლად, უპირატესობის მიხედვით, შესაძლოა იქცეს მხოლოდ ქრისტიანული სარწმუნოება. მით უმეტეს, რომ მის ყველაზე უფრო ადექვატურ და ჭეშმარიტ გამოხატულებას წარმოადგენს მართლმადიდებლობა. თანამედროვე ევროპაში მართლმადიდებლობის გამო ნოსტალგია ძალზედ ძლიერად იგრძნობა და მართლმადიდებელთა მოვალეობას წარმოადგენს რომ ეს საგანძური ყველას მონაპოვარად აქციონ, თვითკმაყოფილებისა და პატივმოყვარეობის გარეშე, და ასევე ფანატიზმისა და შეუწყნარებლობის გარეშეც. ელინური ოიკუმენა იყო არა მხოლოდ სასიცოცხლო ოცნება, არამედ ადამიანთა ცივილიზაციაში ჩვენი განუწყვეტელი არსებითი ყოფნისა და წვლილის “უკვდავების წყალიც”. და ახლა დროა, რომ ეს კვლავ დავამტკიცოთ.

პავლე მოციქული დღეს ისევ ქადაგებს ყველას წინაშე ჭეშმარიტების სიყვარულს. მიმართავს რა ხალხს, იგი გვიქადაგებს ღმერთისაკენ, ჩვენი საკუთარი ფესვებისაკენ მობრუნების აუცილებლობას. “ხოლო ღმერთმა უგულვებელყო უმეცრების დრონი, და აწ ყველგან უბრძანებს თითოეულ კაცს შეინანონ” (საქმე მოციქულთა, 17, 30). ჩვენ, მოძღვრებს კი გვეუბნება: “მაშ გაუფრთხილდით თქვენსავე თავს და მთელ სამწყსოს”. დღეს ეს ორი მცნება, როგორც არასდროს, აქტუალური და მაცხოვნებელია, როგორც ჩვენთვის, ისე ქვეყნისთვისაც, როგორც საბერძნეთის, ისე ევროპისა და მთელი მსოფლიოსთვისაც. ამინ.

ბერძნულიდან თარგმნა ნიკოლოზ დანილევიჩმა 


ევროპული კავშირის ქრისტიანული საფუძვლების შესახებ 

ელადის ეკლესია, დღესასწაულობს რა დღეს თავისი დამფუძნებლის პავლე მოციქულის წმინდა ხსოვნას, თავის მოვალეობად თვლის, ამ წმინდა ადგილიდან, სადაც იგი ქადაგებდა, მიმართოს ქრისტიანობაში სახელგანთქმულ (христоименитый) თავის ხალხს, აგრეთვე იმ ხალხებსაც, რომლებიც შეადგენენ ევროპული კავშირის დიდ სახლს, იმისთვის, რათა ძმური სიყვარულით მიუთითოს ზოგიერთ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან და აქტუალურ ჭეშმარიტებაზე ახლანდელ ისტორიულ მომენტში.

პავლე მოციქულის მოსვლა აზიიდან ევროპაში იმ ხილვის შემდეგ, რომლის შესახებაც ნათქვამია მოციქულთა საქმეში (16, 10), წარმოადგენს გადამწყვეტ მომენტს ისტორიაში. აღდგომის შესახებ ქადაგების მიღების მეშვეობით ევროპული კონტინენტის ხალხები უკვე აღარ არიან “ცივილიზაციის ნარჩენები”, და, უკვე როგორც ერთი ეკლესია, იწყებენ ერთიანი ევროპული ცივილიზაციის შექმნას. ამრიგად, პავლე მოციქული იქცა ევროპის მშობლად და მამად. მოციქულს შეუძლია უთხრას ევროპელებს ის, რაც მისწერა მან კორინთელებს: “მრავალი მზრდელი გყავთ ქრისტეს მიერ, მაგრამ არა მრავალი მამა; რადგან ქრისტე იესოს მიერ სახარებით მე გშობეთ თქვენ” (1 კორინთელთა, 4, 15). 

რამდენჯერ და როგორ ხშირადაც არ უნდა მოწმობდეს ევროპის ისტორია ჭეშმარიტი სახარებისეული ქადაგებიდან გადახრის შესახებ, ევროპის ხალხები მაინც განუწყვეტლად ადამიანთა საქციელის შეფასების უმაღლეს კრიტერიუმად თვლიდნენ და თვლიან იმ ეთიკურ პრინციპებს, რომლებიც მომდინარეობს ქრისტეს სახარებიდან. ეს მაშინაც კი მოქმედებს, როდესაც ისინი ამას უარყოფენ ანდა შეცდომით უარობენ ამ ფასეულობათა წარმომავლობას სახარებიდან და მათ ურელიგიო ჰუმანიზმს მიაწერენ. 

ევროპას არ შეუძლია დავიწყება და არც უნდა ივიწყებდეს იმას, რომ მისი სულიერი საფუძვლები ძევს ქრისტეს სახარების ქადაგებაში. ეს ფაქტი უდავოა და უკვე მრავალი საუკუნის მანძილზე წარმოადგენს ცნობილ ისტორიულ სინამდვილეს, ასე რომ ამისი გამეორების თვით აუცილებლობაც კი უგუნურებაა. მაგრამ საკმარისი არ არის მხოლოდ ის, რომ გქონდეს ისტორია, ასევე აუცილებელია გქონდეს მისი პატივისცემის ვაჟკაცობაც. ამიტომ ევროპული პოლიტიკის დღევანდელი გაუბედაობა საკუთარი ცივილიზაციის ისტორიის აღიარებაში, მისი მცდელობა, რომ არ დაუშვას საკუთარი მამა თავის კონსტიტუციაში, მეტად სახიფათო ნიშანს წარმოადგენს. სულიერი და კულტურული თვალსაზრისით, ლაპარაკია არა ევროპული კავშირის კონსტიტუციაზე, არამედ ევროპის სულიერი მზის ჩასვენების აქტზე.

ელადის ეკლესია ღვთის წინაშე ლოცულობს ევროპისათვის. ლოცულობს მხურვალედ, რათა მიღწეულ იქნა ჩვენი ხალხების ევროპული კავშირი. მაგრამ ხაზს ვუსვამთ, რომ კავშირი ვერ იქნება მიღწეული, თუკი გაყიდის თავის სულს, თუკი უარს იტყვის თავის სულზე გეოეკონომიკური მიზნების გულისათვის. ეს ნიშნავს, რომ ევროპული კავშირი უნდა დარჩეს კულტურულ წარმონაქმნად, ერთიანი ცივილიზაციის გამოხატულებად. ხოლო თუკი იგი შეიცვლება, თუკი ჩვენ აღმოვჩნდებით როგორღაც არაევროპულ, როგორღაც დამახინჯებულ გაერთიანებულ ევროპაში, მაშინ ჩვენი კულტურა გადაიქცევა ადამიანური პიროვნების დამახინჯების დიდ მსხვერპლად, გამთანაბრებელი გლობალიზაციის მსხვერპლად.

ელადის ეკლესია ლოცულობს, რათა გაერთიანებული ევროპა მთელი ძალებით მხარს უჭერდეს მშვიდობას მთელს მსოფლიოში. მაგრამ ეს ვერ იქნება შესაძლებელი, თუკი გაგრძელდება საერთაშორისო სამართლის ფეხით გათელვა. ჩვენი პლანეტა შეჰღაღადებს უფალს და სთხოვს წყალობას. უსამართლობა გამეფდა და, რაც უფრო სამარცხვინოა, ზოგჯერ ის სათნოებადაც კი ითვლება. ევროპა უნდა გამოვიდეს ადამიანის პიროვნების, მისი ძალით გათელვისგან დასაცავად, უნდა იბრძოდეს მშვიდობისათვის და ეხმარებოდეს ტანჯულებს.

ელადის ეკლესია ევროპის ხალხებისაგან მოელის შრომას კავშირის აყვავებისა და, ამავდროულად, მათი ეროვნული თავისებურებების განმტკიცებისათვის. ეკლესია ხაზს უსვამს, რომ ბრძოლა ეროვნულ თავისებურებათათვის ფეხდაფეხ უნდა მიჰყვებოდეს მოყვასისადმი სიყვარულსა და მისი კულტურისადმი ინტერესს. ეროვნული თავისებურებებისადმი ერთგულებას არ შეიძლება უარყოფდეს ის ფაქტი, რომ “ჩვენ მივიღეთ მადლი და მოციქულობა, რათა, მისი სახელით, სარწმუნოებას დავუმორჩილოთ ყოველი ხალხი” (რომაელთა, 1, 5). 

ელადის ეკლესია თავის წმინდა მოვალეობად თვლის განაცხადოს ყოველივე ეს ამ ღირსშესანიშნავ დღეს. ჩვენ ვიმედოვნებთ და გვსურს, რათა გაერთიანებული ევროპის პოლიტიკურმა ხელმძღვანელობამ გაიცნობიეროს თავისი არათანმიმდევრულობა საკუთარი ისტორიის წინაშე და რათა გაატაროს ისეთი პოლიტიკა, რომელიც თანხმობაში იქნება თავის ევროპულ კულტურასთან.

ხოლო მიმართავს რა ევროპელს, ეკლესია გულითადად იმეორებს: “სხვა მხრივ კი, გიხაროდეთ ძმანო, განმტკიცდით, ნუგეშინისცემულნი იყავით და ერთსულოვანნი, მშვიდობა გქონდეთ; და ღმერთი სიყვარულისა და მშვიდობისა იყოს თქვენთან” (2 კორინთელთა, 13, 11).

ელადის ეკლესიის წმინდა სინოდი 
ქრისტოდულოსი, ათენის მთავარეპისკოპოსი, თამჯდომარე 
თან ახლავს წმინდა სინოდის 12 წევრის ხელმოწერა

ბერძნულიდან თარგმნა ნიკოლოზ დანილევიჩმა 

რუსულიდან თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა